Μιλώντας στα παιδιά για το σώμα τους

Του Μάριου Δημητρίου

Καθώς συμπληρώνονται δύο χρόνια ακριβώς από την 10η Δεκεμβρίου 2014, όταν ανακοινώθηκαν τα συγκλονιστικά αποτελέσματα της επιδημιολογικής έρευνας του Τμήματος Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Κύπρου, που έγινε για πρώτη φορά στην Κύπρο, για το φαινόμενο της σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών και εφήβων, καταγγέλλεται το Υπουργείο Παιδείας ότι δεν υλοποιεί δεσμεύσεις του, με ορόσημο τον Σεπτέμβριο 2016, σε σχέση με τη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση στα σχολεία Δημοτικής και Μέσης Εκπαίδευσης «με εμφανή πλέον κίνδυνο να μην υλοποιηθούν καθόλου εντός της φετινής σχολικής χρονιάς».

Αυτό τουλάχιστον επισημαίνει σε επιστολή της προς τον Υπουργό Παιδείας, η γνωστή Νομικός Αναστασία Παπαδοπούλου, Ειδική Σύμβουλος της Διυπουργικής Επιτροπής, η οποία συντόνισε την ετοιμασία της Εθνικής Στρατηγικής και Σχεδίου Δράσης για την Καταπολέμηση της Σεξουαλικής Κακοποίησης και Εκμετάλλευσης Παιδιών και της Παιδικής Πορνογραφίας, που εγκρίθηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο, τον Μάρτιο 2016. Το Υπουργείο Παιδείας απάντησε ότι «εργάζεται συστηματικά προς την κατεύθυνση της ενίσχυσης των εκπαιδευτικών, στο έργο τους της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης και της πρόληψης και προστασίας των παιδιών από τη σεξουαλική κακοποίηση και εκμετάλλευση», χωρίς όμως να απαντά στα συγκεκριμένα τέσσερα σημεία, που θίγει στην επιστολή της η Αναστασία Παπαδοπούλου.

Να υπενθυμίσουμε ότι η επιδημιολογική έρευνα του Πανεπιστημίου Κύπρου, αποκάλυψε ότι ένα ποσοστό 23.7% (δηλαδή ένα στα πέντε ανήλικα παιδιά στις ελεύθερες περιοχές), είχε υποστεί κάποια από τις μορφές σεξουαλικής κακοποίησης – λεκτική κακοποίηση, έκθεση σε πορνογραφικό υλικό, άγγιγμα, επίδειξη γεννητικών οργάνων ή συνουσία.

Πριν λίγες μέρες, στις 28 Νοεμβρίου 2016, ανακοινώθηκε σε βουλευτίνες μέλη της κοινοβουλευτικής Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, που επισκέφθηκαν τις Κεντρικές Φυλακές, ότι ο αριθμός των κατάδικων για σεξουαλικά αδικήματα κατά ανηλίκων, που εκτίουν την ποινή τους στο σωφρονιστικό ίδρυμα, ανήλθε στους 54. Η Πρόεδρος της Επιτροπής Στέλλα Κυριακίδου, ανέφερε ότι «η αύξηση στον αριθμό καταδίκων για σεξουαλικά αδικήματα σε βάρος ανηλίκων, δεν είναι τυχαία, αφού σχετίζεται με την αλλαγή της νομοθεσίας το 2014. Υπάρχει τώρα μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση και τα θύματα και οι οικογένειές τους, καταγγέλλουν πλέον τα αδικήματα αυτά».

Οι τέσσερις επισημάνσεις της Αναστασίας

Στην επιστολή της, ημερομηνίας 2 Νοεμβρίου 2016, η Αναστασία Παπαδοπούλου, επισημαίνει προς τον Κώστα Καδή, ότι «δύο τουλάχιστον από τις υποχρεώσεις για δράσεις από το Υπουργείο σας, με χρονικό ορόσημο τον Σεπτέμβριο 2016, δεν έχουν ακόμη υλοποιηθεί με εμφανή πλέον κίνδυνο να μην υλοποιηθούν καθόλου, εντός της φετινής σχολικής χρονιάς.

Συγκεκριμένα αναφέρομαι στις δράσεις για την σεξουαλική διαπαιδαγώγηση παιδιών, μέσω της διδασκαλίας της υπο-ενότητας του Προγράμματος Σπουδών Αγωγής Υγείας, με την διασφάλιση διδασκαλίας σε ποσοστό περίπου 10% για το σχολικό έτος 2016-17, αρχίζοντας τον Σεπτέμβριο 2016 στην Ε’ και Στ’ τάξεις του Δημοτικού.

