Το αμφιλεγόμενο Γλωσσάριο της αλληλοκατανόησης στην Κύπρο

Παρουσιάστηκε στο Σπίτι της Συνεργασίας, εν μέσω έντονων συζητήσεων

Του Μάριου Δημητρίου

Το ζωηρό ενδιαφέρον δημοσιογράφων, Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, όπως και ανταποκριτών ξένου Τύπου στο νησί, προκάλεσε την Τρίτη 10 Ιουλίου 2018, η παρουσίαση, σε δημοσιογραφική διάσκεψη στο Σπίτι της Συνεργασίας στη Λευκωσία, από τον Εκπρόσωπο του ΟΑΣΕ (Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη) για την Ελευθερία των ΜΜΕ, Γάλλο πολιτικό Harlem Desir, του Γλωσσαρίου για τη δημοσιογραφία στην Κύπρο,  εν μέσω έντονων συζητήσεων και έκφρασης διαφορετικών, μεταξύ τους, απόψεων. Την ίδια μέρα και στον ίδιο χώρο, εγκαινιάστηκε η έκθεση του έργου 14 νεαρών Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων δημοσιογράφων, που συμμετείχαν στην ανταλλαγή και εργάστηκαν για μία εβδομάδα, σε ΜΜΕ της άλλης κοινότητας, στο πλαίσιο του προγράμματος «Διάλογος Κύπρος», του ΟΑΣΕ, μέρος του οποίου, είναι και η παραγωγή του Γλωσσαρίου.

«Λέξεις που έχουν σημασία»

«Λέξεις που έχουν σημασία», είναι ο τίτλος του τρίγλωσσου Γλωσσαρίου (Ελληνικά, Τουρκικά και Αγγλικά), με 56 «ευαίσθητες», ή «αρνητικές» για τη μια ή την άλλη κοινότητα, λέξεις και φράσεις, που σημαδεύουν τη δημοσιογραφία και την πολιτική, στις δύο πλευρές του συρματοπλέγματος, από το 1974 μέχρι σήμερα. Ανάμεσα στις 56, οι λέξεις και φράσεις «Αττίλας», «σύνορα», «εισβολή», «κατοχή», «κατοχικός στρατός», «κατεχόμενα», «ψευδοκράτος, λεγόμενο κράτος», «ψευδοκυβέρνηση», «ψευδοβουλή», «ψευδοβουλευτής», «ψευδουπουργός», «εγκλωβισμένοι», «ελεύθερες περιοχές», «Ελληνοκυπριακή Διοίκηση», «Ελληνοκύπριος ηγέτης», «παράνομες εκλογές», «παράνομα λιμάνια-αεροδρόμια», «παράνομη αστυνομία-δικαστήρια», «παράνομο καθεστώς», «παράνομος/ψευδο/λεγόμενος καθηγητής», «Βόρεια Κύπρος, Νότια Κύπρος».

Χρήσιμο εργαλείο, εναλλακτικών επιλογών

«Ελπίζω ότι το Γλωσσάριο θα βοηθήσει τα κυπριακά μέσα ενημέρωσης και επιπλέον θα υποστηρίξει την καλύτερη κατανόηση μεταξύ των αναγνωστών και των θεατών, της ζωής και της γνώμης στις γείτονες κοινότητες», αναφέρει μεταξύ άλλων σε μήνυμά του, ο Harlem Desir. «Ευελπιστώ επίσης», προσθέτει, «ότι θα ενθαρρύνει τους δημοσιογράφους να εξετάσουν τις ευαισθησίες γύρω από ορισμένες λέξεις και να τους προσφέρει ένα χρήσιμο εργαλείο, πιθανών εναλλακτικών επιλογών. Περιττό να πούμε ότι ο στόχος του Γλωσσαρίου, δεν είναι να επιβάλει τη χρήση λέξεων ή ορολογίας, στους δημοσιογράφους. Είναι και πρέπει να παραμένουν ελεύθεροι να γράφουν και να αναφέρουν γεγονότα, χωρίς περιορισμούς. Το Γλωσσάριο δεν αφορά επίσης την πολιτική ορθότητα, αλλά στοχεύει στην ενθάρρυνση υιοθέτησης νέων προσεγγίσεων και μιας νέας σκέψης για τα πιο δύσκολα ζητήματα, καθώς και στο διάλογο μεταξύ των κοινοτήτων».

