Ο διπλός στιγματισμός, και οι ΛΟΑΤΙ πρόσφυγες στην Κύπρο

Δικαιώματα και πολιτικές προτάσεις για ένα πλαίσιο ενημέρωσης και ενσωμάτωσής τους στη χώρα μας
Του Μάριου Δημητρίου

Ο διπλός στιγματισμός και τα προβλήματα των ιδιαίτερα ευάλωτων αιτητών ασύλου με αποκλίνουσα σεξουαλική συμπεριφορά, οι πραγματικές ανάγκες των ΛΟΑΤΙ προσφύγων και η εκπαίδευση των επαγγελματιών (κυβερνητικών υπαλλήλων, αστυνομικών, κοινωνικών λειτουργών, διερμηνέων, νομικών και άλλων εμπλεκομένων) που έρχονται σε επαφή μαζί τους, ήταν στο επίκεντρο εκπαιδευτικής ημερίδας με τίτλο «ΛΟΑΤΙ πρόσφυγες: Δικαιώματα, πρακτικές, και πολιτικές προτάσεις για εισαγωγή πλαισίου ενημέρωσης και ενσωμάτωσής τους στην Κύπρο» – μιας πολύ σημαντικής πρωτοβουλίας, ενόψει και του γεγονότος ότι αυξήθηκαν αριθμητικά οι πρόσφυγες που έρχονται στην Κύπρο και υποβάλλουν αίτηση ασύλου, μετά που διέφυγαν από τις χώρες τους, λόγω του σεξουαλικού προσανατολισμού ή της ταυτότητας φύλου τους, με πολλά από αυτά τα άτομα, να έχουν υποστεί σεξουαλική βία ή βασανιστήρια. Την ημερίδα οργάνωσε την 1η Ιουνίου 2018 στο ξενοδοχείο Classic στη Λευκωσία, το Κέντρο Προώθησης Έρευνας και Ανάπτυξης στην Εκπαιδευτική Τεχνολογία CARDET, με τη στήριξη της ACCEPT ΛΟΑΤΙ Κύπρου, στο πλαίσιο του 5ου Φεστιβάλ Υπερηφάνειας Κύπρου 2018 και του διετούς Ευρωπαϊκού Έργου EpsiLon (Εξοπλίζοντας Επαγγελματίες για την Υποστήριξη ΛΟΑΤΙ Προσφύγων), χρηματοδοτούμενου από το Ταμείο Erasmus + της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όπως είπε καλωσορίζοντας τους παρευρισκόμενους ο Σωτήρης Θεμιστοκλέους, Αναπληρωτής Διευθυντής του CARDET, «με το συγκεκριμένο πρόγραμμα, η ομάδα του CARDET στέκεται για ακόμη μια φορά, στο πλευρό της κοινότητας ΛΟΑΤΙ, παρουσιάζοντας το δικό της έργο για την προστασία και την υπεράσπιση των δικαιωμάτων μιας πολύ ευαίσθητης ομάδας πληθυσμού, αυτής των ΛΟΑΤΙ προσφύγων». Όπως επεσήμανε στην ημερίδα, η Ματίνα Ζησιάδου, Συντονίστρια της εκστρατείας AWARE, για ενημέρωση του κοινού για θέματα προσφύγων και μεταναστών, «οι ΛΟΑΤΙ πρόσφυγες δέχονται ρατσισμό σε πολλαπλά επίπεδα». Πρόσθεσε χαρακτηριστικά: «Σκεφτείτε μόνο έναν ΛΟΑΤΙ πρόσφυγα από τη Συρία. Είναι πρόσφυγας, είναι μουσουλμάνος, είναι ΛΟΑΤΙ. Βιώνει τον αποκλεισμό από τους ίδιους τους ομοεθνείς του. Γίνεται δέκτης βίας, σωματικής και λεκτικής. Συχνά γίνεται θύμα σεξουαλικής εκμετάλλευσης. Σκεφτείτε κάποιον που έχει χάσει το σπίτι του, την οικογένειά του, να περιθωριοποιείται από τους ίδιους τους συμπατριώτες του. Αυτό είναι κάτι που ως κοινωνία, δεν πρέπει να το επιτρέψουμε. Πρέπει και οφείλουμε να περισώσουμε την αξιοπρέπεια των ΛΟΑΤΙ προσφύγων, να βρούμε τρόπους να τους κάνουμε κομμάτι της κοινωνίας, να συμβάλουμε τα μέγιστα στην επανένταξή τους».

