Έμφυλο χάσμα αμοιβών στην Κύπρο και Ευρώπη

ΤΟΥ ΜΑΡΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ

Οι γυναίκες στην Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθούν να αμείβονται κατά μέσο όρο κατά 16,2% λιγότερο από τους άνδρες, ενώ στην Κύπρο το ποσοστό ανέρχεται στο 13,9%, είπε η Λουϊζα Χριστοδουλίδου Ζαννέτου, Πρόεδρος της Επιτροπής Ισότητας των Φύλων, καλωσορίζοντας τους παρευρισκόμενους στο Φόρουμ για την Ίση Αμοιβή μεταξύ Ανδρών και Γυναικών που έγινε στο κτίριο της Κυπριακής Ακαδημίας Δημόσιας Διοίκησης στη Λευκωσία την Πέμπτη 7 Φεβρουαρίου 2019. Την εκδήλωση οργάνωσε η Επιτροπή, σε συνεργασία με το Γραφείο Επιτρόπου Διοικήσεως και Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και το Τμήμα Εργασιακών Σχέσεων του Υπουργείου Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Σύντομους χαιρετισμούς απηύθυναν η Επίτροπος Διοικήσεως και Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων Μαρία Στυλιανού Λοττίδη και ο Γενικός Διευθυντής του Υπουργείου Εργασίας Χρίστος Μαληκκίδης εκ μέρους της Υπουργού Ζέτας Αιμιλιανίδου. Την παρουσίαση της νομοθεσίας περί ίσης αμοιβής μεταξύ ανδρών και γυναικών για την ίδια εργασία ή για εργασία ίσης αξίας, έκανε η Λειτουργός Εργασιακών Σχέσεων Γιώτα Καμπουρίδου. Στο δεύτερο μέρος της ημερίδας πραγματοποιήθηκαν τρία εργαστήρια με αντικείμενο το θέμα της ίσης αμοιβής στην εργασία, με συντονίστριες τις Λειτουργούς Εργασιακών Σχέσεων Παναγιώτα Άρνου, Αντριαλένα Παυλίδου και Τζιοζεφίνα Φτανού.

Με πρακτική εφαρμογή των νομοθεσιών

«Προσδοκία μας είναι», είπε η Λουϊζα Ζανέττου, «μέσα από τα πορίσματα, να αναδειχθούν και καταγραφούν τα προβλήματα στην πρακτική εφαρμογή της νομοθεσίας και να προωθηθούν για περαιτέρω συζήτηση και επίλυση τους και στόχος μας είναι η προώθηση της ισότητας στον εργασιακό χώρο με την πιστή τήρηση και πρακτική εφαρμογή των νομοθεσιών ισότητας των φύλων, ο εντοπισμός πιθανών κενών τους και η προώθηση προτάσεων προς τους αρμόδιους για βελτίωση της υφισταμένης κατάστασης. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, παρά τις πολυάριθμες προσπάθειες, δεν παρατηρείται μεγάλη πρόοδος στην ισότητα των αμοιβών τα τελευταία 10 χρόνια, αφού δεν έχει ακόμη γεφυρωθεί αυτό το χάσμα. Οι γυναίκες εξακολουθούν να έχουν λιγότερες πιθανότητες να καταλάβουν ανώτερες θέσεις. Αντιπροσωπεύουν, κατά μέσο όρο, το 17,8% των μελών των Διοικητικών Συμβουλίων στις μεγαλύτερες εισηγμένες στο χρηματιστήριο εταιρείες, το 2,8% των Γενικών Διευθυντών/ντριών, το 27% των Υπουργών και το 27% των μελών των εθνικών κοινοβουλίων.