Δεύτερον, δεν έχει αποσταλεί εγκύκλιος προς όλα τα σχολεία, με την οποία να ενημερώνονται οι εκπαιδευτικοί για την υποχρέωση της διδασκαλίας της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης, καθώς και για την γνωστοποίηση για την ύπαρξη και χρήση των εγχειριδίων που στάλθηκαν στα σχολεία και είναι αναρτημένα στον ιστοχώρο του ΥΠΠ.

Τρίτον, δεν έχει υλοποιηθεί η δέσμευση για την υποχρεωτική επιμόρφωση των εκπαιδευτικών και επαγγελματιών που εργάζονται σε ειδικά σχολεία, αλλά και λειτουργών – συνδέσμων σε ειδικές μονάδες της Δημοτικής, Μέσης Γενικής και Μέσης Τεχνικής και Επαγγελματικής Εκπαίδευσης για ενίσχυση των νέων με μαθησιακές δυσκολίες ή και νοητική αναπηρία, ώστε να μπορούν να προστατεύουν τον εαυτό τους από τη σεξουαλική κακοποίηση και τη βία. Τέταρτον, δεν έχει υιοθετηθεί η πρόταση του Κυπριακού Συνδέσμου Οικογενειακού Προγραμματισμού για συνεργασία με το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού αναφορικά με το σχεδιασμό και την εφαρμογή προγραμμάτων πρόληψης της σεξουαλικής κακοποίησης στην Ειδική Εκπαίδευση. Δυστυχώς εάν δεν αρχίσει άμεσα η υλοποίηση των πιο πάνω δράσεων, έστω και τώρα, θα είναι αδύνατη η εφαρμογή τους εντός της σχολικής χρονιάς 2016-17».

Οι δράσεις του Υπουργείου Παιδείας

Αντί άλλης απάντησης, ο Υπουργός Παιδείας απέστειλε στην κυρία Παπαδοπούλου, έγγραφο, όπου «παρατίθενται ενέργειες και δράσεις του Υπουργείου που προωθήθηκαν / προωθούνται στα πλαίσια της προώθησης της Εθνικής Στρατηγικής και της υλοποίησης των δεσμεύσεων του Υπουργείου.

Αναφέρεται μεταξύ άλλων, ότι η Κύπρος συγκαταλέγεται ανάμεσα στις χώρες που προωθούν τη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση, μέσω του επίσημου Αναλυτικού Προγράμματος (Αγωγής Υγείας και Βιολογίας). Προστίθεται δε ότι το Υπουργείο «ανέπτυξε εποικοδομητική συνεργασία με τα άλλα τρία Υπουργεία και με την Αναστασία Παπαδοπούλου και κατέθεσε Σχέδιο Δράσης για τις σχολικές χρονιές 2015-16, 2016-17, 2017-18 καθώς και για το πρώτο τρίμηνο της σχολικής χρονιάς 2018-19.

Στο Σχέδιο Δράσης, το οποίο συμπεριελήφθη στην Εθνική Στρατηγική, το θέμα της πρόληψης της σεξουαλικής κακοποίησης και εκμετάλλευσης των παιδιών, τίθεται στο επίκεντρο της διαδικασίας, μέσα από την προώθηση της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης στα σχολεία, ενώ, παράλληλα, καταβάλλεται συστηματική προσπάθεια ευαισθητοποίησης των εκπαιδευτικών στη διαχείριση περιστατικών σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών.

Ειδικά για την Προδημοτική Εκπαίδευση, η Συντονιστική Επιτροπή, σε συνεργασία με το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, σχεδιάζει εξειδικευμένη επιμόρφωση στις νηπιαγωγούς στα θέματα της σεξουαλικής αγωγής των παιδιών νηπιακής ηλικίας και της διαχείρισης επιβλαβών συμπεριφορών. Η επιμόρφωση προγραμματίζεται για τον Σεπτέμβριο 2017, στα πλαίσια του Διημέρου Εκπαιδευτικού Σεμιναρίου.

Σε ό,τι αφορά, ειδικά, το διδακτικό υλικό Αγωγής Υγείας, αναφέρεται ότι έχουν αποσταλεί και υπάρχουν στα σχολεία, εγχειρίδια για τον / την εκπαιδευτικό που μπορούν να αξιοποιηθούν ως υποστηρικτικό υλικό, γενικά, για το μάθημα της Αγωγής Υγείας και, ειδικά, για το θέμα της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης. Τα εγχειρίδια, τα οποία διανεμήθηκαν στα σχολεία από το 2012, βρίσκονται και αναρτημένα στον ιστοχώρο του ΥΠΠ και συγκεκριμένα στην ιστοσελίδα για το εκπαιδευτικό υλικό για το μάθημα της Αγωγής Υγείας».