Από χώρες ποινικοποίησης των ΛΟΑΤΙ

Σε 17 συγκεκριμένες υποθέσεις ΛΟΑΤΙ προσφύγων και αιτητών ασύλου, προερχόμενων από χώρες όπου ποινικοποιείται η ΛΟΑΤΙ κοινότητα και που χειρίζεται τώρα το Κυπριακό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες (4 γυναίκες, όλες από το Καμερούν και 13 άντρες), αναφέρθηκε στην παρέμβασή της η Κορίνα Δρουσιώτου, Νομικός Σύμβουλος και Συντονίστρια στο Συμβούλιο, ένα ανεξάρτητο οργανισμό που ιδρύθηκε το 2016 και που μεταξύ άλλων υπηρεσιών, επικεντρωμένων σε σοβαρά προβλήματα προσφύγων και αιτητών ασύλου, αναλαμβάνει τη νομική και συμβουλευτική αντιπροσώπευση ΛΟΑΤΙ ατόμων, στις διαδικασίες ασύλου. Από τα 17 άτομα, τα 10 (4 γυναίκες και 6 άντρες) προέρχονται από το Καμερούν, 2 άντρες από το Πακιστάν και από ένας άντρας από το Μπαγκλαντές, τη Σομαλία, την Ακτή του Ελεφαντοστού, την Ιορδανία και το Ουζμπεκιστάν. Η Κορίνα Δρουσιώτου ανέφερε ότι από τους 17, οι 4 πήραν καθεστώς προστασίας και αναγνωρίστηκαν ως πρόσφυγες, οι 9 αιτήσεις εκκρεμούν στην Υπηρεσία Ασύλου και 4 άτομα βρίσκονται σε «βαθμό προσφυγής».

«Σκεφτόταν αν θα επέστρεφε στην αντρική του φύση»…

Όπως επεσήμανε η κυρία Δρουσιώτου, οι διαδικασίες ασύλου, ιδιαίτερα για τα άτομα αυτά, είναι «δύσκολες και περίπλοκες», παρόλο που όπως είπε, «τώρα έχουν βελτιωθεί και είναι πιο εύκολο για ΛΟΑΤΙ άτομα, να υποβάλουν αίτηση ασύλου, στη βάση των πραγματικών λόγων, για τους οποίους έφυγαν από τη χώρα τους. Μέχρι πριν 5-6 χρόνια – πρόσθεσε – κανένας δεν θα λάμβανε καθεστώς προστασίας, ως ΛΟΑΤΙ άτομο. Σίγουρα υπάρχει βελτίωση στις διαδικασίες, υπάρχουν λειτουργοί στην Υπηρεσία Ασύλου, πολύ καλά εκπαιδευμένοι, που κάνουν εξαιρετική δουλειά, αλλά δεν υπάρχει πάντα ο σωστός εντοπισμός και δεν παραπέμπονται τα άτομα, σε όλους τους λειτουργούς που έχουν την εκπαίδευση που χρειάζεται. Ακόμα και σε πρόσφατες αποφάσεις, έχουμε δει απαράδεκτες, υποκειμενικές κρίσεις». Η Κ. Δρουσιώτου αναφέρθηκε σε υπόθεση του 2016, όπου, όπως είπε, «ο δισταγμός ενός ομοφυλόφυλου αιτητή, να υποβάλει αίτηση ασύλου, από τη μέρα που ήρθε, ερμηνεύθηκε ότι «σκεφτόταν αν θα επέστρεφε στην αντρική του φύση»(!). Ο άνθρωπος αυτός είχε έρθει στην Κύπρο, ως φοιτητής, είχε νόμιμο καθεστώς και χρειάστηκε κάποιο χρόνο, 6-7 μήνες, να σκεφτεί και να πάρει αυτή την απόφαση, ότι δηλαδή, ποτέ δεν θα μπορούσε να επιστρέψει στη χώρα του και ότι ποτέ δεν θα μπορούσε να ξαναδεί την οικογένειά του».