Άμισθες δραστηριότητες και αποδοχές

Περιγράφοντας αδρομερώς την πραγματικότητα της έμφυλης απασχόλησης, η Πρόεδρος της Επιτροπής Ισότητας των Φύλων επεσήμανε ότι «οι γυναίκες αναλαμβάνουν σημαντικά  καθήκοντα, όπως το νοικοκυριό και η φροντίδα των παιδιών ή συγγενικών προσώπων, σε μεγαλύτερη κλίμακα απ’ ό,τι οι άνδρες. Αυτές οι άμισθες δραστηριότητες – πρόσθεσε – επηρεάζουν αφενός τις ωριαίες αποδοχές, και αφετέρου τις μελλοντικές αποδοχές και τις συντάξεις των γυναικών. Συγκεκριμένα, οι εργαζόμενοι άνδρες δαπανούν κατά μέσο όρο 9 ώρες την εβδομάδα σε άμισθες δραστηριότητες φροντίδας και νοικοκυριού, ενώ οι γυναίκες δαπανούν 26 ώρες, που σημαίνει ότι ασχολούνται τουλάχιστον 4 ώρες ημερησίως. Το γεγονός αυτό αντανακλάται στην αγορά εργασίας με περισσότερες από 1 στις 3 γυναίκες να μειώνουν τις ώρες απασχόλησης τους και να επιλέγουν καθεστώς μερικής απασχόλησης, σε σχέση με μόνο 1 στους 10 άνδρες. Επίσης, πολύ περισσότερες γυναίκες από τους άνδρες επιλέγουν να πάρουν γονική άδεια.  Αυτό σημαίνει ότι οι γυναίκες συχνά αναγκάζονται να διακόψουν προσωρινά ή να εγκαταλείψουν την αγορά εργασίας. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μόνο το 65,8% των γυναικών με μικρά παιδιά εργάζονται, σε σύγκριση με 89,1% των ανδρών.  Σε όλη την Ευρώπη περίπου το 32% των γυναικών εργάζονται με μερική απασχόληση, σε σύγκριση με μόνο το 8% περίπου των ανδρών. Κατά μέσο όρο, οι γυναίκες εργάζονται 37 ώρες την εβδομάδα, σε σύγκριση με 41 ώρες για τους άνδρες».

Μια σκανδαλώδης και απαράδεκτη αδικία

Σύμφωνα με τη Λουϊζα Ζαννέτου, «οκτώ φορές περισσότεροι άνδρες (25%) από τις γυναίκες (3%) εργάζονται στα επαγγέλματα επιστήμης, τεχνολογίας, μηχανικής και μαθηματικών (STEM). Συνεπώς, λιγότερες γυναίκες εργάζονται σε επιστημονικές και τεχνικές θέσεις εργασίας. Σε μερικές χώρες, τα επαγγέλματα που αναλαμβάνουν κυρίως γυναίκες, όπως σε τομείς της υγείας, της εκπαίδευσης, των υπηρεσιών κτλ, προσφέρουν χαμηλότερα ωρομίσθια απ’ ό,τι επαγγέλματα που αναλαμβάνουν κυρίως οι άνδρες, ακόμα και όταν χρειάζεται το ίδιο επίπεδο εμπειρίας και εκπαίδευσης. Οι γυναίκες εργάζονται, χωρίς καμιά αμοιβή για δύο μήνες το χρόνο σε σύγκριση με τους άνδρες συναδέλφους τους και αυτό οφείλεται στο έμφυλο χάσμα αμοιβών. Πρόκειται για μια σκανδαλώδη και απαράδεκτη αδικία στην Ευρώπη του 21ου αιώνα, όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά σε δήλωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η Ισλανδία, είναι πρώτη στη λίστα του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ για την έμφυλη ισότητα, για εννέα συναπτά έτη. Νόμος που τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2018 προβλέπει ότι όλες οι επιχειρήσεις που απασχολούν τουλάχιστον 25 υπαλλήλους θα πρέπει να αποδεικνύουν ότι προσφέρουν τις ίδιες αμοιβές και στα δύο φύλα για ίδιο αντικείμενο εργασίας, διαφορετικά θα επιβάλλεται πρόστιμο. Εφόσον το αποδεικνύουν, οι εταιρείες προμηθεύονται το ανάλογο πιστοποιητικό από τις αρχές της χώρας.  Στόχος του νόμου αυτού είναι μέχρι το 2022 να έχει εξαλειφθεί το έμφυλο χάσμα αμοιβών και η νέα νομοθεσία, θεωρείται ένας μηχανισμός υποστήριξης της εφαρμογής της νομοθεσίας».

Μια πιο…αισιόδοξη νότα

Μια πιο…αισιόδοξη νότα περιείχε ο χαιρετισμός της Υπουργού Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων Ζέτας Αιμιλιανίδου, που διάβασε ο Γενικός Διευθυντής του Υπουργείου Χρίστος Μαληκκίδης, αφού όπως είπε, «η Κύπρος κατέλαβε το 2016 την 9η θέση μεταξύ των κρατών που πέτυχαν τη μεγαλύτερη ποσοστιαία μείωση του μισθολογικού χάσματος μεταξύ ανδρών και γυναικών για την περίοδο 2013-2016, παρά την οικονομική κρίση και παρά την εφαρμογή αυστηρού προγράμματος οικονομικής προσαρμογής κατά την περίοδο 2013-2016». Ανέφερε ότι «το Τμήμα Εργασιακών Σχέσεων ανέλαβε ουσιαστική δράση για το θέμα, μέσω της υλοποίησης ενός ολοκληρωμένου πακέτου μέτρων, συγχρηματοδοτούμενου από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, ύψους 2 εκ. ευρώ». Πρόσθεσε ότι «η επιτυχής εφαρμογή του Έργου «Δράσεις για Μείωση του Χάσματος Αμοιβών μεταξύ Ανδρών και Γυναικών» συνέβαλε, μεταξύ άλλων, στη σημαντική μείωση του χάσματος στις αμοιβές των δύο φύλων. Με βάση τα τελευταία στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας για το 2017 το ποσοστό του χάσματος στην Κύπρο είναι 13,7% σε σχέση με 14,9% που καταγράφηκε το 2013. Το 2010 η Κύπρος είχε ποσοστό χάσματος υψηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ, ενώ το 2016 βρισκόταν στην 9η θέση και ανάμεσα στις χώρες με το χαμηλότερο ποσοστό, επιτυγχάνοντας να βρίσκεται αρκετά πιο κάτω από τον μέσο της ΕΕ, που ανέρχεται στο 16,2%».

