Θεραπευτικό, νομικό και ηθικό κενό, για ψυχωσικούς χρήστες

Σημαντική παρέμβαση του ψυχίατρου Αργύρη Αργυρίου, στη θανατική ανάκριση για την αυτοκτονία νεαρού στη Λευκωσία

Του Μάριου Δημητρίου

Για ένα «θεραπευτικό αδιέξοδο ή θεραπευτικό κενό, όπως και νομικό και ηθικό κενό», στο ζήτημα της θεραπείας της ουσιο-εξάρτησης και στη συζήτηση για υποχρεωτική νοσηλεία ψυχωσικών χρηστών σκληρών ναρκωτικών όπως το crystal meth, μίλησε την περασμένη Δευτέρα 4 Ιουνίου 2018, ο Δρ. Αργύρης Αργυρίου, ιδιώτης ψυχίατρος στη Λεμεσό, στη διάρκεια της συνεχιζόμενης από τον Νοέμβριο 2017, θανατικής ανάκρισης στο Επαρχιακό Δικαστήριο Λευκωσίας, για τις συνθήκες της αυτοκτονίας 23χρονου χρήστη ναρκωτικών, με θανατικό ανακριτή, τον Δικαστή Χρίστο Ρασπόπουλο. Ο Δρ. Αργυρίου, κλήθηκε να δώσει μαρτυρία ως εμπειρογνώμονας, εκ μέρους της μητέρας του νεαρού αυτόχειρα και απάντησε σε ερωτήσεις του δικηγόρου της μητέρας, Μιχάλη Παρασκευά, για το φαινόμενο της εξάρτησης και της διαχείρισης των περιστατικών των εξαρτημένων ατόμων.

Στο νοσοκομείο για ψύχωση, συνδεδεμένη με χρήση

Υπενθυμίζουμε ότι σύμφωνα με τα γεγονότα αυτής της συγκλονιστικής υπόθεσης, που ο υπογράφων καλύπτει αδιάλειπτα για την «24», από την έναρξη της θανατικής ανάκρισης, ο 23χρονος Α.Β. στις 15 Ιουνίου 2015, ανέβηκε στην ταράτσα πενταόροφης πολυκατοικίας στη λεωφόρο Δημοσθένη Σεβέρη στη Λευκωσία και έπεσε στο κενό, βρίσκοντας ακαριαίο θάνατο. Ο νεαρός είχε νοσηλευτεί στο ψυχιατρικό νοσοκομείο Αθαλάσσας, με ψύχωση συνδεδεμένη με τη χρήση ναρκωτικών, στις 11 – 23 Ιουνίου 2014, στις 4 – 19 Αυγούστου 2014, στις 18 – 27 Σεπτεμβρίου 2014 και στις 14 – 15 Απριλίου 2015. Τις τελευταίες τρεις βδομάδες πριν τον θάνατό του, διέμενε με τη γιαγιά του, μητέρα του πατέρα του, στην περιοχή Λυκαβητού. Από τις εξετάσεις στο αίμα του, ανιχνεύθηκαν ναρκωτικές ουσίες. Ήταν χρήστης παράνομων ψυχοδραστικών ουσιών από τα 17 του χρόνια και σύμφωνα με ψυχιατρικές εκθέσεις, «παρουσίαζε ψυχωσικά συμπτώματα και υπό το κράτος στερητικών, γινόταν απειλητικός, αυτοκαταστροφικός ή ετεροκαταστροφικός, ενώ η κατάσταση του, επιδεινώθηκε τον τελευταίο μήνα πριν την αυτοκτονία του».