Κακές σχέσεις, κακά μυστικά

«Ο μόνος τρόπος να προστατευτούν τα παιδιά, ειδικά μικρής ηλικίας, είναι η ορθή σεξουαλική διαπαιδαγώγηση», είπε στην «24» η Α. Παπαδοπούλου. «Αυτό δεν σημαίνει ότι τους μιλάς για το σεξ – τους μιλάς για το σώμα τους, για τα όρια που πρέπει να βάζουν στον εαυτό τους και από άλλους, για το τι είναι οι ορθές και υγιείς σχέσεις και τι είναι οι κακές σχέσεις και τα κακά μυστικά.

Μια σημαντική πρόνοια της Εθνικής Στρατηγικής, καθορίζει ως αναγκαστική πλέον, από την Προδημοτική, τη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση». Η κυρία Παπαδοπούλου, υπενθυμίζει ότι μόλις πριν λίγες μέρες, η Αστυνομία Κύπρου ανακοίνωσε ότι αποκτά Ειδική Ανακριτική Ομάδα για διερεύνηση υποθέσεων σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών, με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου, στο πλαίσιο της υλοποίησης της Εθνικής Στρατηγικής και βάσει ειδικής μελέτης που εκπονήθηκε με οδηγίες του Αρχηγού Αστυνομίας.

Όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση, η ομάδα θα εδρεύει στο Γραφείο Χειρισμού Θεμάτων Βίας στην Οικογένεια και Κακοποίησης Ανηλίκων, του Τμήματος Καταπολέμησης Εγκλήματος Αρχηγείου Αστυνομίας. Έχουν γίνει οι πρώτες τοποθετήσεις ανακριτών και θα ακολουθήσουν και άλλες. Λόγω των ιδιαιτεροτήτων των συναφών υποθέσεων και για καλύτερη εφαρμογή συγκεκριμένων προνοιών της σχετικής Νομοθεσίας, η ομάδα θα στελεχώνεται εξίσου από άντρες και γυναίκες ανακριτές / ανακρίτριες.

Υπογραμμίζεται ότι «η ανακριτική ομάδα προγραμματίζεται να καταστεί πλήρως επιχειρησιακή από την 1η Ιανουαρίου 2017 και μέχρι το καλοκαίρι του 2017 θα διεκπεραιώνει όλες τις εργασίες της στην έδρα της στο Αρχηγείο Αστυνομίας. Με τη λειτουργία του «Σπιτιού των Παιδιών», που προγραμματίζεται εντός του 2017, μέρος των εργασιών της ομάδας, κυρίως η διενέργεια δικανικών συνεντεύξεων παιδιών θυμάτων ή μαρτύρων, θα μεταφερθούν στο «Σπίτι των Παιδιών», όπου θα γίνονται σε συνεννόηση και συνεργασία με λειτουργούς του Σπιτιού ή / και άλλων εμπλεκομένων Υπηρεσιών».

Το «Σπίτι των Παιδιών» στη Λευκωσία

Η Αναστασία Παπαδοπούλου, υπενθυμίζει μέσω της «24» ότι το «Σπίτι των Παιδιών», ένα πρότυπο διεπιστημονικό κέντρο, όπου το παιδί θύμα σεξουαλικής βίας και η οικογένειά του, θα παίρνουν στήριξη από ομάδα ειδικών, βρίσκεται στο στάδιο της προετοιμασίας, υπό τη διαχείριση του οργανισμού Hope for Children, σε συνεργασία με Ισλανδούς εμπειρογνώμονες, αφού ο θεσμός αυτός πρωτολειτούργησε στην Ισλανδία και αργότερα και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Σύμφωνα με την κυρία Παπαδοπούλου, αυτό το διάστημα γίνεται πρόσληψη και εξειδίκευση του προσωπικού, καθώς και των λειτουργών των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας, ανά επαρχία. Το «Σπίτι των Παιδιών» θα στεγαστεί σε παλιό κτίριο στη Λευκωσία και η χρήση του, όπως και το κόστος ανακαίνισής του, έχει παραχωρηθεί από τον Σύνδεσμο Ελληνίδων Κυριών Αγίου Ανδρέα «Ένωσης».

