Οι Κερυνειώτες ευχαριστούν τον Ταγματάρχη Peter N. Gill

Ο Γλαύκος Καριόλου αποκαλύπτει μια μοναδική ιστορία ανθρωπισμού, τιμητική για την ΟΥΝΦΙΚΥΠ και τη δράση της το 1974

Του Μάριου Δημητρίου

Μια μοναδική και αληθινή ιστορία ανθρωπισμού και γενναιότητας, ιδιαίτερα τιμητική για την Ειρηνευτική Δύναμη των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο και την ανθρωπιστική δράση της στην Κερύνεια, σωτήρια για εκατοντάδες Ελληνοκύπριους άμαχους που είχαν εγκλωβιστεί στο ξενοδοχείο Dome, τις πρώτες τρεις κρίσιμες εβδομάδες της Τουρκικής εισβολής, του Ιουλίου και Αυγούστου 1974,  αποκαλύπτει αυτή η δημόσια παρέμβαση του τέως Δημάρχου Κερύνειας Γλαύκου Καριόλου (2012-2016),   καθώς αυτές τις μέρες, συμπληρώνονται 44 χρόνια από τότε. Στόχος ζωής για τον Γλαύκο Καριόλου, έγινε τα τελευταία χρόνια, ο εντοπισμός του Βρετανού Ταγματάρχη Peter Gill, τότε επικεφαλής μικρής πολυεθνικής ομάδας 26 αντρών της ΟΥΝΦΙΚΥΠ,  της αποκαλούμενης GillForce, που τις πρώτες μέρες της Τουρκικής εισβολής ύψωσαν τη σημαία της Δύναμης στο ξενοδοχείο Dome και εγκαταστάθηκαν σε αυτό, αντιμετωπίζοντας την απροσχημάτιστη εχθρότητα των Τούρκων στρατιωτών, που απαιτούσαν να εγκαταλείψουν την Κερύνεια! Το ξενοδοχείο  ανακηρύχθηκε προστατευόμενο μέρος από την ΟΥΝΦΙΚΥΠ, αλλά οι Τούρκοι δεν το αναγνώρισαν ως τέτοιο. Παρόλο τούτο, ο Gill και η ομάδα του, υποβοηθούμενος αργότερα από τη Διεθνή Επιτροπή του Ερυθρού Σταυρού (ICRC), συνέχισε να φροντίζει όλους εκείνους που αναζήτησαν καταφύγιο εκεί. Οργάνωσε την καθημερινή λειτουργία μέσα στο ξενοδοχείο, περιλαμβανομένης της παροχής γευμάτων και γενικά έδωσε την αίσθηση κάποιας ασφάλειας, σε όσους συνωστίζονταν στο ξενοδοχείο. Ο Ταγματάρχης Gill και οι άντρες του, έμειναν στο Dome μέχρι τις 14 Αυγούστου 1974, αφού είχαν καταφέρει, με κίνδυνο της δικής τους ζωής, να προστατεύσουν τις ζωές των εκατοντάδων Ελληνοκυπρίων, που είχαν εγκλωβιστεί πίσω από τις γραμμές του προελαύνοντα Τουρκικού στρατού εισβολής – όχι μόνο εκείνων που είχαν καταφύγει στο Dome, αλλά και πολλών άλλων, που κρύβονταν στην περιφέρεια της Κερύνειας και σε γειτονικά χωριά. Ανάμεσα σε αυτούς και ο 32χρονος τότε, Κερυνειώτης Μιχάλης Λαμπράκης, πρώτος ξάδελφος του Γλαύκου Καριόλου, ιδιοκτήτης της καφετέριας «Το Λιμάνι», στο λιμανάκι της Κερύνειας. «Ο Ταγματάρχης Gill, ήταν ένας σωστός επαγγελματίας στρατιωτικός, ένας κύριος με κεφαλαία, που μου έσωσε τη ζωή, όχι μια, αλλά δυο και τρεις φορές, εκείνες τις φοβερές μέρες στην Κερύνεια», ανέφερε στην «24» ο Μιχάλης Λαμπράκης. «Έπρεπε οι Κερυνειώτες, τουλάχιστον εκείνοι που κατέφυγαν τότε στο Dome, να αναζητήσουν τον Ταγματάρχη Gill και τους άντρες του και να τους πουν ένα μεγάλο ευχαριστώ, γιατί δεν θα ζούσαν σήμερα, χωρίς τον Gill και τη GillForce», είπε εμφαντικά στην εφημερίδα μας, ο Γλαύκος Καριόλου. Πρόσθεσε ότι ο μικρότερος αδελφός του, Μάριος Καριόλου, που ήταν ανάμεσα στους εγκλωβισμένους του Dome, επιβεβαιώνει ότι θυμάται τις άγριες συζητήσεις του Gill με τους Τούρκους, που ήθελαν να μπουν στο ξενοδοχείο και τους εμπόδισε». Ο Γλαύκος Καριόλου, μας ανέφερε πάντως με έκδηλη θλίψη, ότι πληροφορήθηκε πρόσφατα ότι ο Peter Gill, πέθανε το 2017 και ότι τώρα βρίσκεται σε επικοινωνία με τη σύζυγο του Ταγματάρχη και με τον εγγονό του. Πρόσθεσε ότι προσπαθεί να εντοπίσει επίσης, και άλλα μέλη της «GillForce», για να τους ευχαριστήσει για όσα έκαναν για τους Κερυνειώτες, εκείνο το μαύρο καλοκαίρι.

