Παραμένει το αδιέξοδο στη γονική αποξένωση

Παρεμβαίνουν οι κοινωνιολόγοι, ενώ μοναδική θετική εξέλιξη, η εκπαίδευση των κοινωνικών λειτουργών

Τoυ Μάριου Δημητρίου

Φαίνεται να παραμένει το αδιέξοδο στη διαχείριση του προβλήματος της γονικής αποξένωσης και των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν χωρισμένοι ή διαζευγμένοι γονείς, στην επικοινωνία με τα παιδιά τους, όπως προέκυψε στη συζήτηση του θέματος,  στη συνεδρία της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της Βουλής, τη Δευτέρα 29 Οκτωβρίου 2018 – ήταν η πέμπτη κατά συνέχεια συνεδρία στην Επιτροπή, (μετά την 29η Ιουνίου 2015, την 7η Δεκεμβρίου 2015, την 4η Απριλίου 2016 και την 23η Οκτωβρίου 2017), με τις βουλευτίνες όλων των κομμάτων, να εκφράζουν την ανησυχία τους για τη στασιμότητα και τη μεγάλη καθυστέρηση στην εκδίκαση και τη διεκπεραίωση των υποθέσεων γονικής μέριμνας. Η μοναδική θετική εξέλιξη που υπήρξε, όπως επεσήμανε η Πρόεδρος της Επιτροπής, βουλευτίνα του ΔΗΣΥ Στέλλα Κυριακίδου, είναι  ότι «υπάρχει εκπαίδευση κοινωνικών λειτουργών από τις Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας, για θέματα γονικής αποξένωσης, ώστε να ετοιμάζονται εξειδικευμένες εκθέσεις γονικής μέριμνας για τα Δικαστήρια». Το ανακοίνωσε στη διάρκεια της συζήτησης η λειτουργός των ΥΚΕ Νίκη Βασιλείου, λέγοντας ότι οι Υπηρεσίες «προχώρησαν στη δημιουργία διεπιστημονικών εργαλείων για την πρόληψη, αλλά και για την ετοιμασία εκθέσεων γονικής μέριμνας. Πέρασαν από εκπαίδευση όλοι οι λειτουργοί των Κοινωνικών Υπηρεσιών που ασχολούνται με την πρόληψη, αλλά και οι εξειδικευμένοι λειτουργοί γονικής μέριμνας, που έχουν να διαχειριστούν μεγάλο αριθμό υποθέσεων, που εκκρεμούν ενώπιον του Δικαστηρίου, σε όλες τις επαρχίες». Πρόσθεσε ότι «ήδη έχουν ετοιμασθεί και κατατεθεί οι πρώτες εκθέσεις στα Δικαστήρια».

Στη διάρκεια της συζήτησης, ο παρευρισκόμενος βουλευτής του ΔΗΣΥ Δημήτρης Δημητρίου, μέλος της Επιτροπής Νομικών της Βουλής, που ενέγραψε για συζήτηση το θέμα, μαζί με τους βουλευτές της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, είπε ότι «το θέμα σχετίζεται και με τη συζήτηση που ξεκίνησε στην Επιτροπή Νομικών, για την αναθεώρηση του Οικογενειακού Δικαίου, που όπως πιστεύουμε, θα δώσει λύσεις σε πολλά ζητήματα που έχουν να κάνουν και με τη γονική αποξένωση. Στο μεσοδιάστημα, όμως, δεν μπορούμε απλώς να λέμε σε κάθε γονέα που αποξενώνεται από το παιδί του, «να περιμένει»…

Η προώθηση αποκήρυξης του γονέα

Να υπενθυμίσουμε ότι σε υπόμνημα που επέδωσε σε προηγούμενη συνεδρία στην Επιτροπή, η Ομάδα Κατά της Γονικής Αποξένωσης, με εκπροσώπους της τον Γιώργο Τσόκκο και την Ελένη Γιασεμίδου, η γονική αποξένωση, «ορίζεται ως η παρέμβαση στη ψυχολογική ανάπτυξη ενός ανήλικου παιδιού που προωθεί την αποκήρυξη του γονέα, ή τη ζημιά στη δημιουργία των δεσμών του με τον γονέα, ή παρεμπόδιση της διατήρησης των δεσμών του με τον γονέα, όταν μια τέτοια πράξη ασκείται από ένα γονέα, παππού, γιαγιά, ή από  αυτόν που έχει το ανήλικο παιδί, υπό την φύλαξη και φροντίδα του». Αναφέρονται μεταξύ άλλων και τα εξής, στο υπόμνημα: «Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα, το οποίο έχει ως αποτέλεσμα τον γονική αποξένωση παιδιών από τους γονείς τους μετά το διαζύγιο, είναι η μη εφαρμογή των Διαταγμάτων Επικοινωνίας, τα οποία εκδίδει το Οικογενειακό Δικαστήριο. Όπως αναφέρει και η Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού στην έκθεση της το 2012, «οι χρονοβόρες δικαστικές διαδικασίες, καθώς και οι παντελής έλλειψη οποιονδήποτε μηχανισμών σε περιπτώσεις παρακοής των Διαταγμάτων Επικοινωνίας, βοηθούν στο να αποξενωθεί πλήρως ένα παιδί από τον ένα του γονέα, τους συγγενείς και παππούδες, γιαγιάδες του γονέα αυτού».