Η «εσωτερικευμένη ομοφοβία»

Μετά από σχετική ερώτηση, η κυρία Δρουσιώτου ανέφερε ότι το Κυπριακό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες, «χειρίζεται αυτή τη στιγμή, μια υπόθεση «εσωτερικευμένης ομοφοβίας», («internalize homophobia»), ενός αιτητή ασύλου, που κρύβει την ομοφυλοφιλία του και τον στηρίζει μια ψυχολόγος. Αυτός, πολύ δύσκολα θα στηρίξει την αίτησή του, μιλώντας στις Αρχές, για την ομοφυλοφιλία του. Μια άλλη περίπτωση, αφορά μια γυναίκα που υπέστη για χρόνια, σεξουαλική βία, ως παιδί, από ένα άντρα και που κατάφερε να δραπετεύσει. Τη φιλοξένησε μια γυναίκα στο σπίτι της, υπήρξε ερωτική σχέση μεταξύ τους, αλλά και εκμετάλλευση…Δραπέτευσε από εκεί…και όταν τη ρωτά η ψυχολόγος πώς νιώθει, απαντά ότι δεν ξέρει, τόσο συγχυσμένη είναι…».

Να σημειώσουμε στο σημείο αυτό, ότι παρέμβαση στην εκδήλωση, έκανε και νεαρή γυναίκα από το Καμερούν, αναγνωρισμένη πρόσφυγας στην Κύπρο, που με έκδηλη συναισθηματική φόρτιση και δάκρυα στα μάτια, περίγραψε σημαντικούς σταθμούς από τη ζωή της, όπως ήταν η δραπέτευσή της από την πατρίδα της, για να αποφύγει ένα καταναγκαστικό γάμο που προσπάθησε να της επιβάλει η οικογένειά της και η αίτηση ασύλου που υπέβαλε στην Κυπριακή Δημοκρατία. Είπε ότι έζησε στο νησί, διόμισι χρόνια, πριν της δοθεί η διεθνής προστασία, ότι σήμερα εργάζεται (σ. σ. σε μεγάλη εταιρία, ως καθαρίστρια) και ότι νιώθει ευτυχισμένη και ελεύθερη να κάνει τις επιλογές της και να ζήσει τη ζωή της, όπως η ίδια θέλει.

Μια επώδυνη και τραυματική διαδρομή

«Η διαδρομή που διανύει ένα άτομο φεύγοντας από τη χώρα του, για να έρθει σε εμάς για προστασία, είναι επώδυνη», είπε η κυρία Δρουσιώτου. «Αυτό το άτομο, φεύγει συχνά από σωματική κακομεταχείριση – έχουμε υπόθεση εξαναγκαστικής ορμονοθεραπείας, για να «φτιάξουν» ένα γκέι άντρα, έχουμε «διορθωτικούς βιασμούς» (corrective rape – βιασμοί λεσβιών, ακόμα και από συγγενικά πρόσωπα, με στόχο να τα «κάνουν»… ετερο-σεξουαλικά). Όμως και το ίδιο το ταξίδι, είναι τραυματικό και βίαιο, ιδιαίτερα για γυναίκες και άτομα με «αφύσικη» εμφάνιση. Και πρέπει να πω, ότι στην Κύπρο, υπάρχουν αστυνομικοί που έχουν τέτοια προσέγγιση, στη βάση στερεοτύπων και προκαταλήψεων, που με κάνουν να σκέφτομαι, πώς μπορεί ένα άτομο να καθίσει μπροστά από αυτούς και να τους πει, «είμαι γκέι»…δεν μπορώ να φανταστώ, τι χειρισμό θα είχε…Κάποια άτομα βέβαια, δεν δηλώνουν ότι είναι γκέι ή λεσβίες, κι εμείς ως οργανισμός, είμαστε νομικά υποχρεωμένοι, σε αξιολόγηση της ευαλωτότητας για όλα τα άτομα και είναι πολύ σημαντικό, αυτό να εντοπίζεται από την αρχή. Όμως, αν είσαι ΛΟΑΤΙ άτομο και πιθανόν να έχεις υποστεί στη χώρα σου, σεξουαλική βία, καταπίεση, εκδίωξη από την οικογένειά σου και μετά καταφύγεις σε μια χώρα, όπου θα σε βάλουν σε μια συνέντευξη, σε μια μορφή ανάκρισης και εξέτασης, χωρίς προετοιμασία και ψυχολογική στήριξη, είναι πολύ δύσκολο να τα εξιστορήσεις όλα αυτά…και τότε, οδηγούμαστε σε απορρίψεις αιτήσεων ασύλου. Χρειαζόμαστε σωστές διαδικασίες και σωστούς τρόπους συζήτησης και αξιολόγησης, για να νιώθουν ασφάλεια αυτά τα άτομα, ώστε να πουν αυτά που πρέπει και χρειαζόμαστε επίσης ως Δημοκρατία, να εφαρμόσουμε εναλλακτικά της κράτησης».

