Ρατσισμός και διακρίσεις για τις μετανάστριες στην Κύπρο

Χαμηλοί μισθοί, εξαντλητικά ωράρια εργασίας, εκφοβισμός, κακομεταχείριση, σεξουαλική εκμετάλλευση, το αντίδωρο για τις υπηρεσίες τους…

ΤΟΥ ΜΑΡΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ

Ο ρατσισμός και οι διακρίσεις στην απασχόληση, σε βάρος γυναικών μεταναστριών στην Κύπρο, ήταν στο επίκεντρο μιας πολύ ενδιαφέρουσας και αποκαλυπτικής ανοιχτής συζήτησης με συν-διοργανωτές τρεις μη κυβερνητικές οργανώσεις – την Κίνηση για Ισότητητα, Στήριξη, Αντιρατσισμό (ΚΙΣΑ), την Accept – ΛΟΑΤΙ Κύπρου και την Aequitas, την Κυριακή 17 Φεβρουαρίου 2019, στην αίθουσα εκδηλώσεων της Αγγλικανικής Εκκλησίας St Paul’s στη Λευκωσία. Τρεις γυναίκες μετανάστριες παρουσίασαν τις ιστορίες τους, που καλύπτουν αντίστοιχα  τους τομείς της οικιακής εργασίας, της κοινότητας ΛΟΑΤΙ και των έγχρωμων γυναικών και ακολούθησε διάλογος και τοποθετήσεις μεταξύ των παρευρισκομένων. Το εργαστήριο στήριξε  το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Κατά του Ρατσισμού ENAR (European Network Against Racism), στο πλαίσιο της παρουσίασης της Σκιώδους Έκθεσης  του (Shadow Report) και των ευρημάτων της που αφορούν την Κύπρο.

Σκιώδης Έκθεση, ξεκάθαρα ευρήματα

Το εργαστήριο άρχισε με την παρουσίαση της Σκιώδους Έκθεσης του ENAR, από την Πρόεδρο της  Accept – ΛΟΑΤΙ Κύπρου Μόνικα Παναγή, όπου τονίζεται ότι μετανάστες εργαζόμενοι σε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης αμείβονται πολύ χαμηλότερα από τους ντόπιους και είναι συνεχώς εκτεθειμένοι σε σοβαρής μορφής διακρίσεις, λόγω του ότι είναι ευρύτερα αποδεχτή, στη βάση λανθασμένων αντιλήψεων, η χρησιμοποίηση των μεταναστών ως φτηνού εργατικού δυναμικού. Τα ευρήματα σε ό,τι αφορά ειδικότερα την Κύπρο, καταδεικνύουν ότι υπάρχουν στην Κυπριακή Δημοκρατία θεσμικές αδυναμίες και ελλιπής αναφορά των διακρίσεων και του ρατσισμού στην απασχόληση, όπου οι μετανάστριες γυναίκες, συχνά είναι αντικείμενα σεξουαλικής παρενόχλησης, διακρίσεων και εκμετάλλευσης, ιδιαίτερα στον τομέα της οικιακής εργασίας και της γεωργο-κτηνοτροφίας, όπου αντιμετωπίζουν καθημερινά εξαντλητικά ωράρια εργασίας, εκφοβισμό, κακομεταχείριση και υποτιμητικά σχόλια σε βάρος τους. Παρατηρείται στην Έκθεση ότι οι γυναίκες μετανάστριες δεν γνωρίζουν και δεν διεκδικούν τα δικαιώματά τους στην Κύπρο και δεν καταγγέλλουν την εκμετάλλευση και τις διακρίσεις σε βάρος τους. Οι μηνιαίοι μισθοί για οικιακές εργαζόμενες και εργαζόμενες στη γεωργο-κτηνοτροφία,  είναι οι μικρότεροι στην Κύπρο, ενώ τους παραχωρούνται ελάχιστες μέρες ξεκούρασης. Όπως ανέφερε η Μόνικα Παναγή, δεν υπάρχουν στην Έκθεση του ENAR στοιχεία για μετανάστριες LBTQ (Lesbian, Bisexual, Trans and Queer) και έτσι αντλούνται πληροφορίες από έρευνα της FRA (European Union Agency for Fundamental Rights) του 2012 που έδειξε ότι οι λεσβίες, οι αμφιφυλόφιλες και οι τρανς γυναίκες αντιμετωπίζουν σε μεγάλο ποσοστό διακρίσεις με βάση το φύλο και τον σεξουαλικό τους προσανατολισμό, τόσο στην αναζήτηση εργασίας, αλλά και στον χώρο εργασίας – όσες ήδη εργάζονται. «Στην ερώτηση της FRA για τις διακρίσεις σε βάρος γυναικών τους τελευταίους 12 μήνες, η Κύπρος είχε το ψηλότερο στην Ευρώπη, ποσοστό αναφοράς διακρίσεων στην εργασία, ανάμεσα στον πληθυσμό των γυναικών LBTQ», σημείωσε η Μόνικα Παναγή.

