«Βλέπουμε τους κρατούμενους στα μάτια»

Η τελετή λήξης μαθημάτων στις Φυλακές και η πετυχημένη εφαρμογή του μοντέλου διοίκησης «learning organization»

Του Μάριου Δημητρίου

«Τολμούμε να κοιτάζουμε τους κρατούμενους στα μάτια και να είμαστε ειλικρινείς μαζί τους, τολμούμε να υπερηφανευόμαστε γι’ αυτό που πετύχαμε, χάρη στις άοκνες προσπάθειες της Διευθύντριας και των συνεργατών της, τολμούμε να μιλούμε για πράγματα στις Φυλακές, για τα οποία κάποτε, δεν μιλούσε κανένας», είπε ανάμεσα σ’ άλλα ο Υπουργός Δικαιοσύνης και Δημόσιας Τάξης Ιωνάς Νικολάου, προσφωνώντας χθες Πέμπτη 5 Ιουλίου 2018 , την τελετή λήξης των μαθημάτων του Σχολείου των Φυλακών, που έγινε σε γιορταστική ατμόσφαιρα, στην αίθουσα εκδηλώσεων του Τμήματος Φυλακών (στην κλειστή φυλακή). Την τελετή παρακολούθησαν φυλακισμένοι και συγγενείς τους, μέλη του προσωπικού και προσκεκλημένοι της Διεύθυνσης, μεταξύ των οποίων βουλευτές, η Επίτροπος Διοικήσεως και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και η Επίτροπος Ισότητας των Φύλων. Συγκινητικές στιγμές, έζησαν οι παρευρισκόμενοι, στη διάρκεια της απονομής τιμητικών βραβείων στους σπουδαστές που διακρίθηκαν για τις επιδόσεις τους στο Σχολείο των Φυλακών, αλλά και της καλλιτεχνικής παράστασης από την ορχήστρα και τη χορευτική ομάδα των κρατουμένων, που περιλάμβανε ελληνικά και ξένα τραγούδια και χορούς, όπως και ανάγνωση ποιημάτων που έγραψαν κρατούμενοι.

Ίση μεταχείριση, χωρίς διακρίσεις

Δίνοντας το στίγμα της αλλαγής που επήλθε στο Τμήμα Φυλακών τα τελευταία τριάμισι χρόνια της νέας Διεύθυνσης του σωφρονιστικού ιδρύματος, ο Ιωνάς Νικολάου είπε μεταξύ άλλων, ότι «τα νέα μέτρα, καθιερώθηκαν με σαφή προσανατολισμό την ανθρωπιστική μεταχείριση των κρατουμένων, για παραγωγική επανένταξή τους στην κοινωνία». Καθόρισε ως τέτοια μέτρα, «τη διασφάλιση ίσης μεταχείρισης και ευκαιριών σε όλους τους κρατουμένους, χωρίς καμιά διάκριση, σε θέματα εκπαίδευσης, ιατρικής περίθαλψης και φροντίδας, άθλησης και δημιουργικής ψυχαγωγίας, την ενίσχυση των προγραμμάτων απεξάρτησης, την εξατομικευμένη μεταχείριση των κρατουμένων, την κατηγοριοποίηση των κρατουμένων κατά ομοειδείς κατηγορίες, με ιδιαίτερη μέριμνα για τον βαθμό ευαλωτότητάς τους και την ενδυνάμωση των επαφών των κρατουμένων, με τις οικογένειές τους».