Κυανόκρανοι, ανυπάκουοι στους Τούρκους

Ο Γλαύκος Καριόλου, με επιστολή του στη βρετανική εφημερίδα «The Guardian», αναφέρεται στα γεγονότα εκείνων των σκοτεινών ημερών και στην εμπλοκή του Ταγματάρχη Gill, πληροφορώντας ότι «στις 22 Ιουλίου 1974 στη διάρκεια της τουρκικής εισβολής, περισσότεροι από 600 Ελληνοκύπριοι Κερυνειώτες, γυναίκες, παιδιά, ηλικιωμένοι άμαχοι πολίτες και οικογένειες, παγιδεύτηκαν στο παραθαλάσσιο ξενοδοχείο Catsellis Dome Hotel, καθώς εκατοντάδες Τούρκοι στρατιώτες προσέγγιζαν την περιοχή, πυροβολώντας οτιδήποτε κινείτο, παραβιάζοντας πόρτες και καταστρέφοντας περιουσίες, προκαλώντας ένα τρομερό θόρυβο από τους πυροβολισμούς και τις λεηλασίες και πλησιάζοντας από όλες τις κατευθύνσεις, καθώς βρισκόταν σε εξέλιξη μια μεγάλη επιχείρηση εκκένωσης, με ελικόπτερα και βάρκες να μεταφέρουν τους ξένους τουρίστες στο κατάστρωμα του Bρετανικού ελικοπτεροφόρου «HMS HERMES», που βρισκόταν αγκυροβολημένο σε απόσταση ασφαλείας, στη θάλασσα της Κερύνειας. Ενώ οι προσευχές στον Αρχάγγελο Μιχαήλ έμοιαζαν μάταιες, εμφανίστηκαν ξαφνικά δύο βαμμένα λευκά, τροχοφόρα με το έμβλημα των Ηνωμένων Εθνών, να κινούνται με ταχύτητα και να σταματούν βιαστικά στην είσοδο του ξενοδοχείου, ενώ γύρω στους 15 – 20 κυανόκρανοι στρατιώτες των ΗΕ, πήραν θέσεις μάχης πίσω από τον χαμηλό τοίχο του ξενοδοχείου. Ακούγονταν κραυγές απόγνωσης και πυροβολισμοί, καθώς οι Τούρκοι αξιωματικοί, διέταζαν τους κυανόκρανους να εξαφανιστούν. Αλλά αυτοί, ουδέποτε υπάκουσαν! Έμειναν εκεί και προστάτευσαν με επιτυχία, τους ομήρους. Αρχικά νόμιζαν ότι ήταν Φινλανδοί ή Καναδοί στρατιώτες, αλλά σύντομα έγινε γνωστό, ότι οι σωτήρες μας, ήταν Βρετανοί στρατιώτες. Την επόμενη μέρα, οι στρατιώτες της ομάδας, με επικεφαλής τον Ταγματάρχη Gill, επιβαίνοντας στα βαμμένα λευκά λαντ-ρόβερ τους και χρησιμοποιώντας τηλεβόα, με τη βοήθεια δύο Ελληνοκυπρίων ομήρων του Dome Hotel, που τους καλούσαν να εμφανιστούν, ανακάλυψαν και έσωσαν απομονωμένες ομάδες Ελληνοκυπρίων που κρύβονταν σε ξεροπήγαδα και σε απομονωμένα σπίτια. Ο αυτόπτης μάρτυρας Μιχάλης Λαμπράκης, θυμάται με ζωντανές τραγικές λεπτομέρειες, για το πώς διασώθηκε από τον Ταγματάρχη Gill. Έτσι ανακάλυψα το όνομα και αυτός ήταν ο μοναδικός σύνδεσμος και πληροφορία που είχα, αφού ο Μιχάλης Λαμπράκης, ήταν το μοναδικό άτομο που θυμόταν το όνομά του! Στα τέλη του 2011, εξελέγην Δήμαρχος Κερύνειας από την προσφυγική κοινότητα της γενέτειράς μου Κερύνειας και έτσι είχα το προνόμιο να συναντήσω τον Βρετανό Ύπατο Αρμοστή στην Κύπρο, Matthew Kidd. Πολύ σύντομα μετά, αξιοποιώντας την κοινή αγάπη μας για τη θάλασσα, ζήτησα τη βοήθεια του για τον εντοπισμό του Ταγματάρχη Gill. Τα χρόνια πέρασαν, ο Βρετανός Ύπατος Αρμοστής άλλαξε και εγώ τέλειωσα τη θητεία μου ως Δήμαρχος μετά από πέντε χρόνια υπηρεσίας, όταν ξαφνικά το 2017, πήρα πιθανόν το καλύτερο χριστουγεννιάτικο δώρο της ζωής μου! Επρόκειτο για ένα πολύ ευγενικό και συνοπτικό e-mail, με συνημμένο ένα πολύτιμο σημείωμα. Αγαπητή σύνταξη, απευθυνόμαστε σε σας, ευχόμενοι ότι θα δημοσιεύσετε αυτή την ιστορία, με την ελπίδα ότι ο Ταγματάρχης Gill είναι ζωντανός και ότι είναι καλά μαζί με την οικογένειά του, κάπου στην Αγγλία, όπως και οι γενναίοι άντρες της ομάδας του (GillForce). Απλώς χρειαζόμαστε τα στοιχεία επικοινωνίας τους, καθώς φαίνεται ότι ΚΑΝΕΝΑΣ ποτέ, δεν τους σκέφτηκε και κανένας, ποτέ, δεν τους ευχαρίστησε για ό,τι έκαναν. Πιθανόν, ούτε και οι ίδιοι συνειδητοποιούν, ότι αν δεν έκαναν ό,τι έκαναν, 700 άμαχοι, θα ήταν σήμερα απλώς ένα μέρος του καταλόγου των αγνοουμένων του 1974 στην Κύπρο. Πολύ συχνά, λόγω του παρελθόντος μας, επικρατούν δυστυχώς πολλές παρεξηγήσεις, σε σχέση με το ρόλο της Βρετανίας στο κυπριακό πρόβλημα. Πιστεύω ότι τα πραγματικά γεγονότα, για ένα πολύτιμο μέρος της δράσης του Βρετανικού Στρατού, πρέπει και είναι ώρα να αποκαλυφθούν, όπως αυτή η βαθιά συγκινητική και αληθινή ιστορία ανθρωπισμού και ότι πρέπει να αποδοθούν οι πρέπουσες τιμές, από εμάς τους Ελληνοκύπριους Κερυνειώτες, στον Ταγματάρχη Gill και την ομάδα του GillForce και σε όσους είχαν εμπλοκή. Το συνημμένο σημείωμα, το στέλνω σε στενούς φίλους στο Λονδίνο, με την ελπίδα ότι επιτέλους, θα μπορέσουμε να πούμε ένα μεγάλο ευχαριστώ, στην GillForce».