Με σεβασμό στις αξίες της δημοσιογραφίας

Στο δικό του μήνυμα, ο Πρόεδρος του ανεξάρτητου οργανισμού «Δίκτυο Ηθικής Δημοσιογραφίας»,  Βρετανός δημοσιογράφος Aidan White, αναφέρει μεταξύ άλλων ότι «η ιδέα του Γλωσσαρίου, ανήκει στο Γραφείο του Εκπροσώπου του ΟΑΣΕ για την Ελευθερία των ΜΜΕ, στο πλαίσιο του προγράμματός του, «Διάλογος Κύπρος», με την Ένωση Συντακτών Κύπρου και την Ένωση Τουρκοκύπριων Δημοσιογράφων – και την Basin Sen αργότερα, το οποίο σε συνεννόηση με το Δίκτυο Ηθικής Δημοσιογραφίας, ένα παγκόσμιο συνασπισμό επαγγελματικών ομάδων μέσων ενημέρωσης, συνεργάστηκε με μια ομάδα σκεπτόμενων και έμπειρων συναδέλφων στη δημοσιογραφία, τους Δρα Μπεκίρ Αζγκίν, Χρίστο Χριστοφίδη, Εσρά Αϊγκίν και Μαρία Σιακαλλή, οι οποίοι ανέλαβαν την υλοποίηση του έργου. Έχει σχεδιαστεί εξειδικευμένα, χωρίς προκατάληψη και με σεβασμό στις αξίες της δημοσιογραφίας. Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι το Γλωσσάριο, δεν είναι μια λίστα απαγορευμένων λέξεων, ή φράσεων. Δεν έχει σκοπό να περιορίσει ή να παρεμποδίσει με οποιονδήποτε τρόπο, την ικανότητα ή το δικαίωμα των δημοσιογράφων και των μέσων ενημέρωσης, να ασκούν τη δημοσιογραφία ελεύθερα. Το Γλωσσάριο υπογραμμίζει την απλή αλήθεια, ότι σε ολόκληρη την Κύπρο, τα μέσα ενημέρωσης σε όλες τις πλατφόρμες, έχουν την ικανότητα να καταπολεμούν την άγνοια και οι δημοσιογράφοι, μοιράζοντας χρήσιμη και αξιόπιστη πληροφόρηση, μπορούν να προωθήσουν την όσο το δυνατό καλύτερη κατανόηση, ακόμη και περίπλοκων και αμφιλεγόμενων ζητημάτων. Το Γλωσσάριο αναδεικνύει λέξεις και όρους που κατανοούνται διαφορετικά και που μπορεί να μην είναι χρήσιμοι. Σε ορισμένες περιπτώσεις, προτείνονται και συμφωνούνται εναλλακτικές λέξεις και φράσεις, από τους συντάκτες του Γλωσσαρίου. Σε άλλες περιπτώσεις, δεν υπάρχουν εναλλακτικές προτάσεις και δεν υπήρξε συμφωνία για το πώς να αντιμετωπίσουμε μια αντιληπτή προκατάληψη. Ωστόσο αυτό δεν πρέπει να αποτελεί, δείκτη αποτυχίας. Το γεγονός που είναι σημαντικό εδώ, είναι να εντοπισθούν οι δυσκολίες και να προωθηθεί η συζήτηση και η νέα σκέψη, ανάμεσα στη δημοσιογραφική κοινότητα».

Σύγκρουση ενσωματωμένη στο υποσυνείδητο

Προλογίζοντας το Γλωσσάριο, οι τέσσερις συγγραφείς του, Μπεκίρ Αζγκίν, Χρίστος Χριστοφίδης, Εσρά Αϊγκίν και Μαρία Σιακαλλή, τονίζουν μεταξύ άλλων, ότι «αυτό το Γλωσσάριο, δεν είναι μια προσπάθεια άρνησης ή διαγραφής του παρελθόντος, αλλά μια συνειδητή προσπάθεια για την προώθηση νοοτροπίας αλληλοκατανόησης μεταξύ των κοινοτήτων. Καθ’ όλη τη διάρκεια της εργασίας μας, καταφέραμε να παραμερίσουμε την ταυτότητά μας ως «Ελληνοκύπριοι» και «Τουρκοκύπριοι» και να σκεφτούμε απλά, ως Κύπριοι. Μας εξέπληξε η συχνότητα με την οποία χρησιμοποιήσαμε φράσεις και όρους που ήταν προσβλητικοί για τον ένα ή τον άλλο. Συνειδητοποιήσαμε, πόσο πολιτικά φορτισμένοι, είναι ακόμα και όροι που χρησιμοποιούμε στην καθημερινότητά μας. Διαπιστώσαμε ότι η σύγκρουση είναι τόσο βαθιά ενσωματωμένη στο υποσυνείδητό μας και γι’ αυτό πρέπει να κάνουμε μια συνειδητή προσπάθεια για να αλλάξουμε. Μέχρι το τέλος της διαδικασίας, καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι θα ήταν ευκολότερο να λυθεί το κυπριακό πρόβλημα, παρά να ετοιμασθεί ένα τέτοιο Γλωσσάριο. Γνωρίζουμε ότι αυτό το Γλωσσάριο θα είναι αμφιλεγόμενο, καθώς είναι αποτέλεσμα συμβιβασμών, όπως ακριβώς και η αναζήτηση της ειρήνης. Τελευταίο, αλλά εξίσου σημαντικό, στην επί δεκαετιών διαμάχη μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, οι μειονότητες στην Κύπρο – Μαρωνίτες, Αρμένιοι, Λατίνοι και άλλοι – έχουν γίνει αόρατοι. Ελπίζουμε ότι αυτό το Γλωσσάριο, θα οδηγήσει στο εγγύς μέλλον, σε παρόμοιες προσπάθειες που θα λαμβάνουν υπόψη τις ευαισθησίες, τους φόβους και τις ανασφάλειες αυτών των κοινοτήτων».

Στιγμιότυπο από τη δημοσιογραφική διάσκεψη της 10ης Ιουλίου 2018.

Στο βήμα ο Harlem Desir.

Τον λόγο πήρε και ο Aidan White.

Φωτό: Στιγμιότυπο από τη δημοσιογραφική διάσκεψη της 10ης Ιουλίου 2018.