Τα παιδιά που κλότσησε η Εκπαίδευση…και η Ψυχολόγος που τα υπερασπίζεται με πάθος!

Του Μάριου Δημητρίου

«Επειδή η τυπική Εκπαίδευση κλότσησε τα παιδιά του Συστήματος Μαθητείας, επειδή δεν εκτίμησε την αξία τους και δεν ταίριαξαν σε αυτή, δεν σημαίνει ότι δεν αξίζουν. Πρέπει αυτό να το πιστέψει πρώτη, η Διεύθυνση Μέσης Τεχνικής και Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και να προβεί σε ενέργειες αναβάθμισης του όλου προγράμματος», τόνισε στην «24» η Χάρις Χαραλάμπους, Σύμβουλος που εργοδοτείται για την παροχή υπηρεσιών συμβουλευτικής, ψυχολογικής στήριξης και επαγγελματικού προσανατολισμού σε μαθητές 15-18 χρόνων, που δεν συνεχίζουν τη φοίτησή τους στο Λυκειακό Κύκλο και που φοιτούν στον Κεντρικό Κορμό της Νέας Σύγχρονης Μαθητείας στη Λευκωσία. Είναι η τολμηρή και επίμονη Ψυχολόγος που τα τελευταία πέντε χρόνια, με κίνητρο την αγάπη για τους αποκλεισμένους έφηβους της κυπριακής παιδείας, κυριολεκτικά αφιέρωσε τη ζωή της στη βελτίωση της παρεχόμενης εκπαίδευσης στις δύο δομές του Συστήματος Μαθητείας – στην Προπαρασκευαστική Μαθητεία και στον Κεντρικό Κορμό Μαθητείας. Αντιμετωπίζοντας την πλήρη αδιαφορία ή και εχθρότητα των εκπροσώπων των εμπλεκομένων κρατικών φορέων, δεν δίστασε να καταγγείλει επανειλημμένα, με γραπτές αναφορές της, ακόμα και με δημόσια, ανοικτή επιστολή της προς τον Υπουργό Παιδείας, τα κακώς κείμενα στο Σύστημα και να προειδοποιεί για επερχόμενη κατάρρευση του, αν δεν γίνονταν διορθωτικές κινήσεις.

Πάει καλά η Προπαρασκευαστική

Οι παρεμβάσεις της Χ. Χαραλάμπους, αποδείχθηκαν καίριες στην περίπτωση της Προπαρασκευαστικής Μαθητείας, που τα τελευταία δύο χρόνια καταγράφει σημαντικές επιτυχίες στο εκπαιδευτικό της έργο, ενώ κρίσιμης σημασίας ήταν το παράπονο που η Ψυχολόγος υπέβαλε στην Επίτροπο για την Προστασία των Δικαιωμάτων του Παιδιού Λήδα Κουρσουμπά. Καρπός της επίμαχης επιστολής της 21ης Δεκεμβρίου 2016, προς τον Πρόεδρο και τα μέλη του Συμβουλίου Μαθητείας, (Πρόεδρος, είναι ο Διευθυντής Μέσης Τεχνικής Εκπαίδευσης Ηλίας Μαρκάτζης και μέλη, διάφοροι κυβερνητικοί και μη, φορείς), με κοινοποίηση, μεταξύ άλλων, στην Επίτροπο για το Παιδί, ήταν το αποκαλυπτικό πόρισμα της Λήδας Κουρσουμπά,  του Αυγούστου 2017, όπου «διαπιστώνει σημαντικές παραβιάσεις των δικαιωμάτων  του παιδιού». Στο πόρισμά της, που δημοσιεύτηκε στην προηγούμενη έκδοση της «24», η Επίτροπος καλεί το Υπουργείο Παιδείας «να καταθέσει τάχιστα, ολοκληρωμένες προτάσεις για το πώς θα υλοποιηθούν οι παραγωγικές εισηγήσεις που το ίδιο κατέθεσε στο Υπουργικό Συμβούλιο, για ενεργοποίηση και περαιτέρω εμπλοκή των κοινωνικών εταίρων και για τα εκπαιδευτικά θέματα της Νέας Σύγχρονης Μαθητείας». Το πόρισμα της Λήδας Κουρσουμπά, είναι προϊόν ενδελεχούς διερεύνησης από λειτουργούς του Γραφείου της, που είχαν συνεντεύξεις με όλους τους εμπλεκομένους και που επισκέφθηκαν την Α΄ Τεχνική Σχολή Λευκωσίας όπου λειτουργούν τα πλείστα μαθήματα του Κεντρικού Κορμού της Νέας Σύγχρονης Μαθητείας στη Λευκωσία. Επισημαίνει ότι όλα τα παιδιά έχουν πολύ θετικές εμπειρίες από τη φοίτησή τους στην Προπαρασκευαστική Μαθητεία, όχι όμως από τη φοίτησή τους στον Κεντρικό Κορμό Μαθητείας. «Δεν μπορώ, δεοντολογικά σαν Ψυχολόγος και σαν ευαισθητοποιημένος άνθρωπος / πολίτης, να ακούω τα παράπονα και να βιώνω τη δυσφορία αυτών των παιδιών, να βλέπω με τα μάτια μου την κατάσταση, να ξέρω ότι θα έπρεπε το επίπεδο του Κεντρικού Κορμού να είναι ίσο με της Προπαρασκευαστικής και να μην κάνω κάτι για αυτό», έγραψε η Χάρις Χαραλάμπους τον Απρίλιο 2017 στον Βλάση Κοροβήλο, λειτουργό του Ευρωπαϊκού Κέντρου για την Ανάπτυξη της Επαγγελματικής Κατάρτισης (CEDEFOP) που βοηθά στην ανάπτυξη και εφαρμογή των πολιτικών της ΕΕ στον τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης και που θα ετοιμάσει αναφορά για τη Μαθητεία στην Κύπρο.

