Απογοητευμένοι οι Τουρκοκύπριοι,θέλουν να ανοίξει η Αμμόχωστος… (Φωτογραφίες)

Αυγουστιάτικο οδοιπορικό της «24» στην εντός των τειχών πόλη και στο Κάτω Βαρώσι

Του Μάριου Δημητρίου

Πρόσωπο με πρόσωπο με την απογοήτευση των Τουρκοκυπρίων που ζουν στην κατεχόμενη Αμμόχωστο, για την κατάρρευση των συνομιλιών στο Κραν Μοντανά και για το νέο αδιέξοδο στο κυπριακό, αλλά και με την επιθυμία τους ν’ ανοίξει η κλειστή, περιφραγμένη πόλη και να επιστρέψουν οι Ελληνοκύπριοι κάτοικοί της, ήρθαμε στη διάρκεια αυτού του οδοιπορικού στις 7 Αυγούστου 2017, καθώς προσεγγίζει η 43ηεπέτειος της κατάληψης της πόλης από τον τουρκικό στρατό, στη δεύτερη φάση της εισβολής, στις 14 Αυγούστου 1974.

Με τον διάλογο των ηγετών να έχει διακοπεί επ’ αόριστο και με την προοπτική επίλυσης του κυπριακού, προς το παρόν ανύπαρκτη, αποπειραθήκαμε μέσα στο αυγουστιάτικο καμίνι, να γνωρίσουμε σε προσωπικό επίπεδο, την πολιτική σκέψη και τα συναισθήματα των Τουρκοκυπρίων νόμιμων κατοίκων, της εντός των τειχών παλιάς Αμμοχώστου, δίπλα στο μεγάλο εμπορικό λιμάνι, αλλά και Τουρκοκυπρίων προσφύγων και  Τούρκων εποίκων στο Κάτω Βαρώσι και στην περιοχή Κάτω Δερύνειας.

Κεντρικό ζήτημα συζήτησης στη δημοσιογραφική αποστολή, ήταν η εμμονή της Τουρκίας για εγγυητικά και παρεμβατικά δικαιώματα στην Κύπρο και για μόνιμη παρουσία του τουρκικού στρατού στο νησί. Σε αυτό το δύσκολο ταξίδι, που ακούμπησε κυριολεκτικά το ανοιχτό τραύμα της κατοχής και της αντιπαράθεσης, που έρχεται από το παρελθόν και στοιχειώνει το παρόν και το μέλλον, με συνόδευσαν ο αρχιτέκτονας και πολιτικός σκιτσογράφος Σερχάν Γκαζίογλου, (Serhan Gazioglu) και ο πολιτικός ακτιβιστής και συγγραφέας Πανίκος Νεοκλέους («Αγνοηθέντες 1974» και «Μνήμες»). Τους ευχαριστώ για τη βοήθεια και την καλή συντροφιά, που έκαναν πραγματοποιήσιμο το ρεπορτάζ.

Δεν ζουν σε γκέτο στα Βαρώσια

Είναι γνωστό, ότι Τουρκοκύπριοι  από τη Λεμεσό, την Πάφο και από αλλού, μεταφέρθηκαν το 1975, στα σπίτια των Ελληνοκυπρίων προσφύγων, στην παλιά πόλη, στα Βαρώσια, στον Άγιο Λουκά και σε όλες τις συνοικίες, έξω από την κλειστή πόλη. Κουβαλήθηκαν επίσης από το κατοχικό καθεστώς, πολλοί Τούρκοι έποικοι. Υπολογίζεται ότι σήμερα, ζουν μέσα στη «δημαρχούμενη» πόλη της Αμμοχώστου, περίπου 40 χιλιάδες άνθρωποι, από τους οποίους περίπου 25 χιλιάδες Τουρκοκύπριοι και 15 χιλιάδες Τούρκοι έποικοι από τη νότια Τουρκία – Αντάλεια, Μερσίνα και Άδανα. Οι πρώτοι Τούρκοι έποικοι μεταφέρθηκαν στα Βαρώσια, ξεχωριστά από τους Τουρκοκύπριους, δεν έρχονταν σε πολλή επαφή μαζί τους και αρχικά δεν είχαν καλές σχέσεις μεταξύ τους. Αλλά τα παιδιά τους, που γεννήθηκαν στην Αμμόχωστο στις δεκαετίες 1980 και 1990, παντρεύονται και με Τουρκοκύπριους, δεν ζουν πια σε γκέτο στα Βαρώσια, κατοικούν σε νέες περιοχές, είναι γείτονες με Τουρκοκύπριους και οι σχέσεις τους με αυτούς, είναι σήμερα καλύτερες.

