Η αποφοίτηση της Balqees και οι φωτογραφίες προσφυγόπουλων

Μια ξεχωριστή έκθεση φωτογραφίας, «για να γνωρίσουμε τους ανθρώπους, πίσω από τους αριθμούς»

Του Μάριου Δημητρίου

Στην καταπληκτική ιστορία της 20χρονης Balqees από τη Σομαλία, που πριν πέντε χρόνια ήρθε πρόσφυγας στην Κύπρο σε ηλικία 15 χρονών, ως ασυνόδευτη ανήλικη και στις 28 Ιουνίου 2018, αποφοίτησε από την Τεχνική Σχολή Λάρνακας, αναφέρθηκε η λειτουργός της Υπάτης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες στην Κύπρο (UNHCR) Αιμιλία Στροβολίδου, μιλώντας την επόμενη μέρα – 29 Ιουνίου 2018 – στα εγκαίνια έκθεσης φωτογραφίας, με τίτλο «Παιδιά πρόσφυγες στην Κύπρο, φωτογραφίζουν τη ζωή τους», στο Δημαρχείο Στροβόλου. Τη σημαντική αυτή έκθεση, που ήταν ανοικτή το Σαββατοκύριακο και διήρκεσε μέχρι την Κυριακή 1η Ιουλίου 2018, οργάνωσε η Φωτοδός, σε συνεργασία με την Αντιπροσωπεία στην Κύπρο, της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR), με χορηγό τις Πολιτιστικές Υπηρεσίες του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού και υποστηρικτή το Δήμο Στροβόλου. Η  έκθεση αποτελείται από φωτογραφίες που έβγαλαν παιδιά πρόσφυγες, που κατέφυγαν με τις οικογένειές τους στην Κύπρο, για να γλιτώσουν από τον πόλεμο και τις διώξεις στην πατρίδα τους. Η έκθεση διοργανώθηκε με την ευκαιρία της Παγκόσμιας Ημέρας Προσφύγων (20/6) και είναι το αποτέλεσμα μιας σειράς εργαστηρίων που πραγματοποίησαν οι φωτογράφοι της Φωτοδού και στα οποία συμμετείχαν 10 παιδιά, ηλικίας 10 μέχρι 16 ετών.

Πρέπει να δουλέψουμε όλοι μαζί

«Χθες», είπε η Αιμιλία Στροβολίδου στα εγκαίνια της έκθεσης φωτογραφίας των παιδιών προσφύγων, «ήμουν στην αποφοίτηση μια νεαρής από τη Σομαλία, που ήρθε πρόσφυγας στην Κύπρο, σε ηλικία 15 χρονών και ψες αποφοίτησε από την Τεχνική Σχολή Λάρνακας. Απόψε, δύο από τις συμμετέχουσες στο πρότζεκτ, θα πάνε σε λίγο στη δική τους τελετή αποφοίτησης του σχολείου τους. (Μετά από ερώτηση του υπογράφοντα, η κυρία Στροβολίδου πληροφόρησε την «24» ότι πρόκειται για δυο 18χρονες αδελφές, από το Καμερούν, που ζουν από το 2005 στην Κύπρο, μαζί με τη μητέρα τους και τα δύο μικρότερα τους αδέλφια. Αποφοίτησαν από το Λύκειο Παλλουριώτισσας, με τη μία να βραβεύεται για την επίδοσή της στα Γαλλικά, με βαθμό 19,5, που είναι ο ψηλότερος βαθμός στις Παγκύπριες Εξετάσεις. Είναι αξιοσημείωτο ότι τα δύο κορίτσια προέρχονται από το αγγλόφωνο και όχι από το γαλλόφωνο μέρος του Καμερούν). Όπως επεσήμανε η Αιμιλία Στροβολίδου, αναφερόμενη στις τρεις προσφυγοπούλες από τη Σομαλία και το Καμερούν, «ναι, η επιτυχία τους οφείλεται στην θέλησή τους και στην αποφασιστικότητά τους να πετύχουν, αλλά αν δεν είχαν την στήριξη του εκπαιδευτικού, της συμμαθήτριας, του γείτονα, αυτό δεν θα ήταν εφικτό. Οι πρόσφυγες χρειάζονται τη στήριξη όλων, για να ξανακτίσουν τη ζωή τους. Θα πρέπει να δουλέψουμε όλοι μαζί για να πετύχουν αυτά που οι περισσότεροι από εμάς, θεωρούμε δεδομένα – μόρφωση, εργασία, κάπου να μείνουν, ν’ ανήκουν σε μια κοινωνία. Τα οφέλη είναι τεράστια, τόσο για τους πρόσφυγες, όσο και για τις κοινωνίες που τους υποδέχονται».

