Σε κόπωση το σύστημα απονομής Δικαιοσύνης

Καίριες επισημάνσεις του Προέδρου του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας, Άγγελου Δαυίδ

Του Μάριου Δημητρίου

«Το όλο σύστημα απονομής της Κυπριακής Δικαιοσύνης, οφείλουμε να παραδεχτούμε ότι παρουσιάζει κόπωση – εδώ και δεκαετίες, άλλωστε, παραμένει ουσιαστικά το ίδιο, παρά το γεγονός ότι στο μεταξύ, έχουν μεσολαβήσει ριζοσπαστικές αλλαγές που καλύπτουν την ανθρώπινη δραστηριότητα, σε όλες της τις εκφάνσεις», επεσήμανε ο Δικαστής Άγγελος Δαυίδ, Πρόεδρος του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας, συμπληρώνοντας ότι «η Κυπριακή Δικαιοσύνη, παρά την υψηλή ποιοτική της στάθμη, αντιμετωπίζει, διαχρονικά, διάφορες προκλήσεις και προβλήματα».

Μιλούσε τη Δευτέρα, 23 Απριλίου 2018, στην εκδήλωση με θέμα «Ο εκσυγχρονισμός του Κυπριακού Δικαίου», που οργάνωσε στην Πανεπιστημιούπολη ο Νομικός Όμιλος του Πανεπιστημίου Κύπρου και πραγματικά δεν μάσησε τα λόγια του.

«Αισθάνομαι», τόνισε ο Δικαστής Δαυίδ, «ότι πλέον έχει γίνει κατανοητή, τόσο στο επίπεδο της ευρύτερης κοινωνίας, αλλά πρωτίστως στα θεσμικά όργανα της πολιτείας, η ανάγκη ριζικών αλλαγών στο χώρο, «τομών» εκεί που χρειάζεται. Είναι άλλωστε κατά την αντίληψή μου απλό, όσο κακόηχο και αν ακούγεται. Αν υπό τις περιστάσεις που σήμερα το περιβάλλουν, το σύστημα απονομής της Δικαιοσύνης δεν μεταρρυθμιστεί, θα καταρρεύσει, υπό την έννοια ότι θα είναι τόσο ξεπερασμένο και βραδυκίνητο, που δεν θα συμβάλλει στην ορθή απονομή της Δικαιοσύνης». Να αναφέρουμε ότι στο πάνελ της εκδήλωσης, ήταν επίσης ο Υπουργός Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως, Ιωνάς Νικολάου, ο δικηγόρος Δρ. Μάρκος – Γρηγόριος Δράκος και από την Αθήνα ο Πάρεδρος του Ελληνικού Ελεγκτικού Συνεδρίου, Γραφείο Νομοθετικής Πρωτοβουλίας Υπουργείου Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Αναστάσιος Ταμαμίδης. Τη συζήτηση συντόνισε η προπτυχιακή φοιτήτρια Νομικής και Γραμματέας του Νομικού Ομίλου, Μαίρη Ππάσιου. Την εκδήλωση προσφώνησαν ο
Αντιπρύτανης Ακαδημαϊκών Υποθέσεων, Καθηγητής Αθανάσιος Γαγάτσης, ο
Πρόεδρος του Τμήματος Νομικής, Αναπληρωτής Καθηγητής Αριστοτέλης Κωνσταντινίδης, η Ακαδημαϊκή Σύμβουλος του Νομικού Ομίλου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Τατιάνα – Ελένη Συνοδινού και ο Πρόεδρος του Νομικού Ομίλου, Βασίλης Π. Αντωνίου.