Στην Επιτροπή Εξέτασης Παραπόνων

Στις 28 Απριλίου 2015, τρεις μήνες πριν την αυτοκτονία του, η μητέρα του νεαρού, η οποία είχε χωρίσει από τον πατέρα του από το 2000, είχε υποβάλει γραπτό παράπονο στην Επιτροπή Εξέτασης Παραπόνων Ασθενών, για την παροχή φροντίδας υγείας, κατά την εξέτασή του στο Τμήμα Πρώτων Βοηθειών (ΤΑΕΠ), του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας, στις 30 Μαρτίου 2015, από τη Β. Διευθύντρια του ψυχιατρικού νοσοκομείου Αθαλάσσας, ψυχίατρο Δρα Μαρία Πίττα και από τον ειδικευόμενο ψυχίατρο Δρα Ανδρέα Κουδουνά, που έκριναν ότι δεν χρήζει νοσηλείας ο γιος της, στο νοσοκομείο Αθαλάσσας. Η μητέρα αναφέρει στην επιστολή της ότι «οι δύο γιατροί, δεν έδωσαν τη δέουσα σημασία στο σοβαρό ιστορικό του γιου μου, αλλά πήραν αυτή την απόφαση, με βάση μεμονωμένα κριτήρια και χωρίς να λάβουν υπόψη, τη γενική κλινική εικόνα. Εγώ επιμένω ότι δεν μπορεί κανένας να ξέρει αν θα πραγματοποιήσει τις απειλές του αυτές και η πρώτιστη μου έγνοια, ήταν να προστατεύσω το παιδί μου που απειλεί να αυτοκτονήσει και μετά τον εαυτό μου. Αν συμβεί οτιδήποτε, εγώ προσωπικά θα θεωρήσω αυτούς τους δύο γιατρούς, υπεύθυνους». Επιστολή που η Επιτροπή έλαβε στις 22 Απριλίου 2015 από τη Δρα Μαρία Πίττα, αναφέρει μεταξύ άλλων, ότι κατά την εξέτασή του, «δεν διαπιστώθηκε αυτοκαταστροφική, ή ετεροκαταστροφική συμπεριφορά από τον νεαρό, ούτε ψύχωση για την οποία θα έπρεπε να νοσηλευτεί και δεν παραπέμφθηκε στο ψυχιατρικό νοσοκομείο».

Σε άλλη κατάσταση, από τη μια ώρα στην άλλη

Δύο βδομάδες μετά την απόφαση της Δρα Μαρίας Πίττα να μην παραπεμφθεί ο νεαρός στο ψυχιατρικό νοσοκομείο για εισαγωγή και νοσηλεία, άλλη κυβερνητική ψυχίατρος, η Δρ. Ειρήνη Γεωργίου, ζήτησε τη νοσηλεία του, στο ψυχιατρείο. Αντεξετάζοντας τη Δρα Πίττα, στη διαδικασία της θανατικής ανάκρισης στις 7 Νοεμβρίου 2017, ο δικηγόρος Μ. Παρασκευάς τη ρώτησε, «τι άλλαξε και η συνάδελφός σας (Ειρήνη Γεωργίου), ζήτησε τη νοσηλεία του;». Η Δρ. Πίττα απάντησε ότι «η ψυχική κατάσταση ενός ατόμου που κάνει χρήση, είναι διαφορετική από τη μια ώρα, στην άλλη». Σε ερώτηση του Μιχάλη Παρασκευά, «πώς γνωρίζετε αν την ώρα που τον εξετάζατε, ήταν υπό την επήρεια ναρκωτικών;», η Δρ. Πίττα απάντησε «εξετάζοντάς τον, μιλώντας μαζί του, κάνοντάς του ερωτήσεις. Δεν εξέφρασε καμιά ψυχωσική συμπτωματολογία, εκείνη τη μέρα στην εξέταση».

Υποχρεωτικά, στον Θάλαμο 23

Στη διαδικασία της θανατικής ανάκρισης στις 7 Νοεμβρίου 2017, ο Μιχάλης Παρασκευάς, αναφέρθηκε σε ιατρική έκθεση, ημερομηνίας 14 Απριλίου 2015, της ειδικευόμενης ψυχιάτρου Εύας Μπέλλα, ενώ ο νεαρός φιλοξενείτο στο Θάλαμο 23 (εισδοχής αντρών) του νοσοκομείου Αθαλάσσας, με βάση Διάταγμα Υποχρεωτικής Προσωρινής Νοσηλείας (και αφού το Διάταγμα Υποχρεωτικής Ψυχιατρικής Εξέτασης, το είχε εκτελέσει η Δρ. Ειρήνη Γεωργίου).

Αναφέρεται στην έκθεση αυτή, ότι «έστελνε απειλητικά μηνύματα στη μητέρα του, ζητούσε χρήματα, ανέφερε στην ίδια και στον πατέρα του, ότι θέλει να αυτοκτονήσει. Επίσης παρατήρησαν ψυχωσική συμπτωματολογία (πιθανόν, επί χρήσης), τις τελευταίες ημέρες. Στη συνέντευξη, ο ίδιος είναι ήρεμος, συνεργάσιμος, αν και ευέξαπτος, κάποιες στιγμές. Αρνείται ψευδαισθήσεις και δεν εκφράζει παραληρηματικές ιδέες στην παρούσα φάση. Αρνείται αυτοκτονικό ιδεασμό. Αναφέρει ότι χειριστικά, όντως ανέφερε στους οικείους του, ότι θα αυτοκτονήσει. Υπάρχει ιστορικό με προηγούμενες απόπειρες (τρεις, αναφέρουν οι γονείς). Παραδέχεται χρήση κάνναβης (συνεχίζει) και παλαιότερα κοκαϊνης και χρήση crystal meth (τελευταία, πριν 2-3 μήνες). Αναγνωρίζει ότι στο παρελθόν, υπό επήρεια ουσιών, παρουσίαζε ψυχωσικά συμπτώματα. Δηλώνει απογοητευμένος από τα προγράμματα απεξάρτησης και μάλλον δεν έχει ιδιαίτερη κινητοποίηση, για να ξανα-ενταχθεί. Αναφέρει ότι παρακολουθείται από τον Δρα Βερεσιέ και λαμβάνει φαρμακευτική αγωγή (Haldol, Akineton, Abilify, Hipnosedon και Oxycontin), χωρίς να είναι σίγουρος για την ακριβή δοσολογία. Διάγνωση: Χρήση ουσιών, επαγόμενη ψυχωσική διαταραχή. Τέθηκε σε φαρμακευτική αγωγή».