Το ταξίδι της εσωτερικής έκφρασης

Μια πιο αναλυτική παρουσίαση της δράσης και της δημιουργικής δουλειάς που γίνεται το τελευταίο διάστημα στο Τμήμα Φυλακών, έκανε η Διευθύντρια του Τμήματος, Άννα Αριστοτέλους, περιγράφοντας το μοντέλο σωφρονισμού που ακολουθεί η νέα Διεύθυνση, «με αποκλειστικό στόχο», όπως είπε, «τον σωφρονισμό, την αναμόρφωση και την ομαλότερη επανένταξη των κρατουμένων μας, στην κοινωνία». Πρόσθεσε ότι το  καλλιτεχνικό πρόγραμμα που παρουσιάστηκε στην τελετή και η Έκθεση δημιουργημάτων των κρατουμένων, που αποτελείται από έργα ζωγραφικής, κοσμημάτων, χαλκογραφίας, ξυλογλυπτικής και άλλων κατασκευών και χειροτεχνημάτων, «απεικονίζει το ταξίδι της εσωτερικής έκφρασης και το δρόμο δημιουργίας που έχει πορευθεί ο καθένας τους ξεχωριστά, αλλά και μαζί στο χώρο των Φυλακών, κατά την περίοδο αυτή». Συνέχισε υπογραμμίζοντας ότι «ο κάθε άνθρωπος που στερείται της προσωπικής του ελευθερίας, δεν στερείται του δικαιώματος να συνεχίσει να ζει, να θέτει στόχους και να αναπτύσσεται, διορθώνοντας όλα εκείνα τα στοιχεία, τα οποία τον οδήγησαν στο χώρο των Φυλακών, ώστε να εξελιχθεί θετικά και να επιστρέψει στην κοινωνία, κατά τον ομαλότερο δυνατό τρόπο. Ακρογωνιαίο λίθο της φιλοσοφίας μας, αποτελεί η κάθε προσπάθεια συμμετοχής των κρατουμένων μας με το προσωπικό, σε κοινωνικές, φιλανθρωπικές, αθλητικές, ψυχαγωγικές εκδηλώσεις και δραστηριότητες, τόσο εντός, όσο και εκτός Φυλακής, μέσα από τις οποίες αναδεικνύεται η προσωπική ανάπτυξη του κάθε κρατούμενου μας ξεχωριστά, αλλά και του προσωπικού μας, το οποίο άρχισε να εργάζεται στη βάση επαγγελματικών προτύπων. Στόχος μας, είναι το διάστημα διαμονής των κρατουμένων μας στις φυλακές – είτε μικρό είτε μεγάλο είναι αυτό – να καταστεί δημιουργικό και εποικοδομητικό, ώστε να πιστέψουν στις δυνατότητες τους, να αποκτήσει νόημα η ζωή τους, θέτοντας στόχους και αναπτύσσοντας υγιείς σχέσεις με τους ανθρώπους, εντός και εκτός φυλακής, και να γίνουν ενεργοποιημένοι και υπεύθυνοι πολίτες. Παράλληλες προσπάθειες, καταβάλλουμε για τη θετική εξέλιξη του προσωπικού μας, επενδύοντας στην εκπαίδευση και επιμόρφωσή τους».

Αλλαγή νοοτροπίας, μέσα από την μάθηση

«Η εφαρμογή του μοντέλου διοίκησης learning organisation – μαθησιακού οργανισμού και η  δημιουργία ενός μαθησιακού περιβάλλοντος στο χώρο των Φυλακών», είπε η Άννα Αριστοτέλους, «αφορά τόσο τα μέλη μας, όσο και τους κρατούμενους για αλλαγή νοοτροπίας, κουλτούρας, στάσεων και συμπεριφορών, μέσα από την μάθηση. Η προσπάθεια αυτή έχει αποφέρει πολύ θετικά αποτελέσματα τόσο για τους κρατούμενους προσωπικά, όσο και για το προσωπικό, καθώς και για το Τμήμα μας γενικότερα. Η εφαρμογή του μοντέλου μαθησιακού οργανισμού εντός των Φυλακών, δεν ήταν εύκολο εγχείρημα, αφού χρειάστηκε να αφιερώσουμε αρκετό από τον προσωπικό μας χρόνο, για την υλοποίησή του, καθότι η Διεύθυνση Φυλακών, είχε και έχει παράλληλα, πολύ περισσότερες προκλήσεις να διαχειριστεί εν συγκρίσει με άλλες Διευθύνσεις Φυλακών, άλλων χωρών. Όπως γνωρίζετε, στη Φυλακή μας φιλοξενείται ανομοιογενής πληθυσμός, ο οποίος αποτελείται από γυναίκες, άνδρες  ανήλικους, αλλοδαπούς, υπόδικους, ελαφροποινίτες, βαρυποινίτες, ισοβίτες, οι οποίοι έχουν αδικοπραγήσει με διάφορους τρόπους και έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά, καθώς και διαφορετικές ατομικές ανάγκες και ιδιαιτερότητες. Μάλιστα, έχουμε κρατούμενους που έχουν αδικοπραγήσει ο ένας εναντίον του άλλου, και δεν θα πρέπει να έρθουν σε επαφή, καθ’ όλη τη διάρκεια της κράτησής τους στις Φυλακές. Αυτή η πολυπλοκότητα και η ανομοιογένεια του πληθυσμού των κρατουμένων, σε συνάρτηση με το προσωπικό που είχαμε διαπιστώσει ότι δεν είχε τύχει οποιασδήποτε εκπαίδευσης, άφηνε μετέωρη την πεποίθηση μας, για όσους ήταν καχύποπτοι, ότι μέσω της μάθησης θα μπορούσαν οι κρατούμενοι και το προσωπικό να αλλάξουν νοοτροπία, συμπεριφορές και στάσεις. Σήμερα όμως, η πεποίθηση μας ότι εργαζόμαστε προς την ορθή κατεύθυνση τα τελευταία τριάμισι χρόνια, ενισχύεται όλο και περισσότερο, αφού αποτυπώνεται πλέον σε εκθέσεις και στατιστικά στοιχεία, τόσο σε εθνικό, όσο και σε διεθνές επίπεδο».