Διακρίσεις μεταξύ των εθνικοτήτων

Η Victoria Quartey από τη Γκάνα, που διαμένει και εργάζεται στην Κύπρο τα τελευταία πέντε χρόνια, μίλησε για τις δυσκολίες των έγχρωμων γυναικών στην απασχόληση στο νησί. «Είμαστε όλοι άνθρωποι και η μόνη διαφορά μας είναι το χρώμα, αλλά πολλοί στην Κύπρο μας αντιμετωπίζουν ως κατώτερα όντα και μας συμπεριφέρονται ανάλογα, λόγω του μαύρου χρώματός μας», είπε.

Η Lissa Jattas από τις Φιλιππίνες, μητέρα παιδιού με κυπριακή υπηκοότητα, αναφέρθηκε στο πρόβλημα των διακρίσεων σε βάρος μεταναστριών στην οικιακή εργασία, που εξελίχθηκε σε πρόβλημα διακρίσεων και μεταξύ ατόμων διαφορετικών εθνικοτήτων. Σημειώνεται ότι η Κυπριακή Δημοκρατία αποδέχτηκε και εφάρμοσε πριν δύο περίπου χρόνια, την απαίτηση της κυβέρνησης των Φιλιππινών για καθορισμό του κατώτερου μισθού των Φιλιππινέζων οικιακών εργαζόμενων στα 400 ευρώ. (Η κυβέρνηση των Φιλιππινών είχε προειδοποιήσει ότι σε αντίθετη περίπτωση, δεν θα επέτρεπε πλέον στις υπηκόους της χώρας να έρχονται για εργασία στην Κύπρο). Αλλά, αντί να υιοθετηθεί μια πολιτική ισότητας, με την αύξηση του μισθού όλων των οικιακών εργαζομένων στα 400 ευρώ, παρέμειναν οι υπόλοιπες, άλλων εθνικοτήτων, με τον μισθό των 315 ευρώ. Στο σημείο αυτό, ο Εκτελεστικός Διευθυντής της ΚΙΣΑ Δώρος Πολυκάρπου σχολίασε στην «24» ότι «είναι ενδιαφέρον ότι το τελευταίο διάστημα μειώθηκαν οι νέες αφίξεις γυναικών από τις Φιλιππίνες, γιατί οι εργοδότες προτιμούν  εργαζόμενες από άλλες χώρες, με μικρότερο μισθό, ή κάνουν προσωπικές συμφωνίες με τις Φιλιππινέζες, που δεν έχουν άλλη επιλογή και αποδέχονται μικρότερο μισθό από εκείνο που δηλώνουν επίσημα». Η Lissa Jattas αναφέρθηκε επίσης στον χώρο εργασίας των οικιακών εργαζομένων ως ένα κλειστό χώρο, όπου συμβαίνουν μεταξύ άλλων, απαρατήρητα κρούσματα σεξουαλικής παρενόχλησης και κατακράτησης εγγράφων εργαζομένων εκ μέρους εργοδοτών. Μίλησε ακόμα για τα προβλήματα πρόσβασης στις υπηρεσίες υγείας, λόγω του ότι η ασφάλεια υγείας που έχουν οι οικιακές εργαζόμενες δεν καλύπτει σημαντικούς τομείς της υγείας τους, ενώ έθιξε επίσης το γεγονός ότι οι οικιακές εργαζόμενες καταβάλλουν κάθε μήνα ένα ποσό για κοινωνικές ασφαλίσεις, αλλά δεν έχουν τα οφέλη που έχουν άλλες εργαζόμενες, όπως π. χ. επίδομα μητρότητας και άλλα.

Δεκαπέντε χρόνια προσωρινής απασχόλησης!