Η λύση σε τοπικό επίπεδο

Είναι χαρακτηριστική η τοποθέτηση του 53χρονου γιατρού Δρα Οκάν Νταγκλί, που γεννήθηκε το 1964 στην ελληνοκυπριακή συνοικία Αγίου Λουκά Αμμοχώστου, όπου υπήρχε πριν το 1974, συμπαγής τουρκοκυπριακή γειτονιά – όπως συνέβαινε στις περιοχές Σακάρια και Καράολος.

«Αν οι δύο πλευρές», μας είπε, «συμφωνήσουν να ξανακτίσουν την κλειστή πόλη της Αμμοχώστου, υπό τον έλεγχο των Ηνωμένων Εθνών, μπορεί η λύση να αρχίσει σε τοπικό επίπεδο, από την Αμμόχωστο. Οι δύο κοινότητες μπορούν να συνεργαστούν στον οικονομικό τομέα, να κάνουν εμπόριο, να χρησιμοποιήσουν μαζί το λιμάνι της Αμμοχώστου για εισαγωγές-εξαγωγές, να κερδίσουν μαζί λεφτά, να κάνουν συνεταιρισμούς, να μείνουν και να αγωνιστούν μαζί. Τότε το νησί μας θα προοδεύσει. Αλλά αν παραμείνουν χωρισμένες οι κοινότητες, θα υποφέρουν οικονομικά και οι δύο, όπως τώρα. Δεν συμφωνώ με αυτούς που λένε και στις δύο πλευρές, ότι «είναι καλύτερα να μείνουν τα πράγματα όπως είναι τώρα, η κάθε κοινότητα ξεχωριστά», γιατί θα χάσουμε και οι δύο κοινότητες. Και σε λίγα χρόνια, θα κτυπούμε όλοι το κεφάλι μας στον τοίχο και θα μετανιώσουμε που είμαστε χωριστά».

«Η κάθε πλευρά το δρόμο της»

Στην αντίπερα όχθη, η προσέγγιση του 75χρονου Αχμέτ Σουλεϊμάν, καταστηματάρχη στην εντός των τειχών Αμμόχωστο, που εκτιμά ότι «τίποτα δεν θα αλλάξει, είναι καλύτερα να πάρει η κάθε πλευρά το δρόμο της και να γίνονται απλώς επισκέψεις, από τη μια στην άλλη». Παραπονέθηκε ότι «έρχονται στο μαγαζί, άνθρωποι από την άλλη πλευρά και δεν αγοράζουν τίποτε, ενώ είναι φανερό ότι τους αρέσουν τα προϊόντα μας, ενώ εμείς όταν πάμε στην άλλη πλευρά, αγοράζουμε τα πάντα».

«Στο νησί μας, χωριζόμαστε»

Στη νέα γενιά Τουρκοκυπρίων, ανήκει ο 30χρονος επιχειρηματίας Μελίχ Εγιούπογλου (Melih Eyupoglu), διευθυντής οικογενειακής επιχείρησης επίπλων στην παλιά Αμμόχωστο, όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε. Μας είπε ότι σπούδασε Business Studies και Marketing στο Πανεπιστήμιο Μέσης Ανατολής στην Αμμόχωστο και μετά σε πανεπιστήμιο στη Βρετανία. Πρόσθεσε ότι «είχε στην Αγγλία πολλούς Ελληνοκύπριους φίλους, αλλά όταν επέστρεψε στην Κύπρο μετά τις σπουδές του, έχασε επαφή. Όταν ήμασταν χιλιάδες μίλια μακριά, κρατούσαμε τη φιλία μας, αλλά στο ίδιο το νησί μας, χωριζόμαστε. Δεν είναι εύκολο να πηγαινοέρχεσαι από τη μια στην άλλη πλευρά, να πληρώνεις ασφάλεια αυτοκινήτου κλπ. Από καιρό σε καιρό, επισκεπτόμαστε το ακατοίκητο χωριό Μελάνδρα, κοντά στην Πόλη Χρυσοχούς, όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε η γιαγιά μου».