Όπως αναφέρεται από  το Γραφείο της UNHCR στην Κύπρο, στην ιστοσελίδα του οργανισμού, «με την αποφοίτησή της από την Τεχνική Σχολή της Λάρνακα, ένα όνειρο ζωής έγινε πραγματικότητα για την 20χρονη Balqees, από τη Σομαλία, που διαμένει ως πρόσφυγας στην Κύπρο. «Σήμερα», είπε η Balqees συγκινημένη, με τους συμμαθητές, τους καθηγητές και τους γονείς των υπόλοιπων παιδιών, να την χειροκροτούν, στην τελετή αποφοίτησης του σχολείου της, «ένα όνειρο που είχα πάντα, έγινε πραγματικότητα. Μπορεί να αναρωτιέστε, πώς η αποφοίτηση από το Γυμνάσιο, μπορεί να είναι όνειρο, αλλά για μένα είναι – αυτό δεν θα ήταν δυνατό στη χώρα μου. Μετά από τόσες πολλές προκλήσεις, δεν είναι λίγο ότι αποφοιτώ σήμερα και μπορώ να ελπίζω ότι θα μπορέσω να σπουδάσω. Συνεχίζοντας η Balqees, ευχαρίστησε τον Διευθυντή του σχολείου που της έδωσε την ευκαιρία να φοιτήσει στο σχολείο, καθώς και τους καθηγητές της, που πάντα της έδιναν την υποστήριξη που χρειαζόταν. «Ήρθα μόνη στην Κύπρο, αλλά βρήκα εδώ στο σχολείο μου,  οικογένεια και αδέλφια.  Κανένας στο σχολείο μου, δεν με έκανε ποτέ να αισθάνομαι ξένη, επειδή έχω διαφορετική θρησκεία ή παραδόσεις. Είμαστε όλοι διαφορετικοί, αλλά είμαστε όλοι ίσοι», ανέφερε η Balqees στη σύντομη ομιλία της. Έχοντας χάσει επαφή με την οικογένειά της, μέσα στην δίνη του πολέμου στη Σομαλία,  αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη χώρα της και ν’ αναζητήσει ασφάλεια. Φτάνοντας στην Κύπρο πριν από πέντε χρόνια, στην ηλικία των 15 ετών, βρέθηκε μόνη και μακριά από την οικογένειά της, σε μια ξένη χώρα, για την οποία τίποτα δεν ήξερε – ούτε τη γλώσσα, ούτε για τον πολιτισμό. Ως ασυνόδευτο και χωρισμένο παιδί, ζούσε σε Στέγη στη Λάρνακα, μαζί με άλλα ασυνόδευτα παιδιά αιτητές ασύλου. Ξεκίνησε να πηγαίνει σε απογευματινά μαθήματα και να μαθαίνει ελληνικά, αλλά πολλές φορές ένιωθε να την πνίγει η μοναξιά και η νοσταλγία για την οικογένειά της. Μόλις αναγνωρίστηκε πρόσφυγας, η Balqees άρχισε και πάλι να ελπίζει. Έχοντας ήδη εντοπίσει τη μητέρα της και τα μικρότερα αδέλφια της, ως αναγνωρισμένη πρόσφυγας μπορούσε πλέον να υποβάλει αίτηση για οικογενειακή επανένωση και να ελπίζει ότι κάποια στιγμή, θα μπορούσαν να ζήσουν και πάλι μαζί. Κατόπιν  έγκρισης της αίτησής της για οικογενειακή επανένωση, ακόμα ένα όνειρό της, σύντομα θα γίνει πραγματικότητα – να ζήσει με τη μητέρα και τ’ αδέλφια της στην Κύπρο. Νιώθοντας την ασφάλεια που παρέχει το καθεστώς του πρόσφυγα και την ανακούφιση ότι σύντομα θα βρισκόταν και πάλι με την οικογένειά της, η Balqees επικεντρώθηκε στο στόχο της και κυνήγησε το όνειρό της για εκπαίδευση. Με την υποστήριξη του σχολείου, κατάφερε ν’ αντεπεξέλθει τις προκλήσεις και ν’ αποφοιτήσει. Βέβαια, ο δρόμος δεν τελειώνει εδώ. Επόμενος στόχος της Βalqees, είναι να σπουδάσει και να γίνει κοινωνική λειτουργός».

