Στη Σομαλία η φρίκη, στην Κύπρο ο θάνατος

Οι τελευταίες τραγικές ώρες της ζωής του 18χρονου Σομαλού αιτητή ασύλου Mohamed Dahir στη Λάρνακα

Του Μάριου Δημητρίου

«Οι πολιτικές της Κυπριακής Δημοκρατίας σπρώχνουν πρόσφυγες στην αυτοκτονία», ήταν ο τίτλος της ανακοίνωσης που εξέδωσε στις 31 Αυγούστου 2017 η μη κυβερνητική οργάνωση υπεράσπισης ανθρωπίνων δικαιωμάτων Κίνηση για Ισότητα, Στήριξη, Αντιρατσισμό (ΚΙΣΑ), προσδίδοντας στον τραγικό θάνατο του 18χρονου Σομαλού αιτητή ασύλου Mohamed Dahir, που συνέβη στη Λάρνακα δύο μέρες προηγουμένως, τις συγκλονιστικές πολιτικές, αλλά και ηθικές διαστάσεις του κοινωνικού αποκλεισμού και της καταπάτησης στοιχειωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων των προσφύγων και των αιτητών ασύλου στην Κύπρο.

Ο Mohamed Dahir, που ήρθε στην Κύπρο από τη Σομαλία μέσω Τουρκίας και κατεχομένων πριν ενάμισι χρόνο ως ασυνόδευτος ανήλικος, βρέθηκε νεκρός από τους δύο συγκάτοικούς του στο δωμάτιο του διαμερίσματος του σε παλιά πολυκατοικία στο κέντρο της Λάρνακας, κοντά στην οδό Ερμού. «Με λύπη μας πληροφορηθήκαμε τον θάνατο του νεαρού πρόσφυγα από την Σομαλία, ο οποίος αυτοκτόνησε στις 29 Αυγούστου 2017, ουσιαστικά απελπισμένος από τους χειρισμούς των αρμόδιων αρχών σε σχέση με την υπόθεση ασύλου και τις περιστάσεις του», αναφέρεται στην ανακοίνωση της ΚΙΣΑ. Η κηδεία και η ταφή του έγινε το Σάββατο 2 Σεπτεμβρίου 2017 στο τουρκοκυπριακό κοιμητήριο Λάρνακας (όπου τα τελευταία χρόνια θάβονται μουσουλμάνοι διαφόρων εθνικοτήτων) και σε αυτήν παρευρέθηκαν η θεία του (αδελφή του πατέρα του) Sahra Mohamed και ο σύζυγός της Ali Farah, που ήρθαν στην Κύπρο γι’ αυτό το σκοπό από το Μάντσιεστερ της Αγγλίας, όπου είναι εγκατεστημένοι.

Το ζήτημα της ενηλικίωσης

Ο νεαρός είχε κάνει το 2016 αίτηση για οικογενειακή επανένωση με τους συγγενείς του αυτούς στην Αγγλία, που μπλοκαρίστηκε από τις αρμόδιες αρχές, οι οποίες, σύμφωνα με τη θεία του, έκριναν λανθασμένα ότι είχε κλείσει τα 18 και είχε ενηλικιωθεί, ενώ στην πραγματικότητα ήταν 17 χρόνων (γεννήθηκε το 1999). Στη βάση αυτή, εκδιώχθηκε από τον κρατικό, εφηβικό ξενώνα όπου φιλοξενείτο μέχρι πριν λίγους μήνες, ενώ απορρίφθηκε και το αίτημά του για παροχή πολιτικού ασύλου, με αποτέλεσμα, όπως μας είπε η θεία του, «να χαθούν όλα τα όνειρά του και οι ελπίδες του για μια καλύτερη ζωή, κοντά στους συγγενείς του στην Ευρώπη». Όπως φαίνεται από την εξέλιξη των γεγονότων, ο νεαρός Σομαλός βίωσε αυτή την κατάσταση ως ένα τραυματικό, ψυχολογικό πλήγμα. «Τον τελευταίο καιρό είχε πολύ άγχος και κλεινόταν στον εαυτό του», μας είπαν οι φίλοι του.