Παρακοές Διαταγμάτων Επικοινωνίας

Στο πρόβλημα της μη εφαρμογής Δικαστικών Διαταγμάτων και σε παρακοές Διαταγμάτων Επικοινωνίας, που εκδίδουν Οικογενειακά Δικαστήρια, αναφέρθηκε ιδιαίτερα ο Πάνος Παναγιώτου, ο ένας από τους δύο γονείς που προσκλήθηκαν στη συνεδρία της περασμένης Δευτέρας. Δήλωσε ότι παρευρίσκεται και υπό την ιδιότητα του πατέρα, αλλά και του μέλους της Ομάδας Κατά της Γονικής Αποξένωσης και παρατήρησε ότι «δυστυχώς, έχουμε ατιμωρησία και θα έπρεπε να υπάρχει περισσότερο ενδιαφέρον, από όλες τις εμπλεκόμενες υπηρεσίες. Η πολιτεία – συνέχισε – θα έπρεπε να κάνει πολύ περισσότερα, για την πρόληψη. Οι εισηγήσεις είναι καλές και ωραίες, όμως δεν ξέρουμε αν θα υιοθετηθούν και υλοποιηθούν από τις κρατικές υπηρεσίες, ακόμα και μετά τον εκσυγχρονισμό του Οικογενειακού Δικαίου».

Ο δεύτερος πατέρας που παρευρέθηκε στη συνεδρία και θέλησε να μείνει ανώνυμος, τόνισε ότι «η γονική αποξένωση, πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ψυχολογική βία». Πρόσθεσε ότι «η Διαμεσολάβηση, πρέπει να είναι υποχρεωτική για τους γονείς και πρέπει τα Δικαστήρια να ορίζουν ότι τα παιδιά, σε περιπτώσεις διαζυγίων, πρέπει να είναι τον μισό χρόνο με τον πατέρα και τον άλλο μισό, με τη μητέρα».

Οι ψυχολόγοι και η γεφύρωση δυσκολιών

Εκ μέρους των Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας, η κλινική ψυχολόγος Σεμέλη Βύζακου, επεσήμανε είπε ότι «τέτοιες υποθέσεις, μπορεί να φτάσουν στις Υπηρεσίες ως υποθέσεις σωματικής βίας ή σεξουαλικής βίας και στη συνέχεια να διαφανούν τα προβλήματα γονικής αποξένωσης. Σε κάθε στάδιο – σημείωσε – δουλεύουμε προληπτικά για να γεφυρώνουμε ενδεχομένως δυσκολίες μεταξύ των γονιών, με παρέμβαση προς τους γονείς, για το καλώς νοούμενο συμφέρον των παιδιών. Αυτό όμως δεν είναι αρκετό, γιατί υπάρχουν πολλοί παράγοντες που επεμβαίνουν σε διαφορετικά επίπεδα και διαμορφώνουν την άποψη των γονιών για πώς να χειριστούν μια υπόθεση. Αυτή τη στιγμή, σε πολλές περιπτώσεις υπάρχει απουσία επιβολής του νόμου, έτσι που μέχρι να φτάσει στο Δικαστήριο η υπόθεση, είναι πάρα πολύ αργά… Το ζήτημα είναι πραγματικά πολύπλοκο, εμπλέκονται και χρειάζεται να συστρατευτούν, πολλοί φορείς και υπηρεσίες, που δεν μπορούν να επιβάλουν το νόμο σε σχέση με τη γονική μέριμνα και δεν έχουν εξουσία να επιβάλουν το μέτρο για λύση ενός αδιεξόδου». Να σημειώσουμε ότι στη σημασία της πρόληψης, αναφέρθηκε και η ψυχολόγος Στέλλα Κατσαρή, από τον Σύνδεσμο Ψυχολόγων Κύπρου.

Το Παρατηρητήριο και…οι κουβέντες του αέρα

«Δυστυχώς τα πράγματα είναι στάσιμα, σε σχέση με τη γονική αποξένωση», δήλωσε η βουλευτίνα του ΑΚΕΛ Σκεύη Κουκουμά. «Η κυβέρνηση», πρόσθεσε, «φόρτωσε το θέμα στη συζήτηση στη Βουλή για τροποποίηση του Οικογενειακού Δικαίου και δεν λαμβάνονται οποιαδήποτε μέτρα αντιμετώπισης των μεγάλων προβλημάτων της αποξένωσης γονιών από τα παιδιά τους. Οι Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας συζητούν μια ιδέα που είχε κατατεθεί πριν λίγα χρόνια στην Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για τη δημιουργία Οικογενειακού Παρατηρητηρίου, που όπως αντιλαμβάνεστε, είναι κουβέντες του αέρα. Πρέπει να ληφθούν κάποιες αποφάσεις για σύσταση Διεπιστημονικής Επιτροπής για αντιμετώπιση των προβλημάτων, μέχρι την τροποποίηση της νομοθεσίας».