Η Βρετανική εκκένωση των τουριστών

Με τίτλο, «Έκθεση σε σχέση με τη συνεισφορά του Ταγματάρχη P. N. Gill στη Βρετανική εκκένωση στην Κύπρο και την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας στην Κερύνεια τον Ιούλη 1974», έγραφε ανάμεσα σ’ άλλα, τα εξής, το συνημμένο σημείωμα που πήρε από τη Βρετανία, ο Γλαύκος Καριόλου: «Η αιματοχυσία, οι κακουχίες και οι θηριωδίες που σχετίζονται με την Τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974, έχουν καταγραφεί και συζητηθεί από ιστορικούς, δημοσιογράφους και πολιτικούς για περισσότερο από σαράντα χρόνια τώρα. Ενώ η ιστορία έχει καθιερώσει μια γενικά ομόφωνη αντίληψη για το ρόλο των Ηνωμένων Εθνών στην απο-κλιμάκωση της σύγκρουσης και στις υποστηρικτικές προσπάθειες επιστροφής της ειρήνης στο νησί, οι προσπάθειες της ΟΥΝΦΙΚΥΠ, της Ειρηνευτικής Δύναμης των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο, στην εκκένωση του προσωπικού και στην προσφορά ανθρωπιστικής βοήθειας στους ανθρώπους που παγιδεύτηκαν μέσα στην πολεμική ζώνη, είναι πολύ λιγότερο γνωστές. Αυτή η έκθεση, περιγράφει τη συνεισφορά του Ταγματάρχη P.N. Gill και της πολυεθνικής ομάδας αντρών της ΟΥΝΦΙΚΥΠ, της οποίας ηγήθηκε, στη διασφάλιση ασφαλούς εκκένωσης των Βρετανών πολιτών από την Κύπρο και στις προσπάθειες του να βοηθήσει τους πολιορκούμενους Ελληνοκύπριους που είχαν παγιδευτεί στην Κερύνεια, ως άμεση συνέπεια της εισβολής. Όταν εκδηλώθηκε η Τουρκική εισβολή στις 20 Ιουλίου 1974, ο Ταγματάρχης Gill, Βρετανός αξιωματικός του Βασιλικού Πυροβολικού, που στάθμευε στη Λευκωσία ως αξιωματικός της ΟΥΝΦΙΚΥΠ, ήταν Διοικητής της Αεροπορίας Στρατού. Η κατάπαυση του πυρός που συμφωνήθηκε να αρχίσει από τις 1800 στις 22 Ιουλίου 1974, συνέπεσε με την κορύφωση της τουριστικής σεζόν, καθώς εκατοντάδες τουρίστες βρέθηκαν απομονωμένοι στην Κερύνεια, δημοφιλή τουριστικό προορισμό στη βόρεια ακτή του νησιού. Χωρίς να χάσουν χρόνο, οι Βρετανοί έστησαν μια επιχείρηση διάσωσης, με τη χρησιμοποίηση του βρετανικού πλοίου (ελικοπτεροφόρου) του Βασιλικού Ναυτικού «HMS Hermes», για εκκένωση μέσω θαλάσσης. Ο Ταξίαρχος Francis Henn, Επικεφαλής Προσωπικού της ΟΥΝΦΙΚΥΠ, αντιλήφθηκε ότι το Βασιλικό Ναυτικό θα χρειαζόταν βοήθεια για την οργάνωση διάσωσης των εκτοπισμένων – υποδείχνοντας τους σημεία παραλαβής από βάρκες ή ελικόπτερα, οδηγώντας και συνοδεύοντάς τους εκεί και αντιμετωπίζοντας οποιεσδήποτε δυσκολίες, που τυχόν θα πρόβαλλαν Ελληνικές ή Τουρκικές δυνάμεις. Ο Henn πίστευε ότι η ΟΥΝΦΙΚΥΠ, μπορούσε πολύ καλά να προσφέρει