Η Χάρις Χαραλάμπους με τον Μάριο Δημητρίου τη Δευτέρα 18 Σεπτεμβρίου 2017.

«Πρέπει να σέβονται τους κανονισμούς»

Το ρεπορτάζ της προηγούμενης έκδοσής μας, περιλάμβανε  δήλωση στην «24», του Υπεύθυνου του ΚΚΜ, που στεγάζεται στην Α΄ Τεχνική Σχολή Λευκωσίας, Δημήτρη Πορτίδη, που εξέφρασε τη δυσαρέσκειά του για πολλές από τις παρατηρήσεις, τόσο της κυρίας Χαραλάμπους, όσο και της κυρίας Κουρσουμπά και υπεραμύνθηκε του έργου που επιτελεί το Σύστημα, κάτω από αντίξοες συνθήκες όπως είπε, «αλλιώς τα παιδιά αυτά θα έφευγαν εντελώς από το σχολείο». Μας είπε μεταξύ άλλων ότι «εμείς αγαπούμε τους μαθητές μας και τους βοηθούμε, όμως θα πρέπει να καταλάβουν ότι θα πρέπει να σέβονται τους κανονισμούς του σχολείου. Η Μαθητεία είναι τρία πράγματα  – να έχεις καλή συμπεριφορά, να είσαι συνεπής στο σχολικό ωράριο και να θέλεις να μάθεις».

Η Νέα Σύγχρονη Μαθητεία, που συγχρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και την Κυπριακή Δημοκρατία, είναι ένα συνεταιριστικό πρόγραμμα  του Υπουργείου Παιδείας και του Υπουργείου Εργασίας. Αποτελείται από την Προπαρασκευαστική Μαθητεία που λειτουργεί αυτόνομα στις παλιές εγκαταστάσεις του Ανώτερου Τεχνολογικού Ινστιτούτου στη Λευκωσία και από τον Κεντρικό Κορμό Μαθητείας που λειτουργεί στις Τεχνικές Σχολές στη Λευκωσία, στη Λεμεσό και στη Λάρνακα. Η Προπαρασκευαστική Μαθητεία αφορά εφήβους 14 – 16 χρόνων, που δεν τέλειωσαν το Γυμνάσιο, δίνοντας τους την ευκαιρία να ενταχθούν σε ένα εναλλακτικό μαθησιακό σύστημα για να συνεχίσουν τη φοίτησή τους στον Κεντρικό Κορμό Μαθητείας ή για να επιστρέψουν στο επίσημο εκπαιδευτικό σύστημα, νοουμένου ότι επιτυγχάνουν στις κατατακτήριες εξετάσεις. Ο ΚΚΜ απευθύνεται σε μαθητές/τριες που κατέχουν απολυτήριο Γυμνασίου ή έχουν συμπληρώσει με επιτυχία το επίπεδο της Προπαρασκευαστικής Μαθητείας. Στη φετινή σχολική χρονιά 2017-2018 που αρχίζει από τον Οκτώβριο, θα φοιτήσουν 34 παιδιά στον ΚΚΜ και περίπου 20 παιδιά στην ΠΜ.