Η θεία του ανέφερε στην «24» ότι ο πατέρας του δολοφονήθηκε πριν 6 χρόνια, από την Al-Shabaab, ισλαμιστική, τρομοκρατική οργάνωση που δρα στη Σομαλία, με στόχο τη δημιουργία φονταμενταλιστικού, ισλαμικού κράτους στη σπαρασσόμενη από ένα καταστροφικό, μακρόχρονο εμφύλιο πόλεμο, χώρα. Στην πρωτεύουσα Μογκαντίσου, εξακολουθεί να ζει η μητέρα του και τα τρία από τα τέσσερα αδέλφια του. Ο ίδιος έφυγε από την πατρίδα του, γιατί, όπως ανέφερε στην – απορριφθείσα – αίτηση ασύλου που έκανε στην Κυπριακή Δημοκρατία, είχε στοχοποιηθεί από την Al-Shabaab, αφού αρνήθηκε να στρατολογηθεί στις τάξεις της.

Ο Samir Hanbe συνόδευσε την «24» στο τουρκοκυπριακό κοιμητήριο Λάρνακας όπου τάφηκε ο φίλος του Mohamed Dahir.

Με το καλώδιο τηλεοπτικής αντένας

Μαζί με τον Δώρο Πολυκάρπου, Εκτελεστικό Διευθυντή της ΚΙΣΑ, η «24» ακολούθησε την Τετάρτη 6 Σεπτεμβρίου 2017, τις τελευταίες τραγικές ώρες της ζωής και του θανάτου, του Mohamed Dahir στη Λάρνακα, με συνάντηση με τη θεία του και τον σύζυγό της που αναχώρησαν την ίδια μέρα για το Μάντσιεστερ, όπως και με τους δύο συγκάτοικους του και άλλους φίλους του και με επίσκεψη στην πολυκατοικία όπου διέμενε, καθώς και στο τουρκοκυπριακό κοιμητήριο όπου τάφηκε. Ο Mohamed φέρεται (σύμφωνα με τα ευρήματα της Αστυνομίας), να κρεμάστηκε στο δωμάτιο του διαμερίσματος του, αφού έκανε θηλιά το καλώδιο αντένας της τηλεόρασης, που πέρασε στο κουρτινόξυλο του δωματίου του. Είχε προηγουμένως κλειδώσει από μέσα, το διαμέρισμα, όπου τον βρήκαν νεκρό οι συγκάτοικοι και φίλοι του, επίσης Σομαλοί αιτητές ασύλου Sahid Ahmed 19 χρόνων και Ibrahim Ali 18 χρόνων, αφού παραβίασαν την πόρτα του διαμερίσματος. Ανέφεραν στην «24» ότι τον είδαν τελευταία φορά ζωντανό, γύρω στις 10 μ. μ. της μοιραίας νύχτας, όταν του έδωσαν το κλειδί και έφυγαν για να πάνε περίπατο στην παραλία, ενώ εκείνος παρέμεινε στο διαμέρισμα. Όταν επέστρεψαν λίγο μετά τα μεσάνυχτα, του κτύπησαν την πόρτα και του τηλεφώνησαν επανειλημμένα, αλλά δεν απάντησε ποτέ. Στη συνέχεια, τον αναζήτησαν στην παραλία και επέστρεψαν πίσω στην πολυκατοικία, αφού δεν τον βρήκαν εκεί. Έτσι, όπως μας είπαν, αναγκάστηκαν να κοιμηθούν τη νύχτα σε ένα παλιό καναπέ στο διάδρομο της πολυκατοικίας και γύρω στο μεσημέρι της επόμενης μέρας, παραβίασαν την πόρτα και τον βρήκαν νεκρό.