Οι συζητήσεις και τα αδιέξοδα

Μεταφέρουμε μέρος των ερωταπαντήσεων του δικηγόρου Μιχάλη Παρασκευά και του ψυχίατρου Αργύρη Αργυρίου, στη δικαστική διαδικασία της θανατικής ανάκρισης της 4ης Ιουνίου 2018, όπως τις καταγράψαμε στις σημειώσεις μας. Να αναφέρουμε ότι ο Δρ. Αργυρίου, πριν ιδιωτεύσει, εργάστηκε ως κυβερνητικός ψυχίατρος για 25 χρόνια – τόσο στο ψυχιατρικό νοσοκομείο Αθαλάσσας, όσο και στη ψυχιατρική κλινική του παλιού νοσοκομείου Λευκωσίας. Ίδρυσε την κρατική μονάδα απεξάρτησης «Γέφυρα» στη Λευκωσία, (για χρήστες ηρωίνης) και επίσης εργάστηκε στην κρατική μονάδα απεξάρτησης χρηστών ναρκωτικών «Άνωση», στο παλιό νοσοκομείο Λεμεσού και σε άλλα κρατικά προγράμματα, όπως ο «Προμηθέας» στη Λεμεσό (Κέντρο πρόληψης και συμβουλευτικής εφήβων) και το «Σωσίβιο», (πρόγραμμα υποκατάστασης), επίσης στη Λεμεσό.

Δικηγόρος Μιχάλης Παρασκευάς

-Ποιες δομές πρέπει ν’ αναπτυχθούν κατά την άποψή σας, ώστε ένας χρόνιος χρήστης crystal meth, που παίρνει πολύ δυνατή φαρμακευτική αγωγή, όπως Haldol και Abilify (σ. σ. αντιψυχωσικά φάρμακα), να προστατευτεί ο ίδιος και η κοινωνία; Πώς μπορεί να αφεθεί να φύγει (από το ψυχιατρικό νοσοκομείο), ενώ ενδεχομένως, έχει αποκοπεί και από την οικογένειά του;

Δρ. Αργύρης Αργυρίου

-Υπάρχει ένα θεραπευτικό αδιέξοδο, ή θεραπευτικό κενό, σε αυτές τις  περιπτώσεις, υπάρχει όμως και ένα νομικό και ένα ηθικό κενό. Υπάρχουν απόψεις, ότι δεν είναι ηθικό, ή δεοντολογικό, να κρίνει κάποιος, τι θα κάνει τη ζωή του, κάποιος άλλος. Ότι δεν μπορεί κανείς, να υποχρεώσει οποιονδήποτε, να ακολουθήσει μια διαδικασία, που μπορεί να μην έχει αποτέλεσμα, ή είναι εναντίον των δικών του δικαιωμάτων. Υπάρχουν ηθικές και νομικές συζητήσεις επί του θέματος, αλλά εγώ σαν γιατρός, από θεραπευτικής πλευράς, κρίνω ότι υπάρχει κι ένα θεραπευτικό κενό και αδιέξοδο». Σε άλλη ερώτηση του Μ. Παρασκευά, ο Δρ. Αργυρίου, είπε ότι «υπάρχουν εκτός θεραπείας, πολλά άτομα χρήστες τέτοιων ουσιών».

Ένα νομοθετικό μέτρο και μια σύσταση

Μιχάλης Παρασκευάς.

-Θεωρείτε ότι το κράτος, μπορεί να κάνει κάτι για αντιμετώπιση της κατάστασης;

Δρ. Αργύρης Αργυρίου

-Πολλές φορές, άκουσα γονείς που ζήτησαν από τις κρατικές υπηρεσίες να υπάρξει νομοθετική ρύθμιση, που να περιορίζει αυτό το κενό.