αυτή τη βοήθεια, δεδομένης της γνώσης της για την τοπική πραγματικότητα, τις εγκατεστημένες γραμμές επικοινωνίας της και των σχέσεων της με τις δύο πλευρές. Με οδηγίες του Βρετανού Ύπατου Αρμοστή, ο Henn οργάνωσε μια ομάδα, ειδικά γι’ αυτό τον σκοπό, με Διοικητή τον Ταγματάρχη Gill, πιθανόν γιατί τον είχε δει την προηγούμενη μέρα να διασώζει τέσσερα ελικόπτερα Sioux, στο βρετανικό στρατιωτικό αεροδρόμιο (RAF Nicosia), στην περιοχή αεροδρομίου Λευκωσίας, εν μέσω των βομβαρδισμών της Τουρκικής αεροπορίας. Ο Henn εκτιμά ότι «ο Gill αποδείχτηκε μια επιτυχημένη επιλογή. Έχοντας την ελευθερία να επιλέξει τους άντρες της ομάδας του και την εντολή να φύγει τα ξημερώματα της επομένης για την Κερύνεια, δεν έχασε χρόνο και οργάνωσε μια πολυεθνική ομάδα, γνωστή ως GillForce, αποτελούμενη από 26 άντρες και εξοπλισμένη με τέσσερα τροχοφόρα τεθωρακισμένα της Βρετανικής Μοίρας Αλεξιπτωτιστών RAC (Royal Armoured Corps), πέντε οχήματα λαντρόβερς ενισχυμένα με ασυρμάτους και ένα ασθενοφόρο. Η GillForce έφυγε για την περιοχή Τζιύκλος της Κερύνειας (όπου βρισκόταν το στρατόπεδο του Φινλανδέζικου αποσπάσματος της ΟΥΝΦΙΚΥΠ), στις 05.30 στις 23 Ιουλίου 1974 και έφτασε χωρίς παρενόχληση από τη μια ή την άλλη πλευρά. Εκεί  είχαν καταφύγει περισσότεροι από 300 άμαχοι (Ελληνοκύπριοι) το τριήμερο που προηγήθηκε, αναζητώντας ασφάλεια στο στρατόπεδο των Ηνωμένων Εθνών. Παρά την ευγένεια και την ανιδιοτέλειά του, ο Gill είχε εντολές να μην παραλάβει κανένα Έλληνα, Κύπριο ή Τούρκο και έτσι για αρκετή ώρα, διαβεβαίωνε αυτή την ομάδα των πανικοβλημένων ανθρώπων, ότι δεν θα τους εγκατέλειπε. Ο Gill συναντήθηκε στη συνέχεια με τον Καπετάνιο  του «Hermes», Διοικητή Branson, ο οποίος αργότερα είπε ότι ο Gill, «ως ένας Βρετανός αξιωματικός της Αεροπορίας Στρατού, τον εντυπωσίασε με κάθε τρόπο». Οι δύο άντρες συμφώνησαν σε ένα σχέδιο να πραγματοποιήσουν την επιχείρηση εκκένωσης στην παραλία Έξι Μίλι και έτσι, μέχρι τις 1700 την ίδια μέρα, η GillForce εκκένωσε περίπου 1,600 Βρετανούς τουρίστες από το Έξι Μίλι και τους μετέφερε με ασφάλεια στο Hermes. Ο Henn επισημαίνει ότι αυτή η επιχείρηση της ΟΥΝΦΙΚΥΠ, έτυχε ελάχιστης αναγνώρισης. Δεν αναφέρεται σε δημοσιευμένα έγγραφα των Ηνωμένων Εθνών, ούτε υπήρξε καμιάς μορφής επίσημη αναφορά, από τους Βρετανούς. Αντίθετα, ο Henn πιστεύει ότι η Γραμματεία των Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη, ήταν χλιαρή, στην αναφορά της για τον ρόλο των αντρών της Ειρηνευτικής Δύναμης, για τον οποίο είχε μια γενικότερη άγνοια.