Για τις τρίχες και το κάπνισμα

«Οι έφηβοι της Μαθητείας είναι παιδιά που βίωσαν το σχολείο σαν ένα εχθρό και πρέπει ο εκπαιδευτικός να είναι πολύ προσεχτικός για το πώς θα δουλέψει μαζί τους», μας είπε η Χάρις Χαραλάμπους. «Πρέπει να τους δώσει το μήνυμα ότι το σχολείο, τους αγαπά, αλλά πρέπει να τηρούν και τους κανόνες του. Αν ο εκπαιδευτικός, ασχοληθεί με τις τρίχες και το κάπνισμα, τους έχασε. Μπορούμε να είμαστε πιο χαλαροί στο θέμα της στολής και μπορούμε να καθορίσουμε συγκεκριμένο χώρο για κάπνισμα, αφού τα περισσότερα παιδιά της Μαθητείας, δυστυχώς καπνίζουν. Μέσα σε δύο χρόνια, το 2013-2014 και 2014-2015, η Μονάδα Προπαρασκευαστικής Μαθητείας, όπου εργάστηκα πριν μετατεθώ το 2016 στον Κεντρικό Κορμό, πέτυχε να αναφέρεται ως παράδειγμα «καλής πρακτικής» στη νέα έκδοση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με τίτλο «On Track». Γιατί; Γιατί τα παιδιά πήραν αγάπη, πήραν δραστηριότητες, πήραν προγράμματα εθελοντισμού και επιχειρηματικότητας. Τους δώσαμε να καταλάβουν ότι το σχολείο, τους θέλει. Κι όμως, η Διεύθυνση Μέσης Τεχνικής Εκπαίδευσης, θέλει να τους στείλει πίσω στη Μέση Γενική Εκπαίδευση, απ’ όπου διώχτηκαν κλοτσηδόν, για να ξεφορτωθεί τον «μπελά». Αλλά πώς αυτοί οι έφηβοι, μπορούν να επιστρέψουν στο Γυμνάσιο και μάλιστα σε συνθήκες αποκλεισμού; Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι είναι ανθρώπινες ψυχές αυτά τα παιδιά και ότι έχουν δυνατότητες και ταλέντα». Απαντώντας σε σχετική μας ερώτηση η κυρία Χαραλάμπους εξέφρασε την άποψη ότι «οι δύο δομές, η Προπαρασκευαστική Μαθητεία και ο Κεντρικός Κορμός Μαθητείας, έπρεπε να είναι σε ξεχωριστό χώρο, να είναι όλοι μαζί, για να νιώθουν σαν μια μεγάλη οικογένεια. Αυτό είναι δυνατό να γίνει στην Λευκωσία, αν ο Κεντρικός Κορμός μετακινείτο στο ΑΤΙ, όπου λειτουργεί ήδη η Προπαρασκευαστική και όπου υπάρχουν εργαστήρια και αρκετές αίθουσες».

«Δεν ανταποκρίνεται στα αυτονόητα»

«Προσωπικά το θεωρώ αδιανόητο, από τη μια να θεωρείται η Προπαρασκευαστική Μαθητεία ως παράδειγμα «καλής πρακτικής» και από την άλλη ο Κεντρικός Κορμός, που αποτελεί το μεγαλύτερο χρονικά μέρος της ΝΣΜ, να μην ανταποκρίνεται στα αυτονόητα και στις προσδοκίες των μαθητών και των γονέων τους», έγραψε η Χάρις Χαραλάμπους στην προαναφερόμενη επιστολή της του Δεκεμβρίου 2016, προς τον Πρόεδρο και Μέλη του Συμβουλίου Μαθητείας, με κοινοποίηση στην Επίτροπο για το Παιδί. Σε άλλη επιστολή της προς το Γραφείο της Λήδας Κουρσουμπά στις 6 Μαρτίου 2017, η Χ. Χαραλάμπους επισημαίνει και τα πιο κάτω στοιχεία για ενημέρωση της Επιτρόπου:

*Η απουσία αποτελεσματικής σύνδεσης και λειτουργικής συνοχής (σε πολλαπλά επίπεδα) μεταξύ της Προπαρασκευαστικής Μαθητείας Λευκωσίας και του Κεντρικού Κορμού στην Α’ Τεχνική Σχολή Λευκωσίας, διαπιστώθηκε από τη σχολική χρονιά 2013-2014. Η διοικητική φιλοσοφία, οι κανόνες, η παιδαγωγική προσέγγιση, το διαπροσωπικό κλίμα και η διδακτική ύλη μεταξύ των δύο δομών, είναι εντελώς διαφορετικά.

*Λόγω του ότι το Υπουργείο Παιδείας, δηλώνει αδυναμία να δημιουργήσει κλάδους με μικρό αριθμό μαθητών, υπάρχουν μαθητές που ενώ είχαν και έχουν άλλα ενδιαφέροντα, αναγκάζονται να επιλέξουν ένα εκ των λιγοστών κλάδων που τελικά προσφέρονται, ακόμη κι αν δεν αποτελεί την πρώτη ή τη δεύτερή τους επιλογή.

*Στην Γ’ Τεχνική Σχολή Λευκωσίας φοιτά από τη χρονιά 2015-2016, μια ομάδα μαθητών στον κλάδο «Αρτοποιϊα-Ζαχαροπλαστική». Η εντύπωση που δημιουργήθηκε από την αρχή, ήταν πως οι μαθητές αυτοί θεωρούνται ανεπιθύμητοι από τη Διοίκηση του σχολείου. Τους μαθητές αυτούς παρακολουθεί για σκοπούς ψυχολογικής στήριξης, η δεύτερη Ψυχολόγος του Κεντρικού Κορμού Λευκωσίας – πέραν της γράφουσας – η οποία εξυπηρετεί και τους μαθητές Κομμωτικής της Α’ Τεχνικής.

*Σημειώστε ότι οι τρεις Διευθυντές των Μονάδων Προπαρασκευαστικής Μαθητείας σε Λευκωσία, Λάρνακα και Λεμεσό, προέρχονται από την Υπηρεσία Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής (ως μόνιμοι εργαζόμενοι του ΥΠΠ). Αντιθέτως, οι Υπεύθυνοι των Κεντρικών Κορμών, έχουν πρακτική κατάρτιση (π. χ. Μηχανικοί Αυτοκινήτων, Ηλεκτρολόγοι) που από τη μια είναι βοηθητική στην εξεύρεση εργοδοτών από τη βιομηχανία για τους μαθητές, αλλά από την άλλη μπορεί να αποτελέσει σημαντική τροχοπέδη στην αντίληψη και κατανόηση των προσωπικών δυσκολιών που αντιμετωπίζουν οι πλείστοι μαθητές και κατ΄ επέκταση, στον χειρισμό τους.

*Αναφέρω χαρακτηριστικά ότι ο Υπεύθυνος Κεντρικού Κορμού στην Α’ Τεχνική, δεν επισκέφθηκε ποτέ τη Μονάδα Προπαρασκευαστικής Μαθητείας για να δημιουργήσει προσωπική άποψη σε σχέση με τον τρόπο εκπαίδευσης, προσέγγισης και στήριξης των μαθητών. Στα δικά του μάτια, η χαμηλή ποιότητα των μαθητών που μετακινούνται από την Προπαρασκευαστική Μαθητεία στον Κεντρικό Κορμό – και όχι οποιαδήποτε άλλα σημαντικά προβλήματα υποδεικνύουν η γράφουσα και οι ίδιοι οι μαθητές – είναι η κύρια αιτία για τις απουσίες και αδυναμίες που παρουσιάζουν οι μαθητές. *Παρατηρείται απουσία βασικής υλικοτεχνικής υποδομής στο επίπεδο της Α΄ Τεχνικής, σε σχέση με την Προπαρασκευαστική Μαθητεία».