Το ελάχιστο που μπορούμε να κάνουμε

Στη σύντομη ομιλία της στα εγκαίνια της έκθεσης φωτογραφίας των προσφυγόπουλων στο Δημαρχείο Στροβόλου, η Αιμιλία Στροβολίδου ευχαρίστησε, εκ μέρους του Γραφείου της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, τους παρευρισκόμενους, όπως και τις Πολιτιστικές Υπηρεσίες του Υπουργείου Παιδείας, που όπως είπε, στηρίζουν για δεύτερη χρονιά το πρότζεκτ της Φωτοδού και επίσης ευχαρίστησε το Δήμο Στροβολου που φιλοξένησε την έκθεση, όπως και τη Φωτοδό «και τους εθελοντές φωτογράφους που έδωσαν την ευκαιρία σε μια ομάδα παιδιών προσφύγων, να συμμετέχουν στο πρόγραμμα αυτό δωρεάν. Τέτοιες δράσεις – συνέχισε – είναι σημαντικές στις μέρες μας. Οι πρόσφυγες χρειάζονται τη στήριξή μας, την αλληλεγγύη μας περισσότερο από ποτέ. Οι αριθμοί των προσφύγων και ο ανθρώπινος πόνος, αυξάνεται χρόνο με το χρόνο, μέρα με την ημέρα. Αν δεν μπορούμε να τερματίσουμε τους πολέμους, τότε το ελάχιστο που μπορούμε να κάνουμε, είναι να φροντίσουμε τους αθώους ανθρώπους, άντρες γυναίκες και παιδιά, θύματα καταστάσεων που βρίσκονται πέραν του δικού τους ελέγχου. 68.5 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως, έχουν αναγκαστεί λόγω πολέμων και διώξεων να εγκαταλείψουν τη γενέθλια γη τους. Οι περισσότεροι αναζητούν ασφάλεια σε άλλες περιοχές, μέσα στην ίδια τους της χώρα. Πολλοί  όμως αναζητούν ασφάλεια σε άλλες χώρες – μ’ ένα μικρό συγκριτικά αριθμό, να καταφεύγει και στην Κύπρο –  αφήνοντας πίσω οτιδήποτε αγαπητό, για να φτάσουν σε μια ξένη χώρα και να ξαναρχίσουν από το μηδέν».