«Ασφυξία δι’ απαγχονισμού με βρόχο»

Την υπόθεση του θανάτου του Mohamed Dahir, ανέλαβε προκαταρκτικά το Τμήμα Ανιχνεύσεως Εγκλημάτων Λάρνακας και στη συνέχεια ορίσθηκε να διερευνηθεί ως «αφύσικος θάνατος», από το Τμήμα Μικροπαραβάσεων(!), αφού αποκλείσθηκε το ενδεχόμενο εγκληματικής ενέργειας. Μόλις εντοπίσθηκε ο νεκρός, έγινε αυτοψία στη σκηνή από τον ιατροδικαστή Σοφοκλή Σοφοκλέους και αποκλείστηκε το ενδεχόμενο εγκληματικής ενέργειας. Η ιατροδικαστής Ελένη Αντωνίου έκανε την ιατροδικαστική εξέταση και τη νεκροτομή και αποφάνθηκε ότι ο νεαρός πέθανε «από ασφυξία δι’ απαγχονισμού με βρόχο». Αναμένεται ιατροδικαστική έκθεση που θα διαβιβαστεί στην Αστυνομία και θα υποβληθεί σε θανατικό ανακριτή, για τη θανατική ανάκριση ενώπιον του Δικαστηρίου. Αναμένεται ότι στη θανατική ανάκριση, την οικογένεια του νεκρού θα εκπροσωπήσει ο Δώρος Πολυκάρπου, μετά από εξουσιοδότηση της ίδιας της οικογένειας του Mohamed Dahir.

Χωρίς υποστηρικτικό δίκτυο

«Με λύπη μας πληροφορηθήκαμε τον θάνατο του νεαρού πρόσφυγα από την Σομαλία, ο οποίος αυτοκτόνησε στις 29 Αυγούτου 2017, ουσιαστικά απελπισμένος από τους χειρισμούς των αρμόδιων αρχών, σε σχέση με την υπόθεση ασύλου και τις περιστάσεις του», αναφέρει σχετική ανακοίνωση της ΚΙΣΑ και συνεχίζει: «Πιο συγκεκριμένα, ήρθε στην Κύπρο πριν από ενάμιση περίπου χρόνο ως ασυνόδευτος ανήλικος και αρχικά διέμενε σε εφηβικό ξενώνα της Κυπριακής Δημοκρατίας. Στη συνέχεια, οι αρχές έκριναν πως ήταν ενήλικας και στη βάση αυτής της απόφασης, τον έδιωξαν από τον ξενώνα, σταμάτησαν την εξέταση της αίτησής του για οικογενειακή επανένωση με συγγενείς του που διαμένουν στο Ηνωμένο Βασίλειο και απέρριψαν το αίτημά του για διεθνή προστασία. Ως αποτέλεσμα, διάμενε μόνος του, χωρίς υποστηρικτικό δίκτυο και χωρίς, ουσιαστικά, ελπίδες για το μέλλον του. Όπως μας έχουν αναφέρει άτομα της κοινότητάς του που τον γνώριζαν, ένιωθε απεγνωσμένος και τους έλεγε συνεχώς ότι «δεν την θέλει και δεν την αντέχει αυτή τη ζωή», αφού η λανθασμένη απόφαση των αρχών για το θέμα της ηλικίας του, εξανέμισε τις ελπίδες του για επανένωση με την οικογένειά του στο Ηνωμένο Βασίλειο και για μια ασφαλή και αξιοπρεπή ζωή».

Ο Μάριος Δημητρίου με τη θεία του Mohamed, Sahra και τον σύζυγο της Ali Farah, την περασμένη Τετάρτη στη Λάρνακα, λίγο πριν αναχωρήσουν για το Μάντσιεστερ.