Μια βάση των Ηνωμένων Εθνών, στο Dome

«Παρά την ικανοποίηση, από την επιτυχημένη επιχείρηση εκκένωσης των τουριστών», καταλήγει η Βρετανική έκθεση, «ο Ταγματάρχης Gill ανησυχούσε πολύ, για τις ομάδες απομονωμένων Ελλήνων και Ελληνοκυπρίων τουριστών, που είχαν παγιδευτεί στην πολεμική ζώνη, πίσω από τις τουρκικές γραμμές. Καθώς παρακολουθούσε το πλοίο Hermes να σαλπάρει δυτικά την ώρα του ηλιοβασιλέματος, ο Gill συνειδητοποίησε την ανάγκη να παραμείνει παρούσα η ΟΥΝΦΙΚΥΠ στην Κερύνεια και εξέφρασε τις σκέψεις του στο Αρχηγείο της Δύναμης στη Λευκωσία, το οποίο συμφώνησε. Έτσι, η GillForce επέστρεψε στην Κερύνεια και εγκατέστησε μια βάση των Ηνωμένων Εθνών, στο ξενοδοχείο Dome. Εδώ ο Gill και οι άντρες του, προστάτευσαν και πρόσφεραν ανθρωπιστική βοήθεια σε περισσότερους από 600 πρόσφυγες, ενώ την ίδια στιγμή, στήριξαν χιλιάδες άλλους στα γειτονικά χωριά. Η πολεμική ένταση παρέμενε σε ψηλά επίπεδα και ο κίνδυνος ήταν πάντα παρών. Νυχτερινές εκρήξεις σποραδικών πυρών από μικρά όπλα, κατευθυνόμενων προς και απέναντι από το ξενοδοχείο Dome, υπενθύμιζαν έντονα, την ευάλωτη θέση, όχι μόνο των Ελλήνων και των Ελληνοκυπρίων, αλλά και του Gill και των αντρών του. Όπως αναφέρει ο Gill, «οι Τούρκοι το είχαν ξεκαθαρίσει ότι δεν αναγνώριζαν, ούτε αποδέχονταν Ηνωμένα Έθνη στην περιοχή τους και ότι οποιαδήποτε πρόκληση προέλθει μέσα από το Dome, θα έχει ως αποτέλεσμα, ακραία αντίποινα. Ο Gill οργάνωσε τους άντρες του, ώστε να κάνουν καθημερινές περιπολίες, για να εντοπίζουν, αναγνωρίζουν και καταγράφουν διάφορες απομονωμένες ομάδες. Παρά τη μεγάλη ανάγκη για προμήθειες τροφίμων, φαρμάκων και για ιατρική βοήθεια, ο Gill θυμάται με χαρά ότι οι πρώτες λίγες μέρες της ανθρωπιστικής επιχείρησης ήταν «σχετικά εύκολες», γιατί τα τουρκικά στρατεύματα στην πρώτη γραμμή, επέτρεπαν σχεδόν πλήρη ελευθερία κινήσεων. Όμως, στις 28 Ιουλίου 1974, ο Τουρκικός στρατός παρέδωσε τον τοπικό έλεγχο στην Πολιτική Διοίκηση και το έργο της ΟΥΝΦΙΚΥΠ έγινε «εξαιρετικά δύσκολο». Στις 30 Ιουλίου, το ξενοδοχείο περικυκλώθηκε και η Τουρκική Διοίκηση διέταξε τη GillForce να φύγει από την Κερύνεια. Ο Gill, σύμφωνα με τη δική του, έκφραση, «αρνήθηκε να κινηθεί» και επέμενε με κουράγιο στη θέση του, ότι διαταγές παίρνει μόνο από το Αρχηγείο των Ηνωμένων Εθνών, στη Νέα Υόρκη. Με τις προμήθειες να φθίνουν και με τις σχέσεις με την τοπική ασταθή (Τουρκική) Διοίκηση να οξύνονται, ο Gill συνάντησε τρομερές δυσκολίες να παίρνει άδεια, ακόμα και για συλλογή φθαρτών και σύντομα έπρεπε να βασίζεται στις προμήθειες που