«Προστατεύοντας τους αόρατους»

Το νομικό υπόβαθρο προστασίας των ΛΟΑΤΙ προσφύγων, περίγραψε στη δική της παρέμβαση, με τίτλο «Προστατεύοντας τους αόρατους – ΛΟΑΤΙ πρόσφυγες και αιτητές ασύλου στην Κύπρο», η Όλγα Κομήτη, Λειτουργός Προστασίας, στην Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR). Έκανε μεταξύ άλλων, αναφορά σε καθοριστικές αποφάσεις του 2013 και 2014, του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων του Λουξεμβούργου, που ερμηνεύει το Ευρωπαϊκό Κεκτημένο, για τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΙ ατόμων και σχολίασε σχετικά, ότι «δεν πρέπει ν’ απορρίπτονται αιτήσεις, επειδή οι αιτητές, στην πρώτη ευκαιρία που είχαν, δεν αποκάλυψαν ότι είναι ΛΟΑΤΙ. Μπορεί να επανέλθουν με δεύτερη αίτηση, στην οποία να αποκαλύψουν την ομοφυλοφιλία τους. Το Δικαστήριο, αποφάνθηκε ότι, η μη αποκάλυψη, από την αρχή, της ταυτότητας φύλου ή του σεξουαλικού προσανατολισμού, δεν είναι λόγος για να οδηγείται η αίτηση ασύλου, σε αυτόματη απόρριψη. Επίσης, δεν πρέπει να υπόκειται στην υποκειμενική κρίση του εξεταστή, βάσει στερεοτύπων, το αν είναι κάποιος, γκέι ή λεσβία. Υπήρξε περίπτωση γκέι αιτητή ασύλου, που ήταν πολύ αρρενωπός, με μυς και ο εξεταστής δεν τον πίστεψε, έχοντας την υποκειμενική αντίληψη ότι… έπρεπε να δει μπροστά του, ένα άντρα που…λικνίζεται για να τον θεωρήσει γκέι…Γιατί να υπάρχει η αντίληψη ότι τα ΛΟΑΤΙ άτομα στην κοινωνία μας, δεν μπορούν να είναι γυμνασμένα; Στο γυμναστήριο που πήγαινα, υπήρχαν πολλά άτομα της κοινότητας ΛΟΑΤΙ…Σε σχέση με τις ερωτήσεις προς τον εξεταζόμενο αιτητή ασύλου, το Δικαστήριο του Λουξεμβούργου, αποφάνθηκε, ότι αυτές, δεν θα είναι εξευτελιστικές και δεν θα παραβιάζουν την προσωπική ζωή – κι όμως ο συγκεκριμένος εξεταστής, ρωτούσε τον προαναφερόμενο αιτητή, σε ποιες γκέι ιστοσελίδες ήταν γραμμένος, ενώ του ζήτησε να συνδεθεί με την ιστοσελίδα, για να του δείξει ποιους φίλους είχε και τι έκανε με αυτούς και μάλιστα, του ζήτησε και φωτογραφίες…». Έχουμε πολλά τέτοια απαράδεκτα παραδείγματα στη νομική ιστορία, πριν το Δικαστήριο του Λουξεμβούργου, αποφασίσει, όπως προαναφέρθηκε – το χειρότερο, συνέβαινε σε χώρα μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης (τη Τσεχία), όπου γινόταν…φαλλομέτρηση αιτητών και σε περιπτώσεις που οι αιτητές, δεν συνεργάζονταν, απορριπτόταν η αίτησή τους για άσυλο! Τους έβαζαν λοιπόν να δουν ταινία, για να δουν την αντίδραση και…μετρούσαν κιόλας!».