Απομάκρυνση γονιού, με απόφαση Δικαστηρίου

Στη δική της τοποθέτηση, η Πρόεδρος της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων Στέλλα Κυριακίδου, σχολίασε ότι «αναμένουμε από την Επιτροπή Νομικών να ενεργήσει ώστε να προχωρήσουν όλα τα νομοσχέδια που αφορούν το Οικογενειακό Δίκαιο. Η απομάκρυνση του ενός γονιού – συνέχισε – πρέπει να γίνεται μόνο με απόφαση Δικαστηρίου και μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις και μόνο όταν βλάπτεται το καλώς νοούμενο συμφέρον του παιδιού. Πρέπει να διασφαλιστεί νομοθετικά το δικαίωμα του παιδιού, για ίση επαφή και με τους δύο γονείς, που έχουν ίσα δικαιώματα και ευθύνες απέναντι στα παιδιά τους. Επίσης, εκεί που υπάρχει ανάγκη για Διαβούλευση, αυτή να γίνεται από Διεπιστημονική Ομάδα. Θα επανέλθουμε αρχές του 2019 για να συζητήσουμε εισηγήσεις από τις Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας και τις Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας, για προγράμματα πρόληψης».

Το ανθρωπιστικό πρότυπο των κοινωνιολόγων

Σημαντική ήταν η παρέμβαση του Συνδέσμου Κοινωνιολόγων Κύπρου, που όπως μας είπε ο Πρόεδρος του Νεκτάριος Παρτασίδης, «επιδιώκει την καινοτόμηση με ένα σύγχρονο πρότυπο κοινωνικής ευημερίας για το θεσμό της οικογένειας, που να εδράζεται παράλληλα, τόσο στις πρόνοιες του κράτους, όσο και σε φορείς της κοινωνίας των πολιτών». Ο Ν. Παρτασίδης κατέθεσε στην Επιτροπή γραπτό υπόμνημα του Συνδέσμου, με «επιστημονικά τεκμηριωμένες προτάσεις, σχετικά με ετερόκλητα προβλήματα χωρισμένων συζύγων και τρόπων αντιμετώπισής τους». Μας ανέφερε ότι ο Σύνδεσμος «προτάσσει τέσσερα σημεία, για την αποτελεσματική πρόληψη και λυσιτελή αντιμετώπιση των επιπτώσεων που ανακύπτουν. Ουσιαστικά – πρόσθεσε – πρόκειται για τη διαμόρφωση ρηξικέλευθου ανθρωπιστικού πρότυπου κοινωνικής ευημερίας για το θεσμό της οικογένειας εν γένει, το οποίο χρειάζεται να εδράζεται στους εξής τέσσερεις πυλώνες: α) τη σύσταση και λειτουργία παγκύπριου διεπιστημονικού φορέα, υπό την προσωνυμία «Παρατηρητήριο Οικογενειακής Πολιτικής και Έρευνας», β) ό,τι ισχύει στο πλαίσιο του εν δυνάμει διορισμού Ψυχολόγων που προτείνεται από την Επίτροπο Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού για τα Οικογενειακά Δικαστήρια, το ίδιο να ισχύσει παράλληλα και για τον διορισμό Κοινωνιολόγων, λόγω του θετικού ρόλου που μπορούν να διαδραματίσουν ως εξειδικευμένοι επιστήμονες στα οικογενειακά και κατ’ επέκταση κοινωνικά ζητήματα, κοινωνικές σχέσεις και τα διάφορα κοινωνικά προβλήματα που αναφύονται από τη δι-αντίδραση των εμπλεκόμενων μερών στην κοινωνία, γ) τη θεσμοθέτηση ετήσιου κύκλου διεπιστημονικών διαλέξεων σε δήμους, σχολεία και κοινότητες στο πλαίσιο της κοινωνίας των πολιτών, για σύγχρονες κοινωνικές τάσεις και προβληματισμούς που εκπηγάζουν πρωτίστως μέσα από την οικογένεια, και δ) εισαγωγή μαθήματος στις σχολικές μονάδες της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, με ενδεχόμενο τίτλο: «Κοινωνικά προβλήματα, κοινωνικές τάσεις και σχέσεις», με στόχο να καταπολεμηθούν τρέχοντα κοινωνικά προβλήματα, τόσο εντός των σχολικών μονάδων, όσο και εντός της οικογενειακής στέγης».

Ο Πάνος Παναγιώτου από την  Ομάδα Κατά της Γονικής Αποξένωσης.

Η κλινική ψυχολόγος Σεμέλη Βύζακου από τις Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας και από την Αστυνομία ο Αστυνόμος Κώστας Βέης, Υπεύθυνος του Γραφείου στο Αρχηγείο Αστυνομίας, για θέματα οικογενειακής βίας και κακοποίησης ανηλίκων.

Φώτο: Ο κοινωνιολόγος Νεκτάριος Παρτασίδης, παρεμβαίνει στη συνεδρία της 29ης Οκτωβρίου 2018.