Η πρώτη εντύπωση, δεν είναι η καλύτερη…

Παρά το ότι αναγνώρισε ότι «διαθέτουμε ως χώρα, ένα σύστημα Δικαιοσύνης που λειτουργεί με υποδειγματική ανεξαρτησία, στελεχωμένο με Δικαστές αδιαμφισβήτητης εντιμότητας», ο Άγγελος Δαυίδ επεσήμανε ότι «το ήδη βεβαρημένο και από καιρού ευρισκόμενο στα όρια του, σύστημα, έχει πλέον κατακλυστεί από σωρεία υποθέσεων, πλείστες όσες από τις οποίες, αφορούν καινοφανή και πρωτότυπα νομικά ζητήματα». Συνέχισε, εξηγώντας ότι «δικηγορικοί οίκοι από τις τέσσερεις γωνιές της γης, είτε απευθείας, είτε μέσω εγχώριων δικηγορικών οίκων, προσέρχονται στα Δικαστήρια της Δημοκρατίας, εγείροντας αυτά τα ζητήματα. Ταυτόχρονα, για καλούς λόγους και στο πλαίσιο αντιμετώπισης μείζονων προβλημάτων που προέκυψαν ως απόρροια της οικονομικής κρίσης, έχουν εισαχθεί νομοθεσίες που ορίζουν αυστηρά χρονοδιαγράμματα και προθεσμίες εντός των οποίων, τα Δικαστήρια θα πρέπει να λειτουργούν, με αποτέλεσμα να καθίσταται ακόμη πιο δύσκολο για το υφιστάμενο σύστημα, να ανταποκριθεί. Δεν χωρεί αμφιβολία, ότι ο χώρος στον οποίο απονέμεται η Δικαιοσύνη, έχει τη σημασία του και το ανάλογο, μικρό ή μεγάλο αντίκτυπο, στο κύρος της Δικαιοσύνης. Έχω την άποψη ότι η πρώτη εντύπωση την οποία αποκομίζει ο πολίτης, ο οποίος επισκέπτεται τους χώρους των Δικαστηρίων, ειδικότερα το Επαρχιακό Δικαστήριο Λευκωσίας, δεν είναι η καλύτερη δυνατή. Προσωπικά, δεν έχω αμφιβολία ότι ουσιαστικά αδικεί τη σπουδαιότητα του έργου, που επιτελείται στο χώρο».

Ευτελή υλικά, ξεπερασμένα μέσα…

Συνέχισε αναφέροντας και τα εξής, ο Α. Δαυίδ: «Η εκ προοιμίου θετική αντίληψη του πολίτη για το θεσμό των Δικαστηρίων, απόρροια του σεβασμού ο οποίος τον διακατέχει για τη Δικαιοσύνη και της όποιας κάθαρσης επιδιώκει μέσω της προσφυγής σε αυτήν, αναμφίβολα κλονίζεται, όταν εισέρχεται στο χώρο που αυτή απονέμεται και αντιλαμβάνεται ότι πολλές φορές, πρόκειται για διαμορφωμένα με ευτελή υλικά δωμάτια, στα οποία ένας άνθρωπος, στρυμωγμένος πίσω από ένα γραφείο με σωρεία φακέλων, προσπαθεί να διεκπεραιώσει την εργασία του, μετερχόμενος μέσα ξεπερασμένα από τη σύγχρονη τεχνολογία, τις δυνατότητες της οποίας ο ίδιος γνωρίζει, αφού την μεταχειρίζεται καθημερινά στις δικές του δραστηριότητες. Όλα φαίνονται να γίνονται με τον τρόπο που γίνονταν πριν από δεκαετίες. Τίποτα δεν υποδηλώνει τη χρήση των δυνατοτήτων της τεχνολογίας και την ύπαρξη κάποιου σύγχρονου συστήματος μηχανογράφησης, για την εξυπηρέτηση των αναγκών του Δικαστηρίου. Οι υπάλληλοι, με τα μέσα και την υποδομή που διαθέτουν, πολλές φορές πραγματικά υπερβάλλουν τους εαυτούς τους, προσπαθώντας να εξυπηρετήσουν το σύστημα. Η βελτίωση των κτηριακών εγκαταστάσεων στις οποίες στεγάζονται τα Δικαστήρια κατά τον πιο πάνω τρόπο, καθιστώντας τα αντάξια του θεσμού τον οποίο υπηρετούν, θα συνδράμει στη βελτίωση της εικόνας των Δικαστηρίων ως θεσμού και της δικαιοσύνης γενικότερα. Τα επιτεύγματα της τεχνολογίας, θα πρέπει να τεθούν στην υπηρεσία του οργανισμού των Δικαστηρίων. Το σύγχρονο Δικαστήριο, θα πρέπει να είναι πρωτοπόρο στην υιοθέτηση εξελιγμένων συστημάτων μηχανογράφησης, τήρησης πρακτικών, αρχειοθέτησης, διατήρησης, διακίνησης και καταστροφής φακέλων κλπ. Η εισαγωγή της ηλεκτρονικής δικαιοσύνης, (E-Justice) με ό,τι ο όρος εξυπακούει σε τεχνικό, δικονομικό, αλλά και ουσιαστικό επίπεδο, αναμφίβολα θα συνδράμει αποφασιστικά και πολυ-επίπεδα, στην αναβάθμιση της Κυπριακής Δικαιοσύνης. Η ύπαρξη αρκούντως ενημερωμένων βιβλιοθηκών στα Επαρχιακά Δικαστήρια, θα πρέπει να συνοδεύεται πλέον, με τη δυνατότητα πρόσβασης σε διεθνείς νομικές βιβλιοθήκες, αποφάσεις Διεθνών Δικαστηρίων, κλπ».