-Ποια είναι η δική σας άποψη;

-Η προσωπική μου άποψη, είναι ότι μπορεί να υπάρξει ένα νομοθετικό μέτρο προετοιμασίας και μια σύσταση, με πιο αυστηρούς όρους, για να υποχρεώνεται  κάποιο άτομο, να μπαίνει σε πρόγραμμα θεραπείας. Να μπορούν αυτά τα άτομα, αντί φυλάκισης, να ενταχθούν σε πρόγραμμα θεραπείας. Θα μπορούσαν να υπάρχουν και άλλα κίνητρα για υπόδικα άτομα. Από τη στιγμή που υπάρχουν εκκρεμούσες υποθέσεις, να υπάρχει ένα σύστημα κινήτρων. Σε σχέση με το σύστημα της υποχρεωτικής νοσηλείας, θα έπρεπε να εξεταστεί, κατά πόσο μετά την απόλυση από μια υποχρεωτική νοσηλεία, να υπάρχουν κάποιες υποχρεώσεις, ώστε να γίνεται και παρακολούθηση, μετά την απόλυση. Πολλές φορές αυτό συμβαίνει και συστήνεται στο άτομο, ότι αν δεν συνεχίσει τη θεραπεία του, μπορεί να ξαναπάει για νοσηλεία, πίσω στο νοσοκομείο. Αλλά, αυτή είναι μόνο μια σύσταση – όμως κάποιες φορές έχει αποτέλεσμα».

-Θεωρείτε ότι ένας χρήστης crystal meth, μπορεί να είναι χειριστικός;

-Όλοι οι χρήστες όλων των ουσιών, υποχρεώνονται από την ίδια τη χρήση,  να γίνουν χειριστικοί, να ελίσσονται για να εξασφαλίσουν τη δόση τους.

-Το ίδιο το άτομο με ψυχική διαταραχή λόγω χρήσης, μπορεί να αποφασίσει αν χρειάζεται θεραπεία ή όχι;

-Αν το μέγεθος των ψυχωσικών, καταθλιπτικών συμπτωμάτων, αγγίζουν μια κλίμακα που εμποδίζουν τη βούληση του, σίγουρα δεν μπορεί ν’ αποφασίσει. Όμως δεν συμβαίνει πάντα έτσι και δεν είναι πάντα, τόσο ενεργά αυτά τα συμπτώματα.

Ασφαλής κράτηση ή εξωτερική παρακολούθηση

Μιχάλης Παρασκευάς

-Ένας χρήστης crystal meth, λαμβάνει φαρμακευτική αγωγή τα τελευταία τρία χρόνια, δηλώνει ότι δεν θέλει να διακόψει το ναρκωτικό, διαγνώστηκε και με ψυχωσικά συμπτώματα και όμως αφήνεται να φύγει από το νοσοκομείο Αθαλάσσας. Ποια είναι η ενδεδειγμένη οδός, για να προστατευτεί και το ίδιο το άτομο, από τον εαυτό του και η κοινωνία;

Δρ. Αργύρης Αργυρίου

-Αν υπάρχουν ενεργά ψυχωσικά, σοβαρά καταθλιπτικά συμπτώματα, που να δικαιολογούν την περαιτέρω νοσηλεία σε ασφαλή χώρο, θα πρέπει να παραταθεί η ασφαλής κράτηση και θεραπεία. Αν αυτά τα συμπτώματα, κριθούν ότι δεν είναι ενεργά και είναι σε ένα βαθμό διαχειρίσιμα, που μπορεί να αντιμετωπισθούν με μια φαρμακευτική αγωγή και παρακολούθηση σε εξωτερική βάση, τότε συστήνεται η παρακολούθηση ή η ένταξη σε ένα άλλο εξωτερικό πρόγραμμα.

-Θα πρέπει όμως να παρακολουθείται αυτό το άτομο;

-Οπωσδήποτε πρέπει να έχει μια παρακολούθηση, αλλά αυτό εμπίπτει στην εκούσια  επιλογή του ιδίου, ή στις συνθήκες του περιβάλλοντος, που μπορούν να τον ωθήσουν σε μια παρακολούθηση. Κάποιες φορές, αυτό δεν πετυχαίνει και δεν υπάρχει παρακολούθηση, ούτε λήψη φαρμακευτικής αγωγής, ούτε έλεγχος της χρήσης.

Φωτό: Από αριστερά η μητέρα του νεαρού αυτόχειρα, ο ψυχίατρος Αργύρης Αργυρίου και ο Μάριος Δημητρίου, στο Επαρχιακό Δικαστήριο Λευκωσίας στις 4 Ιουνίου 2018.