Έξι σχολεία, για τις ανάγκες όλων

«Είμαστε περήφανοι, αφού έχουμε καταφέρει, με την προσωπική συμβολή του Υπουργού Δικαιοσύνης, το εκπαιδευτικό σύστημα των Φυλακών να είναι το ίδιο με το εκπαιδευτικό σύστημα της χώρας, όπως προβλέπεται και στους Ευρωπαϊκούς Κανόνες των Φυλακών», τόνισε η Άννα Αριστοτέλους και συνέχισε: «Στο Τμήμα μας λειτουργούν έξι σχολεία, στα οποία μπορούν να ικανοποιηθούν οι μαθησιακές ανάγκες όλων των κρατουμένων, κατά τον ίδιο τρόπο όπως και των ελεύθερων πολιτών, στη δευτεροβάθμια, τριτοβάθμια, ανώτατη εκπαίδευση, και επαγγελματική εκπαίδευση, με την εφαρμογή του εσπερινού γυμνασίου, λυκείου, και εσπερινής τεχνικής σχολής και διεύρυνση ευκαιριών για σπουδές, καθιστώντας ικανούς τους κρατούμενους να μπορούν να σταθούν στον ανταγωνισμό του εργασιακού περιβάλλοντος εκτός φυλακών μετά την απόλυση τους, διευρύνοντας τους ορίζοντες επαγγελματικής αποκατάστασης τους. Όσον αφορά την τυπική εκπαίδευση, κατά τη σχολική χρονιά 2017-2018 φοίτησαν στους 6 κλάδους της Εσπερινής Τεχνικής Σχολής, 108 κρατούμενοι, εκ των οποίων οι 78 επιδιώκουν την απόκτηση απολυτηρίου, ενώ οι 30 παρακολούθησαν τα μαθήματα, υπό το καθεστώς του παρατηρητή. Στο Εσπερινό Γυμνάσιο φοίτησαν συνολικά 31 κρατούμενοι εκ των οποίων, οι 10 παρακολούθησαν τα μαθήματα από την αρχή της χρονιάς, παρακάθισαν σε προαγωγικές εξετάσεις και προήχθησαν στην Γ’ Γυμνασίου. Στα πλαίσια ίσων ευκαιριών στη μάθηση, προσφέρουμε στους κρατουμένους τη δυνατότητα να εγγραφούν σε Πανεπιστήμια για απόκτηση πτυχίου, μεταπτυχιακού και διδακτορικού, των οποίων η φοίτηση πραγματοποιείται με την εξ’ αποστάσεως μέθοδο και τη μέθοδο tutoring. Ενδεικτικά, αναφέρουμε ότι αρχικά στο σχολείο συμμετείχε το ένα τέταρτο των κρατουμένων μας, ενώ τα τελευταία τρία χρόνια, συμμετέχουν στα προγράμματα των 6 σχολείων μας, πέραν των τριών τετάρτων, των κρατουμένων μας. Περαιτέρω, ενώ αρχικά κανένας κρατούμενος είχε ευκαιρία και πρόσβαση στην τριτοβάθμια/ ανώτερη/ ανώτατη εκπαίδευση, σήμερα φοιτούν σε πανεπιστήμια για απόκτηση πτυχίων, μεταπτυχιακών και διδακτορικού, 15 κρατούμενοι μας. Τέλος, από το 2015, για πρώτη φορά στα χρονικά του Τμήματος Φυλακών, έχουμε καθιερώσει τον θεσμό της αδιάκοπης λειτουργίας των σχολείων μας, με την εθελοντική προσφορά 36 εκπαιδευτών, διαφόρων ειδικοτήτων – τους οποίους ευχαριστούμε – με στόχο την ολόχρονη, ενεργό συμμετοχή και δημιουργική απασχόληση των κρατουμένων, κατά τις περιόδους των εορτών των Χριστουγέννων και του Πάσχα, όσο και κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού».

Το αδιαχώρητο στην αίθουσα εκδηλώσεων του Τμήματος Φυλακών (στην κλειστή φυλακή), για παρακολούθηση της τελετής λήξης των μαθημάτων.

Ο πιο αφοσιωμένος σπουδαστής. Ο  Σάββας Καραγεωργίου, ποζάρει για την «24», με το πρώτο βραβείο μέγιστης συμμετοχής, με τις περισσότερες παρουσίες στο Σχολείο των Φυλακών.

Ο Χρίστος πήρε το πρώτο βραβείο για τη ψηλότερη βαθμολογία στις εξετάσεις του Εσπερινού Γυμνασίου.

Στιγμιότυπα από το καλλιτεχνικό πρόγραμμα στην τελετή στις Φυλακές.

Φωτό: Από αριστερά Άννα Αριστοτέλους και ο Ιωνάς Νικολάου με τους προσκεκλημένους τους, στην τελετή της Πέμπτης 5ης Ιουλίου 2018.