μετέφερε από τη Λευκωσία, η Διεθνής Επιτροπή του Ερυθρού Σταυρού (ICRC) και αργότερα η Υπάτη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες (UNHCR). Ανησυχώντας για την ασφάλεια μικρών ομάδων Ελληνοκυπρίων, σε άλλους χώρους, που είχαν αποκοπεί σε περιοχές ελεγχόμενες από τους Τούρκους, ο Gill κατάφερε για ένα διάστημα, να πείσει τον (Τούρκο) Φρούραρχο να εκδώσει άδειες που επέτρεπαν στους άντρες του να μεταφέρουν βοήθεια σε γειτονικά χωριά – μόνο που αυτές ανακλήθηκαν, όταν η Πολιτική Διοίκηση, πληροφορήθηκε την επιτυχία τους. Παρά τις φθίνουσες προμήθειες και την αυξανόμενη αντίθεση των Τουρκικών αρχών, η GillForce παρέμεινε στην Κερύνεια για τρεις βδομάδες. Αναφερόμενος στο τελευταίο στάδιο της αποστολής, ο Gill θυμάται ότι «το έργο μας, της προμήθειας τροφίμων, καταγραφής, παροχής ιατρικής βοήθειας, εκκένωσης και ενστάλαξης μιας αίσθησης ασφάλειας, αν και μάλλον ψεύτικης, συνέχισε με διάφορους βαθμούς επιτυχίας, μέχρι που τελικά, μετακινηθήκαμε με τη βία, υπό την απειλή των όπλων, στις 14 Αυγούστου 1974». Ανησυχώντας για την προοπτική να αφήσει πίσω του εκατοντάδες Έλληνες και Ελληνοκύπριους άμαχους που εξακολουθούσαν να διαμένουν στο ξενοδοχείο Dome Hotel, ο Gill κατάφερε να μείνει για άλλες εννιά ώρες, μέχρι που διατάχθηκε από τον Διοικητή της ΟΥΝΦΙΚΥΠ, Prem Chand, να φύγει. Είναι αξιοσημείωτο ότι πιθανόν, ως ένδειξη σεβασμού για τις ξεχωριστές ιδιότητες του Gill και των ανδρών του, ο Τουρκικός Στρατός παρέταξε Τιμητική Φρουρά, με εφ’ όπλου λόγχη, για να τιμήσει την αναχώρηση των θαρραλέων ειρηνευτών από το ξενοδοχείο Dome. Πέρα από τη σεμνή αποτίμηση του έργου της ομάδας του, από τον ίδιο τον Gill, ο Henn περιγράφει τις προσπάθειες της GillForce, ως «ένα καταπληκτικό δείγμα ανθρωπιστικής προσπάθειας, σύμφωνα με την υψηλότερη παράδοση των ειρηνευτών των Ηνωμένων Εθνών, που πρόσφεραν αρωγή και άνεση, παρά τις πολλές δυσκολίες, σε πολλούς άμαχους διαφόρων εθνικοτήτων, σε όλη την περιοχή, όπου τώρα βρέθηκαν και όπου κυριαρχούν οι Τούρκοι». Παρά την απουσία επίσημης αναγνώρισης, η συνεισφορά της GillForce στην εκκένωση των Βρετανών τουριστών και η επακόλουθη ανθρωπιστική βοήθεια σε εκείνους που παγιδεύτηκαν στη λάθος πλευρά των Τουρκικών γραμμών στην Κερύνεια, ξεχωρίζει ως ένα φωτεινό παράδειγμα πρωτοβουλίας και ηρωισμού. Ανακεφαλαιώνοντας για την αποστολή αυτή, στο «Army Air Corps Journal», ένα χρόνο αργότερα, ο Gill υπογράμμισε ότι «δεν έχει καμιά αμφιβολία, ότι η παρουσία και οι δράσεις της ΟΥΝΦΙΚΥΠ, έσωσαν ζωές και περιόρισαν την έκταση των εχθροπραξιών».