Η επένδυση στην ισότητα

Ενόψει της Ημέρας Ίσης Αμοιβής – που στην Κύπρο είναι η 19η Φεβρουαρίου – η Υπουργός διαβεβαίωσε καταλήγοντας ότι «η επιδίωξη πλήρους και ουσιαστικής ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών θεωρείται εκ των ων ουκ άνευ και βρίσκεται στο επίκεντρο των πολιτικών μας, αναγνωρίζοντας ότι η επένδυση στην ισότητα θα αποτελεί πάντα μέσο αύξησης της απασχόλησης, ενίσχυσης της κοινωνικής συνοχής, ανάπτυξης της οικονομίας και ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας».

Απουσία καταγγελιών και παράπονα

«Παρά την απουσία καταγγελιών, δεν μπορεί να οδηγηθούμε στο εύκολο συμπέρασμα ότι δεν υπάρχει ανισότητα αμοιβής», επεσήμανε στη δική της παρέμβαση η Επίτροπος Διοικήσεως και Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων Μαρία Στυλιανού-Λοττίδη. Είπε ότι «ο επαγγελματικός διαχωρισμός εξακολουθεί να υφίσταται, τόσο σε ευρωπαϊκό επίπεδο όσο και σε εθνικό, παρά το γεγονός ότι πλέον τα ποσοστά απασχόλησης των γυναικών είναι αυξημένα». Πρόσθεσε ότι «όσο οι γυναίκες κατά τη διάρκεια της πιο παραγωγικής περιόδου της ζωής τους αμείβονται με χαμηλά εισοδήματα, το ίδιο χαμηλά θα αμείβονται και κατά την τρίτη ηλικία, κατά τρόπο αλυσιδωτό, καθιστώντας την ανισότητα αμοιβών σε ανισότητα συντάξεων. Με τον τρόπο αυτό συνεχίζεται η διατήρηση σχέσεων πλήρους οικονομικής εξάρτησης της γυναίκας από τους συζύγους και τους συντρόφους τους. Απαιτούνται – τόνισε – διαρθρωτικές αλλαγές κι αλλαγές στην νοοτροπία και στις αντιλήψεις ως προς τις ικανότητες των δυο φύλων και τι είναι αναμενόμενο από μια γυναίκα και έναν άντρα να πράξει. Ο/Η Επίτροπος Διοικήσεως, ως ο εθνικός φορέας ισότητας, αποτελεί τον κατ’ εξοχήν ανεξάρτητο εξωδικαστικό μηχανισμό διερεύνησης παραπόνων, μεταξύ άλλων, για διακρίσεις λόγω φύλου στην απασχόληση και την επαγγελματική εκπαίδευση. Οι αρμοδιότητες, οι εξουσίες, ο τρόπος εξέτασης των θεμάτων ως φορέας ισότητας και καταπολέμησης των διακρίσεων, προβλέπονται στον περί Καταπολέμησης των Φυλετικών και Ορισμένων Άλλων Διακρίσεων (Επίτροπος) Νόμο – βάσει του οποίου μπορεί να εξετάζει και τυχόν παραβιάσεις του Νόμου για την Ίση Αμοιβή μεταξύ Ανδρών και Γυναικών για την Ίδια Εργασία ή και για Εργασία Ίσης Αξίας, έτσι ώστε  κάθε πρόσωπο που θεωρεί ότι θίγεται από την παραβίαση του συγκεκριμένου Νόμου και νομίζει ότι είναι θύμα διάκρισης, να μπορεί να υποβάλει σχετικό παράπονο».

H Λουϊζα Χριστοδουλίδου Ζαννέτου.

 H Μαρία Στυλιανού Λοττίδη.

 O Χρίστος Μαληκκίδης.

Η Γιώτα Καμπουρίδου παρουσιάζει τη νομοθεσία περί ίσης αμοιβής.

Φώτο: Στιγμιότυπο από το Φόρουμ της 7ης Φεβρουαρίου 2019.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ Νικολέττα Αγρότου