Στηρίζουν οικονομικά τους γονείς τους

«*Ο χώρος της Α’ Τεχνικής Σχολής είναι τεράστιος, με αποτέλεσμα να δυσχεραίνεται ο εντοπισμός των μαθητών για σκοπούς ατομικής συνεργασίας μαζί τους και έτσι να χάνεται πολύτιμος εργασιακός χρόνος.

*Σημαντικός αριθμός μαθητών του Κεντρικού Κορμού βρίσκονται χωρίς εργοδότη, με αποτέλεσμα να μην αποκτούν  την απαραίτητη εργασιακή εμπειρία, να μην έχουν επαρκείς οικονομικούς πόρους (σε αρκετές περιπτώσεις, είτε ο ένας είτε και οι δύο γονείς είναι άνεργοι και οι μαθητές που εργάζονται, στηρίζουν οικονομικά τους γονείς τους) και να κινδυνεύουν με συναισθηματικές δυσκολίες λόγω της απραξίας τους.

* Από παρατηρήσεις που έγιναν από τη γράφουσα κατά τη διάρκεια των απογευματινών μαθημάτων στον Κεντρικό Κορμό από τον Δεκέμβριο 2016, η ανάγκη κατάρτισης και επιμόρφωσης του προσωπικού που εργάζεται στο επίπεδο του Κεντρικού Κορμού (ώστε να μπορεί να κατανοεί τις ανάγκες των μαθητών και να επιλέγει τις κατάλληλες παιδαγωγικές και εκπαιδευτικές προσεγγίσεις), είναι σημαντικά μεγαλύτερη.

*Το ότι δόθηκαν πολύ πρόσφατα τετράδια και φούτερ (με το σήμα της Α΄ Τεχνικής Σχολής) στους μαθητές του Κεντρικού Κορμού, δεν μπορεί να αποτελεί ουσιαστικό μέτρο ένταξής τους στη σχολική κοινότητα. Ως Ψυχολόγοι για τους μαθητές του Κεντρικού Κορμού, κάνουμε όλες τις δυνατές προσπάθειες να έρχονται και να παραμένουν οι μαθητές στο πρόγραμμα, όμως εάν δεν τους δοθούν πραγματικά κίνητρα για να έλκονται στο σχολείο, οι προσπάθειες αυτές δεν έχουν ουσιαστική διάρκεια.

*Η φωνή και η άποψη των ίδιων των μαθητών δεν εισακούγεται και δε λαμβάνεται υπόψη στο επίπεδο του Κεντρικού Κορμού, σε αντίθεση με την Προπαρασκευαστική Μαθητεία, όπου ορίζεται εκπρόσωπος τάξης από κάθε ομάδα μαθητών».

 «Δέκτες τριπλού εκπαιδευτικού ρατσισμού»