Ο Bragi Gudbrandsson στην Κύπρο

Να υπενθυμίσουμε ότι τον Μάϊο 2015, επισκέφθηκε την Κύπρο ο Ισλανδός κοινωνιολόγος Bragi Gudbrandsson, επιστημονικός συνεργάτης του Συμβουλίου της Ευρώπης και ιδρυτής του «Barnahus Iceland – Σπίτι των Παιδιών». Σε συνέντευξη Τύπου στη «Λεβέντειο Πινακοθήκη» στη Λευκωσία, όπου παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το κινούμενο σχέδιο με τίτλο «Το Μυστικό της Νίκης», με σκοπό την ενημέρωση για τις δράσεις που γίνονται από το Συμβούλιο της Ευρώπης για την καταπολέμηση της σεξουαλικής εκμετάλλευσης των παιδιών και την υποστήριξή τους από τον Οργανισμό «Hope For Children» UNCRC Policy Center, ο Gudbrandsson εξήγησε τη λειτουργία του «Σπιτιού των Παιδιών». Είπε ότι σε αυτό το διεπιστημονικό κέντρο, το φιλικό προς τα παιδιά, εργάζονται διάφοροι επαγγελματίες, με στόχο τη διερεύνηση υποθέσεων πιθανής σεξουαλικής εκμετάλλευσης, παρέχοντας στα παιδιά θύματα, την κατάλληλη στήριξη. Ανέφερε ότι στο «Σπίτι των Παιδιών», γίνονται όλες οι απαραίτητες ενέργειες, καθώς και η σωστή προετοιμασία, μέσα από τη συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων κρατικών υπηρεσιών, ακόμα και των δικαστών, των αστυνομικών, των συνηγόρων υπεράσπισης κ.λπ. Σε εκείνη τη διάσκεψη Τύπου, παρέστη και η Ελληνίδα πολιτικός Έλενα Ράπτη, Συντονίστρια της εκστρατείας «ΕΝΑ στα ΠΕΝΤΕ», ενάντια στη σεξουαλική κακοποίηση των παιδιών, του Συμβουλίου της Ευρώπης, στην Ελλάδα.

unnamed 16

Από αριστερά η Ελληνίδα πολιτικός Έλενα Ράπτη, ο Δρ Αντώνης Στυλιανού, στέλεχος του Οργανισμού «Hope for Children», ο Bragi Gudbrandsson, ιδρυτής του «Σπιτιού των Παιδιών» στην Ισλανδία και τα στελέχη του «Hope for Children», Joseph Varughese και Άντρια Νεοκλέους, σε δημοσιογραφική διάσκεψη τον Μάϊο 2015 στη Λεβέντειο Πινακοθήκη στη Λευκωσία, για τις δράσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης, για την καταπολέμηση της σεξουαλικής εκμετάλλευσης των παιδιών

Δεν είναι ιδιοκτησία των γονιών του…

Σε τοποθέτησή της που δημοσιοποίησε τον Δεκέμβρη 2014 η Επίτροπος για την Προστασία των Δικαιωμάτων του Παιδιού Λήδα Κουρσουμπά, τόνισε ότι «η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση των παιδιών είναι κατοχυρωμένο δικαίωμά τους και μια επιστημονικά θεμελιωμένη και παιδαγωγικά προσαρμοσμένη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση, η οποία να ενσωματώνεται σε όλο το φάσμα του Αναλυτικού Προγράμματος, από την προσχολική ακόμα ηλικία, εξυπηρετεί και διασφαλίζει το συμφέρον του παιδιού». Η Επίτροπος ανακοίνωσε τη θέση αυτή, μετά που έλαβε «αριθμό τηλεφωνικών και γραπτών παραπόνων από γονείς, οι οποίοι φέρουν ένσταση στο να λαμβάνουν τα παιδιά τους σεξουαλική αγωγή στα πλαίσια του σχολείου, εκφράζοντας την άποψη ότι αυτό θα οδηγήσει στη διαφθορά τους και θα τα εκθέσει σε κινδύνους»(!). Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά η Λήδα Κουρσουμπά, «η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού αναγνωρίζει μεν τις ευθύνες των γονιών / κηδεμόνων καθόσον αφορά την ανατροφή των παιδιών, ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι το παιδί είναι ιδιοκτησία των γονιών του. Το παιδί, σε κάθε περίπτωση, δικαιούται να το αντιμετωπίζουν ως υποκείμενο δικαιωμάτων. Την ίδια στιγμή, η Σύμβαση δεσμεύει το Κράτος να λαμβάνει αποφάσεις οι οποίες να διασφαλίζουν τα δικαιώματα των παιδιών».