Να αντιμετωπίσουμε τους φόβους μας

«Μπροστά σ’ αυτό το μέγεθος του ανθρώπινου πόνου», συνέχισε η κυρία Στροβολίδου, «θα έπρεπε να είναι ξεκάθαρο ότι ζούμε σε μια εποχή, όπου οι πρόσφυγες, μας χρειάζονται περισσότερο από ποτέ. Ότι χρειάζονται τη στήριξή μας και την αλληλεγγύη μας. Αντί όμως για αλληλεγγύη, βλέπουμε κράτη να ορθώνουν τείχη, κυριολεκτικά και μεταφορικά, βλέπουμε έξαρση της αντι-μεταναστευτικής ρητορικής, όπου οι πρόσφυγες θεωρούνται πρόβλημα και βάρος, αντί να τους δούμε ως συλλογική μας ευθύνη. Θα έπρεπε να είναι ξεκάθαρο, ότι πρόκειται για ένα παγκόσμιο ζήτημα, το οποίο χρήζει παγκόσμιας διαχείρισης, που να βασίζεται στην αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών, στη δίκαιη κατανομή της ευθύνης κι όχι στη μετατόπιση της ευθύνης, από το ένα κράτος στο άλλο. Είναι επιτακτική η ανάγκη να επενδύσουμε στην ένταξη των προσφύγων – κι αυτό θα είναι προς όφελος, όχι μόνο των προσφύγων, αλλά και των κοινωνιών υποδοχής. Σίγουρα οι νομοθεσίες και τα μέτρα πολιτικής του κάθε κράτους, είναι κομβικής σημασίας για την προστασία, τη φροντίδα των προσφύγων, περιλαμβανομένης της διαδικασίας ενσωμάτωσής τους στον οικονομικό και κοινωνικό ιστό. Όμως εξίσου σημαντική, είναι και η συμβολή της ίδιας της κοινωνίας, στη δημιουργία ενός περιβάλλοντος όπου οι πρόσφυγες θα νιώθουν ευπρόσδεκτοι, κι όχι στο περιθώριο. Ένα περιβάλλον που θα τους επιτρέψει ν’ αναπτύξουν το δυναμικό τους και να οικοδομήσουν την καινούργια τους ζωή, σε συνθήκες αξιοπρέπειας. Η προσπάθεια της Φωτοδού, βρίσκεται ακριβώς προς αυτή την κατεύθυνση. Μέσα από το πρόγραμμα αυτό, τα παιδιά μαθαίνουν τις βασικές αρχές της φωτογραφικής τέχνης και ταυτόχρονα εκφράζουν μέσα από τη φωτογραφία, τα συναισθήματά τους, τις σκέψεις τους, τα όνειρά τους. Πρόκειται για σημαντικές δεξιότητες που μπορεί να βοηθήσουν τα παιδιά σε πολλούς τομείς της ζωής τους. Παράλληλα, έρχεται να ρίξει φως στον κόσμο των προσφύγων, να ενισχύσει την ενημέρωση και την ευαισθητοποίηση, σε μια εποχή όπου οι πρόσφυγες θεωρούνται δυστυχώς απειλή, έστω κι αν είναι η ίδια τους η ζωή, που απειλείται. Ας αναλογιστεί ο καθένας μας, τι μπορεί να κάνει για τους πρόσφυγες. Η ενημέρωση είναι μια καλή αρχή – ας γνωρίσουμε τους ανθρώπους που βρίσκονται πίσω από τους αριθμούς. Ας αντιμετωπίσουμε τους φόβους μας, την αδιαφορία μας. Ας αναλογιστεί ο καθένας μας, πώς μπορεί να βοηθήσει ώστε οι πρόσφυγες που ζουν ανάμεσά μας, να νιώσουν ότι έχουν μια καινούργια πατρίδα. Οι πρόσφυγες, δεν είναι τίποτα άλλο, παρά οι μεγαλύτεροι επιζώντες της εποχής μας. Ας σταθούμε μαζί τους, ας τους ενθαρρύνουμε, ας τους υποστηρίξουμε».