«Δέκτες τριπλού εκπαιδευτικού ρατσισμού, τόσο από τους «έξω» όσο και από τους «μέσα» στην εκπαίδευση», χαρακτήρισε τους μαθητές της Νέας Σύγχρονης Μαθητείας η Χάρις Χαραλάμπους σε μια ρηξικέλευθη, ανοικτή επιστολή της στον Υπουργό Παιδείας Κώστα Καδή, στις 6 Μαϊου 2017. «Αξιότιμε Δρα Καδή» έγραψε, «τι κοινό, θα λέγατε, ότι έχουν μεταξύ τους ένας νέος που είναι δουλευταράς, μια νέα που έχει ταλέντο στο τραγούδι, ένας νέος που έχει διακριθεί σε παγκύπριο διαγωνισμό τέχνης, μια νέα με φιλότιμο, ένας νέος που είναι πολύ ευγενικός, ένας νέος που είναι πρωταθλητής στο motocross, ένας νέος που στηρίζει οικονομικά τους γονείς του, μια νέα που χαίρει της εκτίμησης του εργοδότη της, ένας νέος που ασχολείται με εθελοντισμό, μια νέα που έχει δεξιότητες επιχειρηματικότητας, ένας νέος με περγαμηνές στο ποδόσφαιρο κι ένας άλλος με πολλές δεξιότητες στο μπιλιάρδο; Είναι όλοι τους ξεχωριστοί νέοι άνθρωποι που επέλεξαν να επενδύσουν χρόνο και προσπάθεια φοιτώντας στη λεγόμενη «Νέα Σύγχρονη» Μαθητεία, με στόχο να έχουν κι αυτοί ευκαιρίες πρόσβασης στην εκπαίδευση και στην αγορά εργασίας. (Δυστυχώς λεγόμενη «Νέα Σύγχρονη» Μαθητεία, όπως λέμε ο «ψευδο-υπουργός τάδε» στην κατεχόμενη Κύπρο). Όταν τον Ιούνιο 2015 παρευρεθήκατε σε τελετή αποφοίτησης μαθητών μιας εκ των τριών Μονάδων Προπαρασκευαστικής Μαθητείας για τη χρονιά 2015-16, δώσατε υποσχέσεις σε αυτά τα παιδιά ότι το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού θα στεκόταν δίπλα τους σε ό,τι χρειάζονται. Δύο χρόνια μετά, τα παιδιά αυτά αισθάνονται εξαιρετικά απογοητευμένα και εκφράζουν με απαισιοδοξία την άποψη ότι ακόμη κι αν πουν τα παράπονά τους στις αρμόδιες αρχές, «τίποτα δεν θα αλλάξει». Βλέπετε, είναι θύματα των κοινωνικών, τεχνοκρατικών και πολιτικών στερεοτυπικών αντιλήψεων που επιμένουν ότι όσοι φοιτούν στην Τεχνική Εκπαίδευση, πόσο μάλλον στη Μαθητεία, δεν αξίζουν όσο οι υπόλοιποι μαθητές. Σας προ(σ)καλώ να μπείτε στη θέση μου. Τι θα κάνατε εσείς και πώς θα αντιδρούσατε αν ακούγατε τα πολλαπλά παράπονα αυτών των μαθητών, που θα έπρεπε κανονικά να απολαμβάνουν την 4ετή φοίτησή τους στη Μαθητεία ως ένα συμπαγές πρόγραμμα που με συνοχή, κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό και πραγματικό ενδιαφέρον, τους βοηθούσε να ετοιμαστούν με αξιοπρέπεια για τη μελλοντική εργασιακή και προσωπική τους ζωή; Θα τους λέγατε να σιωπήσουν γιατί έτσι έχουν τα πράγματα; Ή θα παλεύατε για αυτούς με όποιο τρόπο μπορούσατε; Η λεγόμενη «Νέα» και «Σύγχρονη» Μαθητεία, τυγχάνει διαχείρισης από το Υπουργείο σας με χρηματοδότηση (κατά 85%) από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο για την προγραμματική περίοδο 2014-2020, με στόχους «την προώθηση της απασχόλησης, τη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής και τη βελτίωση της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης. Υποθέτω ότι για να εγκριθεί αυτή η χρηματοδότηση θα έπρεπε να παρουσιαστεί το όραμα του Υπουργείου, για το πώς συγκεκριμένα θα εκπαιδευτούν και θα υποστηριχθούν όσοι νέοι φοιτούν στη Μαθητεία. Ποιο είναι τελικά αυτό το όραμα και, αν υπάρχει, γιατί δεν το βλέπουμε στην πράξη; Οι μαθητές που σας άκουσαν πριν δύο χρόνια, έχουν ακόμη ένα χρόνο φοίτησης μπροστά τους. Εύχομαι να προλάβουν να βιώσουν τις μεταρρυθμίσεις που τους υποσχεθήκατε…».

Στιγμιότυπα από δραστηριότητες στην Προπαρασκευαστική Μαθητεία, τις σχολικές χρονιές 2014-2015 (με υπεύθυνη τη Χάρις Χαραλάμπους) και 2016-2017. 

 

Φωτό: Ένα χειροπιαστό επίτευγμα των περιθωριοποιημένων μαθητών, των εκπαιδευτικών και των συμβούλων της Μονάδας Προπαρασκευαστικής Μαθητείας Λευκωσίας, η οποία αναφέρεται ως παράδειγμα «καλής πρακτικής» στη νέα έκδοση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με τίτλο «On Track», που η Χάρις Χαραλάμπους έχει στα χέρια της. Η έκδοση αυτή αφορά προγράμματα σε διάφορες χώρες που περιορίζουν τον αριθμό των νέων που βρίσκονται εκτός εκπαίδευσης, κατάρτισης και εργασίας (NEETNot in Education, Employment or Training).