«Με τρόπο ασφαλή και φιλόξενο»…

«Όλες οι αιτήσεις ασύλου, μπορούν να επηρεαστούν αρνητικά, εάν κάποιοι από τους υπεύθυνους για τη λήψη αποφάσεων, δεν είναι επαρκώς ευαισθητοποιημένοι και καταρτισμένοι σε ΛΟΑΤΙ ζητήματα και βασίζονται σε στερεότυπα, προκαταλήψεις, ομοφοβία και ετεροσεξισμό», είπε μεταξύ άλλων στη δική του τοποθέτηση, ο ερευνητής CARDET Μιχάλης Ιωάννου, Υπεύθυνος Διαχείρισης Έργου. Όπως επεσήμανε, «μπορεί να μειωθεί η σημασία του σεξουαλικού προσανατολισμού ή της ταυτότητας φύλου σε μια αίτηση ασύλου και να υποτιμηθούν τα συναισθήματα και οι προσωπικές εμπειρίες του αιτητή. Μπορεί να θεωρηθεί, ότι οι ενήλικες και οι έφηβοι που έχουν παντρευτεί ένα άτομο του αντίθετου φύλου, δεν μπορούν να αναγνωριστούν ως ΛΟΑΤΙ. Μπορεί να εξαχθεί το συμπέρασμα, ότι ένας αιτητής ασύλου δεν είναι ΛΟΑΤΙ,  επειδή δεν πληροί κάποιο αυθαίρετο κριτήριο, όπως η θηλυπρεπής συμπεριφορά. Και μπορεί να απορριφθεί η αίτηση. Θεωρούμε λοιπόν, ότι η κατάρτιση όλων των επαγγελματιών που έρχονται σε επαφή με ΛΟΑΤΙ άτομα, θα διασφαλίσει την ευαισθητοποίηση τους, σε θέματα που σχετίζονται με τον σεξουαλικό προσανατολισμό και την ταυτότητα φύλου, ώστε ο καθορισμός καθεστώτος του ΛΟΑΤΙ πρόσφυγα, να γίνεται με τρόπο ασφαλή και φιλόξενο, για τους ίδιους τους αιτητές ασύλου».

«Οι αντιλήψεις δεν αλλάζουν σε μια μέρα»

Στον χαιρετισμό της στην ημερίδα, η Αναπληρώτρια Επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Κύπρο, Θέα Πιερίδου, τόνισε ότι «και οι δύο όψεις του σημερινού μας θέματος, δηλαδή τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΙ ατόμων γενικά και η προστασία και ενσωμάτωση των προσφύγων, είναι ζητήματα που απασχολούν άμεσα, και σε καθημερινή βάση, την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Επιτροπή». Πρόσθεσε ότι «τόσο εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όσο και σε τρίτες χώρες, τα ΛΟΑΤΙ άτομα γίνονται συχνά στόχοι επιθέσεων και εγκλημάτων μίσους. Αλλά και όταν δεν υπάρχει φυσική ή λεκτική βία, οι παρωχημένες, φοβικές αντιλήψεις συμβάλλουν στη δημιουργία ενός κλίματος αβεβαιότητας και φόβου για τους ΛΟΑΤΙ. Είναι γεγονός ότι οι αντιλήψεις δεν αλλάζουν σε μια μέρα. Ούτε σε ένα χρόνο. Ούτε καν σε μια δεκαετία. Όσα βήματα και αν έχουν γίνει, υπάρχει πάντα περιθώριο για περαιτέρω βελτίωση. Το γεγονός ότι οι αντιλήψεις δεν αλλάζουν γρήγορα, έχει επιπτώσεις και στο πώς μια κοινωνία υποδέχεται και ενσωματώνει τους πρόσφυγες. Ακόμα και για μια κοινωνία όπως η Κυπριακή, που έχει ζήσει το δράμα της προσφυγιάς, η ενσωμάτωση των προσφύγων που έχουν ζητήσει εδώ καταφύγιο, δεν είναι πάντα απρόσκοπτη και ανεπηρέαστη από φοβικές αντιλήψεις. Φέτος τον Απρίλιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ο Οργανισμός για την Οικονομική Συνεργασία και Ανασυγκρότηση (ΟΟΣΑ) δημοσίευσαν έναν «κατάλογο ελέγχου» – ένα check list – των σημείων που θα πρέπει να προσέξουν οι τοπικές, περιφερειακές και εθνικές αρχές, για να αντιμετωπίσουν πιο αποτελεσματικά, τις προκλήσεις για την ένταξη των μεταναστών. Σίγουρα κάποια από αυτά τα σημεία, αφορούν και στο θέμα της σημερινής ημερίδας, δηλαδή τους ΛΟΑΤΙ πρόσφυγες. Η Επιτροπή και ο ΟΟΣΑ, συγκέντρωσαν παραδείγματα ορθής πρακτικής από μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις, όπως είναι λόγου χάρη η Αθήνα και το Βερολίνο, και κατέληξαν σε μια σειρά συστάσεων, για τους τοπικούς, περιφερειακούς και εθνικούς φορείς. Οι συστάσεις, επικεντρώνονται σε πολιτικές όπως η υγεία, η εργασία, η στέγαση, η εκπαίδευση, η αντιστοίχιση των δεξιοτήτων των μεταναστών με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας. Ειδικά ως προς το τελευταίο σημείο, η Έκθεση τονίζει το σημαίνοντα ρόλο των τοπικών αρχών».