Σε ένα κυκεώνα γραφειοκρατίας

Η οργάνωση τονίζει ότι «ανησυχεί ακόμα περισσότερο από το γεγονός ότι οι περιστάσεις του νεαρού Σομαλού, δυστυχώς δεν είναι μεμονωμένες, αλλά ενδεικτικές της γενικότερης κατάστασης στη οποία έχουν καταδικαστεί οι πρόσφυγες και ειδικότερα οι αιτητές/τριες ασύλου από τις αρχές της Κυπριακής Δημοκρατίας. Το πλαίσιο ασύλου της Κυπριακής Δημοκρατίας, χαρακτηρίζεται από έντονα στοιχεία διακρίσεων και αποκλεισμού των προσφύγων από την κυπριακή κοινωνία. Χαρακτηριστικά αναφέρουμε ότι δεν εφαρμόζεται, ούτε και υφίσταται οποιοσδήποτε μηχανισμός αξιολόγησης με εξατομικευμένο τρόπο, της κατάστασης και των αναγκών των αιτητών ασύλου και ιδιαίτερα των ευάλωτων ομάδων, όπως οι ασυνόδευτοι ανήλικοι. Περαιτέρω, δεν υπάρχει αποτελεσματικός μηχανισμός που να επιτρέπει την άμεση πρόσβαση των ατόμων που αιτούνται διεθνούς προστασίας, σε υλικές συνθήκες υποδοχής που να διασφαλίζουν αξιοπρεπή διαβίωση. Για την παροχή των προβλεπόμενων από τον νόμο υλικών συνθηκών υποδοχής, οι αιτήτριες/τές ασύλου, πρέπει να υποβάλουν ειδική αίτηση στις Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας, κάτι που τις/τους παγιδεύει σε έναν κυκεώνα γραφειοκρατίας, με πραγματικό σκοπό τον αποκλεισμό τους από τα δικαιώματά τους. Η επιβίωση είναι δύσκολη, ακόμα και για όσες/όσους καταφέρνουν να αποκτήσουν πρόσβαση στις υλικές συνθήκες υποδοχής, αφού τα ποσά που τους δίνονται για ενοίκιο και φαγητό (σε μορφή κουπονιών), δεν μπορούν να καλύψουν τις πραγματικές τους ανάγκες. Ακόμα, οι συνθήκες του Κέντρου Υποδοχής επιδεινώνουν τις τραυματικές εμπειρίες που οι πρόσφυγες έχουν ήδη βιώσει και καθιστούν τις ευάλωτες ομάδες (γυναίκες, μονογονεϊκές οικογένειες, ΛΟΑΤΙΚ* άτομα, ανάπηρα άτομα), ακόμα πιο ευάλωτες και εκτεθειμένες στη βία και τον αποκλεισμό».

Προβληματικό και ρατσιστικό πλαίσιο

Επισημαίνει η ΚΙΣΑ ότι «η κατάσταση είναι ακόμα πιο δύσκολη για τα ασυνόδευτα παιδιά πρόσφυγες. Οι διαδικασίες προσδιορισμού της ηλικίας τους, εκεί και όπου αμφισβητείται η ηλικία τους, παραβιάζουν την εθνική νομοθεσία και τα διεθνή πρότυπα, με αποτέλεσμα τα ασυνόδευτα παιδιά πρόσφυγες και ιδιαίτερα εκείνα με σομαλική καταγωγή, εκδιώχνονται από τους εφηβικούς ξενώνες και καλούνται να επιβιώσουν μόνα τους και χωρίς οποιαδήποτε στήριξη, στη βάση των αποτελεσμάτων αναξιόπιστων εξετάσεων αξιολόγησης της ηλικίας τους. Η εκδίωξή τους είναι άμεση, χωρίς οποιοδήποτε πλαίσιο ένταξής τους ή υποστηρικτικό περιβάλλον και ακολουθείται από μια ιδιαίτερα τιμωρητική στάση των αρμόδιων αρχών και υπηρεσιών. Οι κρατικοί ξενώνες φιλοξενίας, λειτουργούν σε ένα προβληματικό και ρατσιστικό πλαίσιο, διαχωρίζοντάς τα παιδιά πρόσφυγες από τα παιδιά με κυπριακή υπηκοότητα. Τα παιδιά πρόσφυγες, δεν έχουν ουσιαστικά πρόσβαση στην εκπαίδευση, αφού είτε δεν εγγράφονται στο σχολείο, είτε εγγράφονται ως «ακροατές». Συχνά, αναγκάζονται να παρατήσουν το σχολείο, λόγω της απουσίας ενός ικανοποιητικού πλαισίου ένταξής τους.

Η ΚΙΣΑ καλεί την Κυπριακή Δημοκρατία να προβληματιστεί από την πρόσφατη αυτοκτονία του νεαρού πρόσφυγα και τα αίτιά της και να προχωρήσει στη χάραξη μιας συνολικής πολιτικής υποδοχής, ένταξης και ισότιμης συμμετοχής των προσφύγων στην κοινωνία, προνοώντας ειδικότερα για τις πιο ευάλωτες ομάδες προσφύγων, συμπεριλαμβανομένων των ασυνόδευτων παιδιών».