Ο πληθυσμός από την Τουρκία…

Ο Μελίχ δηλώνει αριστερός, χωρίς να ανήκει σε κόμμα όπως μας είπε, ενώ έχει φίλους με διάφορες πολιτικές πεποιθήσεις. Πιστεύει ότι η γενιά του, «θέλει λύση του κυπριακού με δύο ομόσπονδες κυβερνήσεις», ενώ απαντώντας σε ερώτηση για τις τουρκικές εγγυήσεις, είπε τα εξής: «Η Τουρκία βρίσκεται εδώ στην Κύπρο για πολύ καιρό, ενώ μετά το 1983 και την ανακήρυξη της ΤΔΒΚ, ήρθαν στο βορρά πολλοί Τούρκοι πολίτες. Αν μου έκανες αυτή την ερώτηση δέκα χρόνια μετά τον πόλεμο του 1974, θα σου έλεγα ότι είμαστε Κύπριοι και ότι μπορούμε να καθίσουμε κάτω και να λύσουμε το πρόβλημα…αλλά 43 χρόνια μετά, υπάρχει ένας τεράστιος πληθυσμός από την Τουρκία, που είναι περισσότεροι και από εμάς τους Κύπριους που γεννηθήκαμε εδώ. Είναι η τρίτη, ή τέταρτη γενιά Τούρκων που γεννιούνται στην Κύπρο και θεωρούν Κύπριους τους εαυτούς τους και είναι αδύνατο να επιστρέψουν στην Τουρκία. Είναι πολλοί οι Τουρκοκύπριοι που παντρεύτηκαν με άτομα από την Τουρκία ή με τουρκόφωνους από άλλες χώρες και είναι πολλοί οι  μικτοί γάμοι, που κάνουν το πρόβλημα ακόμα πιο περίπλοκο».

Σε σχέση με την παραμονή τουρκικού στρατού στην Κύπρο, μετά τη λύση, είπε ότι «υπάρχουν τώρα στο νησί 50-60 χιλιάδες Τούρκοι στρατιώτες, υπάρχουν Έλληνες και Βρετανοί στρατιώτες. Αυτό πρέπει ν’ αλλάξει, γιατί δεν σε κάνει να νιώθεις ασφάλεια, σε κάνει να νιώθεις ότι θα γίνει κάποια στιγμή, μια τεράστια έκρηξη. Είμαστε ένα μικρό νησί με πληθυσμό σχεδόν μισού εκατομμυρίου και είναι απαράδεκτα στρατιωτικοποιημένο».

Χαμένος χρόνος, παλιό πρόβλημα

Μας είπε ο Μελίχ Εγιούπογλου, σε σχέση με τα συναισθήματα των νέων παιδιών της ηλικίας του: «Άνθρωποι μιας άλλης γενιάς, μπορεί να σκέφτονται διαφορετικά, αλλά πιστεύω ότι η δική μου γενιά, έχασε το ενδιαφέρον της για την όλη κατάσταση στο κυπριακό. Το 2004, εγώ φοιτούσα στο λύκειο και ήμουν σε μεγάλη εγρήγορση για το τι θα γίνει. Ένιωθα ενθουσιασμένος που είχαν ανοίξει τα οδοφράγματα, αλλά απογοητεύτηκα στη διάρκεια των χρόνων που ακολούθησαν. Νιώσαμε όλοι απογοήτευση, όχι μόνο για το κακό αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων, αλλά και για την καθημερινότητά μας και για την επιδείνωση της οικονομικής μας κατάστασης. Νιώθαμε ότι χάναμε το χρόνο μας, με τα παλιά προβλήματα. Τώρα σκεφτόμαστε το μέλλον μας, για μας και την οικογένειά μας – κατά κάποιο τρόπο ιδιωτεύουμε, κλεινόμαστε περισσότερο στον εαυτό μας. Εγώ είμαι νιόπαντρος, δεν έχω ακόμα παιδιά και τώρα ξεκινώ να κάνω οικογένεια και νιώθω ότι τα πράγματα σοβαρεύουν. Δεν έχουμε καν χρόνο, να παρακολουθήσουμε τηλεόραση και να δούμε τι είπε, ποιος πολιτικός».