Η περίπτωση του Μιχάλη Λαμπράκη

Όπως εξάγεται από την αφήγηση του Μιχάλη Λαμπράκη στην «24», η ζωή του διασταυρώθηκε με αυτήν του Ταγματάρχη Gill, για πρώτη φορά το απόγευμα της Δευτέρας 22 Ιουλίου 1974, όταν οι Τούρκοι στρατιώτες μπήκαν στην Κερύνεια και τον συνέλαβαν στο σπίτι ενός Βρετανού γείτονά του, όπου είχε καταφύγει από τις 20 Ιουλίου, μαζί με ένα ζευγάρι Ελληνοκυπρίων και τον Τουρκοκύπριο κηπουρό. (Μας είπε ότι ο ιδιοκτήτης του σπιτιού, απουσίαζε και ότι ο ίδιος κατέφυγε εκεί, αφού η ανυψωμένη Βρετανική σημαία σε περίοπτο μέρος της κατοικίας, πρόσφερε την αίσθηση κάποιας μεγαλύτερης ασφάλειας). Να σημειώσουμε ότι η σύζυγος του Μ. Λαμπράκη, είναι Βρετανίδα και ότι όπως μας είπε, «την είχε στείλει στην Αγγλία, μαζί με τη δίχρονη, τότε, κόρη τους, το βράδυ της Παρασκευής, 19ης Ιουλίου, με το τελευταίο αεροπλάνο από το αεροδρόμιο Λευκωσίας». Ο Μιχάλης Λαμπράκης, μας είπε ότι οι Τούρκοι στρατιώτες μετέφεραν μαζί τους και τρεις νεαρούς Ελληνοκύπριους αιχμαλώτους, όλους με μαύρο παντελόνι και άσπρο πουκάμισο, προφανώς σερβιτόρους, που τους είχαν συλλάβει προηγουμένως, τους οποίους εκτέλεσαν εν ψυχρώ, λίγα λεπτά αργότερα, με πολυβόλα, μπροστά στα μάτια του. (Μας πληροφόρησε ότι πήγε πρόσφατα με μέλη της Διερευνητικής Επιτροπής για τους Αγνοούμενους, για πρώτη φορά στα κατεχόμενα, από το 1975, για να υποδείξει τον τόπο εκτέλεσης και πιθανής ταφής των τριών νέων). Συνέχισε αναφέροντας ότι οι Τούρκοι τον άφησαν ελεύθερο, προφανώς θεωρώντας ότι είναι Άγγλος, όπως και τους άλλους δύο και επέστρεψαν στο σπίτι του Βρετανού. Εκεί ενημέρωσε τηλεφωνικά τον θείο του Ανδρέα Καριόλου (πατέρα του Γλαύκου Καριόλου), που διέμενε στο Dome, μαζί με τους εκατοντάδες άλλους Κερυνειώτες και ζήτησε τη βοήθειά του. «Δύο μέρες αργότερα, στις 24 Ιουλίου, μετά από εντολή του Ταγματάρχη Gill και αφού τον είχε ενημερώσει ο θείος μου ο Ανδρέας, ήρθαν Άγγλοι στρατιώτες των ΗΕ και άτομα του Ερυθρού Σταυρού, συνοδευόμενοι από Ελληνοκύπριους, που μας φώναξαν με τηλεβόα, μας παρέλαβαν και μας μετέφεραν στο Dome». Η οδύσσεια του Λαμπράκη συνεχίστηκε, όταν στις 26 Ιουλίου, οι