Δεξιά ο Δώρος Πολυκάρπου με τη θεία και τον θείο του Mohamed. Έχουν τρία παιδιά, γεννημένα στην Ολλανδία, όπου κατέφυγαν πριν 20 περίπου χρόνια, από τη Σομαλία. Τα τελευταία 4 χρόνια ζουν στην Αγγλία.

Δεν είναι ευπρόσδεκτοι στην Κύπρο…

Η οργάνωση σημειώνει ότι «παρά τα θετικά βήματα και τη βελτίωση των τελευταίων χρόνων, εξακολουθούν να υπάρχουν ουσιαστικά προβλήματα όσον αφορά την πρόσβαση των προσφύγων στα δικαιώματά τους, καθώς και τον χειρισμό των θεμάτων που τις και τους απασχολούν. Η ΚΙΣΑ θεωρεί ότι η κυπριακή κυβέρνηση, δεν ικανοποιεί αποτελεσματικά τις ανάγκες των προσφύγων και επιδεικνύει πλήρη αδιαφορία ως προς την στήριξη των δικαιωμάτων τους. Στην Κύπρο, οι πρόσφυγες δεν έχουν πρόσβαση στην ισότιμη, δίκαιη και ενεργή συμμετοχή στην κοινωνία. Οι πολιτικές και πρακτικές της Κυπριακής Δημοκρατίας έναντι των προσφύγων, στοχεύουν στο να αποτρέπουν πρόσφυγες από το να έρχονται στην Κύπρο και να μεταφέρουν το μήνυμα ότι οι πρόσφυγες δεν είναι ευπρόσδεκτες/οι, εμποδίζοντας την πρόσβαση τους σε βασικά δικαιώματα και καθιστώντας την ένταξη τους, αδύνατη. Ως αποτέλεσμα, οι πρόσφυγες αναζητούν διεθνή προστασία σε άλλες χώρες. Παράλληλα, όμως, η κυπριακή κυβέρνηση συλλαμβάνει και διώκει ποινικά πρόσφυγες που, λόγω έλλειψης όποιων άλλων τρόπων, επιχειρούν να φτάσουν στον προορισμό τους μέσω Κύπρου, χρησιμοποιώντας πλαστά ταξιδιωτικά έγγραφα».

Αυτά πρέπει να κάνει η Κύπρος

«Οι συνθήκες υποδοχής στην Κύπρο πάσχουν σοβαρά, καθώς δεν καλύπτουν ούτε τις βασικές ανάγκες των προσφύγων στους τομείς της υγείας, της στέγασης, της εκπαίδευσης και της ένταξης. Γι’ αυτό, η ΚΙΣΑ ζητά από την Κυπριακή Δημοκρατία να προχωρήσει άμεσα στα ακόλουθα:

*Να διασφαλίσει την ουσιαστική πρόσβαση των προσφύγων σε αξιοπρεπείς και δίκαιες συνθήκες υποδοχής. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί, μόνο μέσω της σύστασης ενός συντονιστικού φορέα που να αποτελείται από ΜΚΟ και κυβερνητικές υπηρεσίες, που να είναι αρμόδιες για την πρόσβαση των προσφύγων σε δίκαιες συνθήκες υποδοχής. Η ικανοποιητική πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας, στέγασης και αξιοπρεπούς διαβίωσης, πρέπει να διασφαλίζεται για όλες και όλους, τις και τους πρόσφυγες, αμέσως μετά την άφιξη τους και χωρίς διακρίσεις.

*Να διασφαλίσει γρήγορη και δίκαιη εξέταση των αιτήσεων ασύλου όλων των προσφύγων, ανεξάρτητα της καταγωγής τους, στα πλαίσια της αρχής για αξιοπρεπείς και δίκαιες συνθήκες υποδοχής .

*Να διασφαλίσει την ουσιαστική πρόσβαση των προσφύγων σε νομική αρωγή, ως την πιο ασφαλή δίοδο για αξιοπρεπείς και δίκαιες διαδικασίες ασύλου.