Σε δύο διαφορετικές οντότητες

Ποια είναι η γνώμη σου για την ενδεχόμενη επιστροφή των Ελληνοκυπρίων κατοίκων της περίκλειστης Αμμοχώστου;

Μ. Εγιούπογλου: -«Δεν νομίζω να υπάρξουν προβλήματα, αν επιστρέψουν. Αν είναι να βοηθήσει αυτό στη διαδικασία, θα είναι για μας, ένα τεράστιο βήμα. Οι πολίτες μπορούν να επικοινωνήσουν μεταξύ τους, όμως η τρέχουσα πολιτική κατάσταση, δεν μας βοηθά. Για να πας στο νότο, πρέπει να κάνεις ασφάλεια αυτοκινήτου… ζούμε σε δύο διαφορετικές οντότητες και πρέπει να βρούμε τρόπο να επικοινωνούμε περισσότερο μεταξύ μας».

«Δεν είμαι εχθρός οποιουδήποτε»

«Αν δεν υπάρχει ελπίδα, δεν υπάρχει τίποτε», μας είπε 75χρονος ιδιοκτήτης μικρής υπεραγοράς, στην εντός των τειχών πόλη. «Σίγουρα θέλουμε να ανοίξει το Βαρώσι και να έρθουν οι άνθρωποι πίσω στα σπίτια τους, εγώ δεν είμαι εχθρός οποιουδήποτε. Δεν υπάρχουν Τούρκοι, Έλληνες, Άγγλοι στον κόσμο, αλλά άνθρωποι. Προσωπικά, γεννήθηκα στην εντός των τειχών πόλη και όταν κάποτε, στα παιδικά μας χρόνια, δεν είχαμε να φάμε, μας έφερναν φαγητό οι Έλληνες γείτονές μας»…

«Ο καθένας να πάει σπίτι του»

Γέννημα θρέμμα της παλιάς Αμμοχώστου, είναι και ο 87χρονος Μεχμέτ Εμίν, πατέρας τεσσάρων παιδιών και παππούς οκτώ εγγονιών, που σε άψογα ελληνικά – εννοείται σε κυπριακή διάλεκτο – μας καλωσόρισε στο σπίτι του. Μας είπε ότι στην εφηβεία του, φοίτησε  σε ελληνικό λύκειο, αλλά αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το σχολείο και να αναλάβει τη δουλειά του πατέρα του, ως επιστάτης των αχθοφόρων στο λιμάνι Αμμοχώστου, μετά που εκείνος τραυματίσθηκε σε δυστύχημα, στον χώρο εργασίας του. Μας πληροφόρησε ότι «η κυρία του», πέθανε πριν ενάμισι χρόνο και ότι ο ίδιος έκανε πρόσφατα εγχείρηση καρδίας και «έβαλε και μπαταρία». Για το κυπριακό, μας είπε ότι «ήλπιζε ότι κάτι θα γίνει, αλλά δυστυχώς δεν έγινε. Θέλουμε μια λύση όπως ήμασταν πριν, για να μην υποφέρουν τα παιδιά και τα εγγόνια μας. Ναι, πρέπει ν’ ανοίξει το Βαρώσι και ο καθένας να πάει στο σπίτι του. Θα ήταν καλά να φύγει ο στρατός και να ήμασταν όπως πριν 60 χρόνια, όμως έγινε ο πόλεμος του 1974 και ο ένας δεν έχει εμπιστοσύνη στον άλλο. Όταν παντρεύτηκα το 1959 στην παλιά Αμμόχωστο, οι περισσότεροι φίλοι μου ήταν χριστιανοί – ο καλύτερος φίλος μου, ήταν ο μακαρίτης Ανδρέας Λόρδος, που ήταν ήταν δύο χρόνια μεγαλύτερος από μένα. Για να καταλάβετε, μπήκα 13 φορές κουμπάρος σε φίλους μου Έλληνες, στο Πραστειό, στην Αχερίτου, στην Άσσια, στη Λύση και εδώ στην Αμμόχωστο. Μέχρι το 1958, ζούσαν αρμονικά στην εντός των τειχών Αμμόχωστο, αρκετές οικογένειες Ελληνοκυπρίων – που μειοψηφούσαν βέβαια έναντι των Τουρκοκυπρίων – και που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους εκείνη τη χρονιά, για πάντα, επειδή φοβήθηκαν τη δράση της τουρκικής οργάνωσης ΤΜΤ».