Καθυστερήσεις και παρατεταμένη εκκρεμοδικία

Δεν έλειπε από την τοποθέτηση του Δικαστή Δαυίδ, η αναφορά στην πολυσυζητημένη καθυστέρηση στην απονομή της Δικαιοσύνης, που όπως είπε, «πλήττει στον πυρήνα της, αυτή καθ’ αυτή την έννοια της Δικαιοσύνης. Δίχως άλλο οι καθυστερήσεις οι οποίες παρατηρούνται στο χώρο της Δικαιοσύνης – συνέχισε – επιδρούν αρνητικά στη γενικότερη εικόνα του θεσμού και αυτό το σοβαρότατο πρόβλημα, δεν επηρεάζει άμεσα, μόνο τα συμφέροντα και τα δικαιώματα των πολιτών που καταφεύγουν στα Δικαστήρια. Ταυτόχρονα, η απαράδεχτη αυτή κατάσταση, έχει ευρύτερες επιπτώσεις στις προσπάθειες της Κύπρου να καταστεί εμπορικό και επιχειρηματικό κέντρο στην περιοχή. Είναι αυταπόδεικτο ότι οι προσπάθειες να προωθηθεί η χώρα ως ένα αξιόπιστο διεθνές επιχειρηματικό κέντρο, υπονομεύεται όταν παρουσιάζονται τόσες καθυστερήσεις στο χειρισμό των δικαστικών υποθέσεων και παρατεταμένη εκκρεμοδικία. Διάφοροι είναι οι λόγοι – και κατ’ επανάληψη έχουν συζητηθεί – οι οποίοι οδηγούν στις καθυστερήσεις. Η μη προώθηση των υποθέσεων από την πλευρά των δικηγόρων με τη δέουσα σπουδή, λόγω φόρτου εργασίας και της τακτικής της συντήρησης τους, η εμπλοκή άλλων παραγόντων και αρχών στις δικαστικές διαδικασίες, η αύξηση των δικαστικών υποθέσεων, οι πεπαλαιωμένοι διαδικαστικοί κανονισμοί που ρυθμίζουν τις δικαστικές διαδικασίες, δυσχέρειες που προκύπτουν από πρόνοιες του δικαίου της απόδειξης, ο μη επαρκής αριθμός των Δικαστών, η αδυναμία επαρκούς ελέγχου βραδυκίνητων διαδικασιών, η αδυναμία κάποιων Δικαστών να ρυθμίσουν τις διαδικασίες που προωθούνται ενώπιον τους, είναι μερικοί από αυτούς. Με σοβαρότητα θα πρέπει να μελετηθεί το ενδεχόμενο λήψης και υιοθέτησης κάθε μέτρου που θα μπορούσε να συμβάλει στη αντιμετώπιση του μείζονος αυτού προβλήματος. Με στόχο πάντα την αποφόρτιση των Δικαστηρίων και τη γρήγορη απονομή της Δικαιοσύνης, θα πρέπει σοβαρά να απασχολήσουν ζητήματα, όπως η ρύθμιση του δικαιώματος έφεσης και η εισαγωγή εναλλακτικών μεθόδων επίλυσης διαφορών, όπως του θεσμού της διαμεσολάβησης και αναγκαστικής παραπομπής σε διαιτησία. Η ίδρυση Δικαστηρίων εξειδικευμένης δικαιοδοσίας, όπου τούτο είναι δυνατόν – έχοντας πάντα επίγνωση του μεγέθους της χώρας και των δυνατοτήτων που έχει για την εγκαθίδρυση και συντήρησή τους – θα μπορούσε επίσης να αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο προς εξυπηρέτηση του πιο πάνω στόχου».