«Στο μυαλό μας, τα πιο επικίνδυνα σύνορα»

Χαιρετισμό στην εκδήλωση, απηύθυνε και ο Γιώργος Κακότας, Λειτουργός Α’ στο Γραφείο Επιτρόπου Διοικήσεως και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, που υπενθύμισε ότι ο Επίτροπος, «είναι ο πρώτος ανεξάρτητος θεσμός, ο οποίος, με δράση του, άνοιξε το δρόμο για ένα δημόσιο διάλογο, σχετικά με την ίση μεταχείριση των ΛΟΑΤΙ ατόμων από την πολιτεία, τη νομική κατοχύρωση των δικαιωμάτων τους, και την ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης για τις διακρίσεις, στη βάση του σεξουαλικού προσανατολισμού και της ταυτότητας φύλου». Πρόσθεσε τα εξής, μεταξύ άλλων: «Αποτελεί διαχρονική θέση μας, ότι όλοι οι άνθρωποι, συμπεριλαμβανομένων των λεσβιών, των ομοφυλόφιλων, των αμφιφυλόφιλων, των τρανς και των intersex ανθρώπων, δικαιούνται να απολαμβάνουν την προστασία που προβλέπει το διεθνές δίκαιο ανθρωπίνων δικαιωμάτων, χωρίς καμία διάκριση. Παρά τα θετικά βήματα σε επίπεδο νομικής κατοχύρωσης των δικαιωμάτων των ΛΟΑΤΙ ατόμων, οι  ΛΟΑΤΙ πρόσφυγες, παραμένουν μια ιδιαίτερα ευάλωτη ομάδα ανθρώπων, που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν πολλαπλά και σύνθετα προβλήματα. Η ορθή αξιολόγηση των κινδύνων που αντιμετωπίζουν οι ΛΟΑΤΙ πρόσφυγες στις χώρες καταγωγής τους, αλλά και η ενδυνάμωσή τους, ώστε να αντιμετωπίζουν τον κοινωνικό αποκλεισμό και τις διακρίσεις στη χώρα μας, απαιτεί ειδικότερες γνώσεις και ευαισθησία από τους λειτουργούς των εμπλεκόμενων δημόσιων αρχών, αλλά και άλλων φορέων, (επαγγελματιών και εθελοντών,) που προφέρουν υπηρεσίες σε πρόσφυγες».

Να επισημάνουμε καταληκτικά, το σχόλιο της Ματίνας Ζησιάδου, που έκλεισε το χαιρετισμό της, δανειζόμενη μία φράση από ένα τηλεοπτικό σποτ, του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης. «Τα πιο επικίνδυνα σύνορα, είναι αυτά που χαράσσουμε στο μυαλό μας». Καιρός να τα καταργήσουμε».

Στιγμιότυπα από την εκδήλωση της 1ης Ιουνίου 2018 στη Λευκωσία.

Φωτό: Στιγμιότυπο από κέντρο φιλοξενίας στο Βερολίνο, που λειτούργησε το 2016 και φιλοξενεί περίπου 140 πρόσφυγες που ανήκουν στη ΛΟΑΤΙ κοινότητα.