Στη θέση τους, το ίδιο θα ένιωθα

Η κοινοτάρχης, («μουχτάραινα») της παλιάς Αμμοχώστου, Νεβίν Σεμερτζίογλου που εκλέγεται και υπηρετεί στη θέση της, στην εντός των τειχών πόλη, τα τελευταία 23 χρόνια, είπε στην «24» ότι σήμερα κατοικούν περίπου 1500 άτομα στην παλιά πόλη, στην πλειοψηφία τους συνταξιούχοι Τουρκοκύπριοι, που γεννήθηκαν εδώ, αλλά υπάρχουν και αρκετοί ξένοι, ιδιαίτερα από το Τουρκμενιστάν. Εδώ ζουν επίσης Τουρκοκύπριοι που μεταφέρθηκαν από τη Λεμεσό και την Πάφο, κατά την ανταλλαγή πληθυσμών το 1975. (Ένας μεγάλος αριθμός Τουρκοκυπρίων από την Πάφο, διαμένουν μετά το 1974 στο Κάτω Βαρώσι και στο δρόμο της Δερύνειας και άλλοι στη Μόρφου. Στη Μόρφου μεταφέρθηκαν και Τουρκοκύπριοι από τη Λεμεσό, ενώ οι Τουρκοκύπριοι της Λάρνακας, μεταφέρθηκαν κυρίως στο Τρίκωμο). Η κυρία Σεμερτζίογλου, πρόσθεσε ότι η οικονομική κατάσταση, δυσκολεύει ολοένα και περισσότερο και ότι αναγκάζονται να φύγουν πολλοί από την πόλη, αναζητώντας καλύτερες συνθήκες εργασίας και διαβίωσης.

Απάντησε ως εξής, στα επίμαχα ερωτήματα: «Ναι, περιμένω κι ελπίζω για μια λύση, αλλά αυτή δεν έρχεται, δυστυχώς. Ναι, θέλω να έρθουν οι κάτοικοι της Αμμοχώστου, για να ζωντανέψει η πόλη. Και ναι, έχουν δίκιο οι Ελληνοκύπριοι που θέλουν να επιστρέψουν, αλλά όχι υπό τουρκοκυπριακή διοίκηση. Αν ήμουν στη θέση τους, το ίδιο θα ένιωθα. Το κυριότερο πρόβλημα για μια λύση του κυπριακού, είναι η Τουρκία και ειδικότερα, ο Ερντογάν».

Ο Ερντογάν και ο κήπος του…

Μια ωραία κουβέντα για τον Ερντογάν, μας είπε η όμορφη, νεαρή Τουρκάλα από την Άγκυρα, Τζιοζέ Ονουρτζού Αχμέτ, που ήρθε στην Κύπρο για σπουδές αγγλικής φιλολογίας το 2000, παντρεύτηκε  με Τουρκοκύπριο και μένουν μόνιμα στην Κύπρο. «Ο Ερντογάν είναι ένας επικίνδυνος τύπος. Έχει την εντύπωση ότι του ανήκει η χώρα, ότι του ανήκουν όλα… συμπεριφέρεται, λες και η Τουρκία είναι ο κήπος του σπιτιού του… μισώ αυτή την κατάσταση. Εδώ είναι ελεύθερη χώρα, αλλά δυστυχώς, μόνο η Τουρκία την αναγνωρίζει. Πρέπει οι άνθρωποι να βρουν μια λύση, να ζουν ειρηνικά. Εγώ θέλω να μείνω εδώ, στην όμορφη Κύπρο, για όλη μου τη ζωή. Πρέπει να ανοίξουν την Αμμόχωστο, δεν ξέρω πώς, αλλά πρέπει να γίνουν επενδύσεις, να δημιουργηθούν θέσεις εργασίας. Χιλιάδες άνθρωποι, δεν έχουν δουλειά εδώ. Εγώ είμαι δασκάλα αγγλικών, αλλά δεν βρίσκω δουλειά ως δασκάλα και αναγκάζομαι να δουλέψω σε κατάστημα. Είναι ένα μικρό νησί, δεν έχει μεγάλο πληθυσμό…κι όμως βλέπω Τούρκους στρατιώτες εδώ, Έλληνες στην άλλη πλευρά και των Ηνωμένων Εθνών ανάμεσά τους. Άσχημη κατάσταση…».