*Να κλείσει το υφιστάμενο κέντρο υποδοχής στην Κοφίνου και να δημιουργήσει μικρότερα κέντρα υποδοχής σε κάθε δήμο, ξεκινώντας από τους μεγαλύτερους. Το κέντρο στην Κοφίνου μπορεί, αν χρειάζεται, να μετατραπεί σε κέντρο έκτακτης ανάγκης για βραχυπρόθεσμη στέγαση προσφύγων, κατά την άφιξη τους στην Κύπρο.

*Να αναπτύξει πρόγραμμα για την ουσιαστική πρόσβαση παιδιών προσφύγων στην εκπαίδευση. Τα παιδιά πρόσφυγες θα πρέπει να μπορούν να εγγραφούν στο σχολείο ως μαθήτριες/τες και όχι ως «παρατηρητές», όπως συμβαίνει σήμερα. Οι «παρατηρητές» δεν μπορούν να πάρουν απολυτήριο και να συνεχίσουν την εκπαίδευση τους. Επίσης, τα παιδιά πρόσφυγες, πρέπει να έχουν άμεση πρόσβαση στην εκμάθηση των ελληνικών και να έχουν μέρος της εκπαίδευσης τους, στη μητρική τους γλώσσα.

*Να αναπτύξει σχέδιο δράσης, μέσω του οποίου οι πρόσφυγες θα έχουν πραγματική πρόσβαση στην ένταξη, ως ίσα και ενεργά μέλη της κοινωνίας.

*Να τερματίσει την ποινικοποίηση των προσφύγων που χρησιμοποιούν πλαστά ταξιδιωτικά έγγραφα για να φτάσουν στον τελικό τους προορισμό, μέσω Κύπρου».

Κριτική και προς Ευρωπαϊκή Ένωση

Ασκώντας κριτική στη στάση που η Ευρωπαϊκή Ένωση, έχει προς τις και τους πρόσφυγες, η οργάνωση αναφέρει ότι «με την υλοποίηση ενός μεταναστευτικού και προσφυγικού συστήματος που εστιάζεται στην ασφάλεια και το οποίο εξυπηρετεί τον πολιτικό στόχο του ελέγχου της μετανάστευσης, η Ευρωπαϊκή Ένωση θέτει πραγματικά σε κίνδυνο τις ζωές των προσφύγων. Πρόσφυγες και μετανάστριες/στες, βρίσκονται παγιδευμένες/οι στην αβεβαιότητα και εκτίθενται σε κινδύνους κατά των ζωών των ιδίων και των οικογενειών τους. Για αυτούς τους λόγους, η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να προχωρήσει άμεσα στον τερματισμό των προσπαθειών για σύναψη συμφωνιών με μη ασφαλείς και αναξιόπιστες τρίτες χώρες, που διοικούνται από μη δημοκρατικά ή/και απολυταρχικά καθεστώτα και που περιφρονούν τα δικαιώματα των προσφύγων και τα ανθρώπινα δικαιώματα γενικότερα». Την καλεί επίσης «να κλείσει τα λεγόμενα «hotspots», γιατί στην ουσία παραβιάζουν το κοινοτικό κεκτημένο για τις και τους πρόσφυγες και λειτουργούν εκτός του κράτους δικαίου». Επίσης ζητά από την ΕΕ «να διασφαλίσει ότι όλα τα κράτη μέλη αναλαμβάνουν τις κοινοτικές και διεθνείς τους υποχρεώσεις και σέβονται τις και τους πρόσφυγες και τα δικαιώματα τους». Επίσης «να διαμορφώσει ένα ανοικτό, ενιαίο σύστημα ασύλου, που θα διασφαλίζει την πρόσβαση των προσφύγων στα δικαιώματα τους».

Φωτό: Αριστερά ο Samir Hanbe, φίλος του Mohamed και ο Sahid Ahmed, συγκάτοικος του. Μας είπαν ότι μετέφεραν το νεκρό σώμα του στο ασθενοφόρο, μετά την αυτοψία από τον ιατροδικαστή και τις εξετάσεις της Αστυνομίας στο διαμέρισμά του, όπου βρέθηκε νεκρός.