Το ταξίδι, είναι εντούτοις, συναρπαστικό!

Καταλήγοντας με μια αισιόδοξη νότα, ο Άγγελος Δαυίδ, είπε στους φοιτητές Νομικής, ότι η παράθεση των προβλημάτων της Κυπριακής Δικαιοσύνης, «δεν έγινε με πρόθεση να τους απογοητεύσει, ούτε βεβαίως επηρεάζει το μείζον». Πρόσθεσε ότι «αδιαμφισβήτητο, παραμένει το υψηλό ποιοτικό της επίπεδο, μπροστά στο οποίο εξακολουθούν να φαντάζουν πολύ μικρά. Όπως άλλωστε ψηλαφητά διακρίνεται πλέον, φαίνεται πως τα αντανακλαστικά της Πολιτείας, έχουν ήδη λειτουργήσει, κατά τρόπο που με σταθερά και αποφασιστικά βήματα, η κατάσταση πραγμάτων κινείται προς την ορθή κατεύθυνση. Προετοιμαστείτε λοιπόν κατάλληλα, εργαστείτε σκληρά και προγραμματισμένα, κατακτώντας με την βοήθεια των δασκάλων σας, τα αναγκαία εφόδια και γνώση και ετοιμαστείτε για το συναρπαστικό ταξίδι που προσφέρει ο χώρος της Δικαιοσύνης».

Η εµπέδωση της νοµικής γνώσης

Να σημειώσουμε ότι στον χαιρετισµό του, ο  Πρόεδρος του Νοµικού Οµίλου, Βασίλης Αντωνίου, 4ετής φοιτητής Νοµικής, είπε μεταξύ άλλων, ότι η εκδήλωση αυτή, «συνδέεται άρρηκτα, µε τον βασικό στόχο και την επιδίωξη του Νοµικού Οµίλου, που είναι η εµπέδωση και προώθηση της νοµικής γνώσης, τόσο στους φοιτητές Νοµικής, όσο και στην ευρύτερη πανεπιστηµιακή κοινότητα». Πρόσθεσε ότι «κύριο χαρακτηριστικό όλων των εκδηλώσεων, αποτελεί η συµµετοχή των ίδιων των φοιτητών σε αυτές. Ενδεικτικό µάλιστα, είναι το γεγονός ότι πλέον, το Διοικητικό Συµβούλιο του Οµίλου, απαρτίζεται και από φοιτητές του πρώτου και του δεύτερου έτους του Τµήµατος Νοµικής».

Φωτό: Στο πάνελ, ο Ιωνάς Νικολάου, ο Άγγελος Δαυίδ, ο Μάρκος – Γρηγόριος Δράκος, ο Αναστάσιος Ταμαμίδης και η συντονίστρια της ημερίδας, Μαίρη Ππάσιου.