Οι γιατροί από την Τουρκία

Οι περισσότεροι Τουρκοκύπριοι που συναντήσαμε σε καφενείο στο Κάτω Βαρώσι, αυτό το μεσημέρι, κατάγονται από την Πάφο. Έγινε και εδώ αναφορά στον Πρόεδρο της Τουρκίας Ταγίπ Ερντογάν, χωρίς όμως να κατονομασθεί…

Ο 44χρονος Γιουτζέλ Ντοκάϊ Βέλο, μας είπε ότι «μετά το Κραν Μοντάνα, είναι πολύ δύσκολη η επανένωση και βέβαια ελπίζω ότι δεν είναι αδύνατη. Εγώ δούλεψα για αρκετά χρόνια στη Γερμανία και είμαι εξοικειωμένος στην ομαλή συμβίωση με ανθρώπους διαφορετικής θρησκείας και αντιλήψεων. Προσωπικά, έχω ένα Ελληνοκύπριο φίλο και πάμε μαζί συχνά για ψάρεμα στην Καρπασία. Για μένα, δεν έχει σημασία η καταγωγή του άλλου, αλλά το αν είναι ή όχι, καλός άνθρωπος. Όταν είμαι στην Τουρκία και με ρωτούν σχετικά, λέω ότι είμαι Κύπριος. Εδώ γεννήθηκα, Κύπριοι είναι οι γονείς μου και οι παππούδες μου. Τώρα βέβαια η κατάσταση είναι πολύ δύσκολη, γιατί ο Τούρκος Πρόεδρος (δεν αναφέρει το όνομά του), θέλει να βάλει χέρι στην Κύπρο, να την τουρκοποιήσει, ν’ αλλάξει τα πάντα. Για παράδειγμα, οι Τουρκοκύπριοι γιατροί στο δημόσιο, δίνουν παραίτηση γιατί παίρνουν μισθό, μόνο 800 ευρώ και πάνε στον ιδιωτικό τομέα και αυτός (σ. σ. ο Ερντογάν), στέλνει Τούρκους γιατρούς και παίρνουν τη θέση τους. Σειρά παίρνουν οι αστυνομικοί από την Τουρκία, για να καταλάβουν τις νευραλγικές θέσεις στην υπηρεσία. Πιστεύω ότι οι συμπατριώτες μας, θα κατέλθουν σύντομα σε διαδηλώσεις, εναντίον αυτής της κατάστασης».

Ο Μελίχ Εγιούπογλου (Melih Eyupoglu), μιλά στην «24».

 

Ο Μουσταφά Μεχμέτ από το Κοιλάνι, κάτοικος Αμμοχώστου, μας δήλωσε ότι «εμείς θέλουμε λύση και ειρήνη».

Ο Αχμέτ Σουλεϊμάν.

«Δεν είμαι εχθρός οποιουδήποτε – ναι, να επιστρέψουν οι Ελληνοκύπριοι στα σπίτια τους».

 

Η «μουχτάραινα» της Αμμοχώστου Νεβίν Σεμερτζίογλου.

 

Από δεξιά, ο Σερχάν Γκαζίογλου, με τον Γιουτζέλ Ντοκάϊ και την παρέα του, σε καφενείο στο Κάτω Βαρώσι.

Φωτό: Ο Μάριος Δημητρίου με τον Μεχμέτ Εμίν.