Τούρκοι φόρτωσαν εκατοντάδες άντρες που διέμεναν στο Dome, περιλαμβανομένου και του ιδίου και τους μετέφεραν στις γνωστές φυλακές στο Σεράϊ, στη Λευκωσία. «Εμένα», είπε, «με έριξαν σε ένα ανήλιαγο, υγρό, θεοσκότεινο κελί και με ελευθέρωσαν στις 4 Αυγούστου, χωρίς να μου φέρουν ούτε φαγητό,  ούτε νερό. Όταν ήρθαν να με πάρουν για ανάκριση, δεν μπορούσα να σταθώ στα πόδια μου, ούτε να μιλήσω. Στις 7 Αυγούστου, με απελευθέρωσαν με άλλους και μας μετέφεραν πίσω στο Dome. Μου έδωσαν ένα δωμάτιο με τον συγκρατούμενό μου Άκη Πλατή, το ίδιο καταπονημένο και αδύνατο με μένα. Εκεί βρεθήκαμε μπροστά σε πάνοπλους Τούρκους στρατιώτες, που ερευνούσαν το ξενοδοχείο. Ένιωσα ότι θα μας πυροβολήσουν. Πέρασαν στρατιώτες των Ηνωμένων Εθνών και τους φώναξα. Δύο στρατιώτες ήρθαν πίσω και ρώτησαν τους Τούρκους, τι κάνουν. Ήρθε και ο Ταγματάρχης Gill και θύμωσε πολύ του Τούρκου στρατιώτη που μας σημάδευε, μέχρι που απομάκρυναν τον στρατιώτη, οι αξιωματικοί του. Μας πήραν στον αστυνομικό σταθμό Κερύνειας, όπου ήταν κρατούμενοι άλλοι επτά Ελληνοκύπριοι, από τα γύρω χωριά. Το άλλο πρωί, 8 Αυγούστου, είδαμε στον σταθμό τον Gill και το μεσημέρι μας απελευθέρωσαν και μας παρέδωσαν στον Gill, στο ξενοδοχείο Dome, όπου έμεινα μέχρι τον Φεβρουάριο 1975, με άλλα 200 περίπου άτομα». Ο Μιχάλης Λαμπράκης, μας είπε ότι συνάντησε τυχαία τον Peter Gill προς το τέλος του 1975, σε ένα σουπερμάρκετ στην πόλη Salisbury, γενέτειρα της συζύγου του και ότι του εξέφρασε την ευγνωμοσύνη του για τις σωτήριες παρεμβάσεις του, για εκείνον και για όλους τους άλλους εγκλωβισμένους Κερυνειώτες.

O Ταξίαρχος Henn, δίνει τις τελευταίες διαταγές στην GillForce, πριν η ομάδα φύγει για την Κερύνεια.

Συγκλονιστικό στιγμιότυπο, με απεγνωσμένους Ελληνοκύπριους όμηρους, στο ξενοδοχείο Dome, τις μαύρες μέρες του Ιούλη και Αυγούστου 1974. Ιστάμενος, πίσω, ο Μιχάλης Λαμπράκης, τότε 32 χρόνων.

Ο Γλαύκος Καριόλου, μιλά στην «24».

Ο Μιχάλης Λαμπράκης, ο μοναδικός Κερυνειώτης που θυμόταν το όνομα του Gill!

Φωτό: Άντρες της GillForce, ξεφορτώνουν προμήθειες για τους εγκλωβισμένους Ελληνοκύπριους, στο ξενοδοχείο Dome.