Λυτρωτικά και θεραπευτικά

Στη δική του σύντομη προσφώνηση στα εγκαίνια της έκθεσης φωτογραφίας, ο Πρόεδρος της Φωτοδού, Ιωάννης Γέρου, ανέφερε ότι στόχος της έκθεσης και των εργαστηρίων που προηγήθηκαν, είναι η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης, γύρω από το προσφυγικό. «Μέσα από τη φωτογραφία», είπε, «έχει δοθεί η ευκαιρία σε νεαρούς πρόσφυγες να δημιουργήσουν και να παρουσιάσουν τον δικό τους φωτογραφημένο κόσμο και να τον μοιραστούν μαζί μας. Παράλληλα, μέσα από τα εργαστήρια και τη φωτογραφική διαδικασία, τα ίδια τα παιδιά έχουν ενδυναμωθεί. Η φωτογραφική διαδικασία, λειτουργεί πολλές φορές λυτρωτικά και θεραπευτικά, συμβάλλοντας κατ’ αυτό τον τρόπο στην ευημερία και τη συναισθηματική σταθερότητα των παιδιών που βιώνουν την σκληρή πραγματικότητα της προσφυγιάς».

«Βλέπεις αυτό που βλέπω;»

Όπως είπε ο Ιωάννης Γέρος, τόσο τα εργαστήρια, όσο και η έκθεση, βασίστηκαν στο φωτογραφικό έργο «Βλέπεις αυτό που βλέπω;» («Do You See What I See?»), που διενεργήθηκε αρχικά το 2008, υπό την εποπτεία του φωτορεπόρτερ κι εμπνευστή της ιδέας Μπρένταν Μπάνον, (Brendan Bannon), σε καταυλισμούς προσφύγων στη Ναμίμπια και στην Υεμένη, με πρόσφυγες από τη Σομαλία, την Αιθιοπία, τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και την Αγκόλα. Τα αποτελέσματα ήταν απίστευτα και οι φωτογραφίες εκτέθηκαν στην έδρα του ΟΗΕ, τη Νέα Υόρκη, στην Υεμένη, τη Ναμίμπια, τη Γενεύη και τη Ρώμη. Η συγκεκριμένη δραστηριότητα, πραγματοποιείται για δεύτερη χρονιά σε συνεργασία με την UNHCR και με τη στήριξη των Πολιτιστικών Υπηρεσιών του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού».

Αξίζει να σημειωθεί, ότι ο Brendan Bannon (www.brendanbannon.com), έστειλε το ακόλουθο μήνυμα στη Φωτοδό: «Συγχαρητήρια για την έκθεση με φωτογραφίες παιδιών προσφύγων. Είδα με ικανοποίηση το σχετικό δημοσίευμα στην εφημερίδα και ένιωσα μεγάλη χαρά γνωρίζοντας ότι η δουλειά μου με τα παιδιά πρόσφυγες, αποτέλεσε έμπνευση για τη δική σας συμπονετική ανταπόκριση και  πρωτοβουλία. Παρακαλώ δώστε τα συγχαρητήριά μου στα παιδιά και στους γονείς τους, για τις υπέροχες προσπάθειές τους. Πέστε τους ότι οι άνθρωποι δίνουν προσοχή σε αυτά που κάνουν, ακόμα και αν ζουν τόσο μακριά, όπως στη Νέα Υόρκη».

Ο Brendan Bannon, ενώ διδάσκει μαθήματα φωτογραφίας σε παιδιά πρόσφυγες.

Στιγμιότυπο από τα εγκαίνια της έκθεσης φωτογραφίας στις 29 Ιουνίου 2018.

Μερικές από τις φωτογραφίες των προσφυγόπουλων στην Κύπρο, που περιλήφθηκαν στην έκθεση.

…και άλλες φωτογραφίες στην έκθεση.

Φωτό: Η 20χρονη Balqees, με την ανθοδέσμη στην αγκαλιά, μαζί με συμμαθητές/τριες της, στην τελετή αποφοίτησης στην Τεχνική Σχολή Λάρνακας, στις 28 Ιουνίου 2018.