Η Λήδα Κουρσουμπά επισημαίνει ότι στο νέο Νόμο του 2014, ορίζεται σαφώς η υποχρέωση του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού να «διασφαλίζει ότι τα παιδιά, κατά την πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση, ενημερώνονται για τους κινδύνους της σεξουαλικής εκμετάλλευσης και της κακοποίησης, καθώς και για τους τρόπους με τους οποίους μπορούν να προστατευθούν, προσαρμοσμένα στην εξελικτική δυνατότητά τους». Η Επίτροπος προτρέπει τους γονείς «να συνεργαστούν με τις σχολικές μονάδες για την καλύτερη δυνατή διασφάλιση των δικαιωμάτων των παιδιών». Σε άλλη παρέμβασή της, που δημοσιοποίησε τον Φεβρουάριο 2015, η Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού αποκάλυψε τα κενά στο θεσμικό πλαίσιο που διέπει την πρόληψη, αναφορά, διερεύνηση και εκδίκαση υποθέσεων σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών στην Κύπρο, μέσα από τη συνοπτική παρουσίαση πέντε περιπτώσεων, τις οποίες διερεύνησε, κατόπιν υποβολής παραπόνου από τους γονείς τους. Επεσήμανε σχετικά ότι «το κυπριακό σύστημα δικαιοσύνης, συχνά, επαναθυματοποιεί και δεν δικαιώνει το παιδί-θύμα, ενώ το Κράτος δεν διασφαλίζει τα δικαιώματα των παιδιών, όπως είναι υποχρεωμένο να κάνει».

Όταν καθυστερεί η καταγγελία

Αίσθηση προκάλεσαν στους βουλευτές τα στοιχεία του υπαστυνόμου Ανδρέα Αναστασιάδη, επικεφαλής του Γραφείου Καταπολέμησης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος του Αρχηγείου Αστυνομίας, που αποκάλυψε σε συνεδρία της κοινοβουλευτικής Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων τον Απρίλη 2016, ότι το Γραφείο του ανέλαβε εκατοντάδες υποθέσεις παιδικής πορνογραφίας τα τελευταία χρόνια -32 το 2013, 104 το 2014, 154 το 2015 και 48 μέχρι τον Απρίλη 2016- και παρατήρησε ότι «οι καταγγελίες, πολλές φορές, γίνονται πάρα πολύ αργά, κι αυτό έχει ως αποτέλεσμα το πορνογραφικό υλικό να διαδοθεί σε πολλούς άλλους λήπτες».

Υπενθύμισε τον νέο Νόμο κατά της κακοποίησης παιδιών και της παιδικής πορνογραφίας του 2014 και τις υποχρεώσεις αναφοράς, κι εξήγησε ότι, «σε αρκετές περιπτώσεις, κάποιοι καθηγητές και άλλοι επαγγελματίες, οι οποίοι μέσα από τη δουλειά τους έχουν καθημερινή επαφή με τα παιδιά, καθυστερούν να καταγγείλουν τα εγκλήματα αυτά στην Αστυνομία».

Πληροφόρησε ότι η Αστυνομία διαθέτει πλατφόρμα online, στην οποία μπορούν να γίνουν και ανώνυμες καταγγελίες και προειδοποίησε πως «είναι ανησυχητικό το ότι ανήλικα κορίτσια, από μόνα τους, με ευκολία, χωρίς καν να υπάρχει εκφοβισμός σε βάρος τους, ή πρόκληση, αποστέλλουν δικές τους φωτογραφίες σε άλλους – ίσως για φλερτ, ίσως για άλλους λόγους, για τους οποίους δεν έχουμε πάρει καθαρή απάντηση. Γι’ αυτό είναι σημαντική η πρόληψη και η ενημέρωση, αφού όταν οι ανήλικοι βάλουν αυτές τις φωτογραφίες στο διαδίκτυο, δυστυχώς παρατηρείται άμεση διάδοσή τους».

Από την πλευρά του ο Κωνσταντίνος Τσιούρτος, διευθυντικό στέλεχος του Ινστιτούτου Νευροεπιστημών και Τεχνολογίας Κύπρου, μίλησε για «αλματώδη αύξηση» των καταγγελιών σεξουαλικής παρενόχλησης ανηλίκων στο διαδίκτυο τα τελευταία χρόνια και αναφέρθηκε «σε περισσότερες από χίλιες, μέσα στο 2015», στο πλαίσιο του CyberEthics και των δύο τηλεφωνικών του γραμμών.
Σημειώνουμε την υπενθύμιση του τότε Προέδρου της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων Σοφοκλή Φυττή, επικαλούμενου στοιχεία των Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας, από έρευνα μεταξύ 3 χιλιάδων παιδιών, ότι το 13,6% από αυτά υπήρξαν θύματα ηλεκτρονικού εκφοβισμού, 8.3% ήταν δράστες και 8% ήταν εθισμένα στη χρήση του διαδικτύου.