Σε δήλωση του στην «24» ο Δώρος Πολυκάρπου υπενθύμισε ότι σύμφωνα με τον Κοινοτικό Νόμο, επιτρέπεται η προσωρινή απασχόληση νέων μεταναστών στη χώρα, για μεγαλύτερη περίοδο πέντε χρόνων, μετά από την οποία ο εργαζόμενος έχει δικαίωμα για άδεια μακρόχρονης παραμονής και ίση πρόσβαση στην αγορά εργασίας, όπως οποιοσδήποτε άλλος πολίτης, ντόπιος ή κοινοτικός. «Κι όμως», πρόσθεσε, «υπάρχουν στην Κύπρο οικιακές εργαζόμενες σε αυτή τη χώρα που δουλεύουν για 15 χρόνια και αυτό θεωρείται…προσωρινή απασχόληση που ανανεώνεται κάθε χρόνο!  Επίσης, αν δουλεύεις για περισσότερα από 5 χρόνια με ένα εργοδότη, δεν μπορείς ν’ αλλάξεις εργοδότη. Μέχρι τα 4 χρόνια μπορείς ν’ αλλάξεις μέχρι και τρεις εργοδότες, αλλά αν εργαστείς περισσότερα από 5 χρόνια, αντί να απολαμβάνεις περισσότερα δικαιώματα, αποστερείσαι και από αυτά που είχες. Μετά τα 5 χρόνια συνδέεσαι εντελώς με ένα εργοδότη και αν αυτός πεθάνει, γιατί π. χ. είναι ηλικιωμένος, πρέπει να εγκαταλείψεις τη χώρα έστω κι αν έζησες εδώ 15 χρόνια και δεν μπορείς να πας σε άλλο εργοδότη. Αυτή η κατάσταση επικρατεί από το 1991 και αυτή η κοινωνία δεν αντιδρά, λες και δεν συμβαίνει τίποτε, ενώ σε αυτό τον τομέα, της οικιακής εργασίας, δουλεύουν 40-50 χιλιάδες άτομα..».

Η σκληρή οδύσσεια για αλλαγή φύλου

Η Sarmaid Dawood Abdalmage, αναγνωρισμένη πρόσφυγας από το Ιράκ, μοιράστηκε τις εμπειρίες της ως γυναίκα τρανς και ως πρόσφυγας στην Κύπρο για 20 χρόνια, περιγράφοντας κυρίως τις μάταιες μέχρι τώρα προσπάθειες της να κάνει επέμβαση αλλαγής φύλου. Είπε μεταξύ άλλων –  σε έντονη συναισθηματική φόρτιση – ότι για να μπορέσει να προχωρήσει στη διαδικασία νομικής αναγνώρισης και αλλαγής των εγγράφων που την αφορούν, πρέπει να κάνει την επέμβαση αλλαγής φύλου, πράγμα που δεν της επέτρεψαν μέχρι τώρα, στην Κύπρο. Διαπίστωσε ότι στα δημόσια νοσοκομεία δεν υπήρχε δυνατότητα για τέτοια επέμβαση, όμως το κράτος στέλλει ασθενείς στο εξωτερικό, για τέτοιες επεμβάσεις και τους επιχορηγεί οικονομικά από το ταμείο για εξω-νοσοκομειακές υπηρεσίες υγείας. Είπε ότι έκανε με τη βοήθεια της ΚΙΣΑ, αίτηση να της επιτρέψουν να πάει σε άλλη χώρα για την επέμβαση, με έξοδα της Κυπριακής Δημοκρατίας, αλλά πήρε αρνητική απάντηση. Η  ΚΙΣΑ αντέδρασε με γραπτό παράπονο στην Επίτροπο Διοίκησης και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και μετά από πάροδο κάποιου χρόνου, το Γραφείο της τότε Επιτρόπου Διοικήσεως Ελίζας Σαββίδου, ετοίμασε και δημοσιοποίησε σχετική Έκθεση για την περίπτωση της Sarmaid, αναγνωρίζοντας ότι αποτελεί  διάκριση ο αποκλεισμός του αναγνωρισμένου πρόσφυγα από επιχορήγηση μιας τέτοιας επέμβασης αλλαγής φύλου, επειδή δεν είναι Κύπριος. Η ΚΙΣΑ έκανε  ξανά αίτηση στο Υπουργείο Υγείας, ώστε η Sarmaid να περιληφθεί στο πρόγραμμα αυτό. «Τελικά τροποποίησαν τη νομοθεσία και αποκλείουν και τους Κύπριους από κρατική επιχορήγηση επέμβασης αλλαγής φύλου!», σχολίασε στην «24» ο Δώρος Πολυκάρπου. Μας είπε επιπρόσθετα ότι η Sarmaid διαμένει στη Λεμεσό και επιβιώνει με βάση το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα που λαμβάνει από το κράτος, αφού δεν μπορεί να εργαστεί. Τόνισε ότι αποτάθηκε για εργασία σε πολλούς εργοδότες, αλλά συνάντησε σε όλες τις περιπτώσεις αρνητική απάντηση, ή κοροϊδευτικά, εξευτελιστικά σχόλια, λόγω του ότι είναι τρανς άτομο.

Ορμονοθεραπεία και νομική αναγνώριση

Να θυμίσουμε ότι στις 18 Ιουνίου 2018 παρουσιάστηκε στην Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της Βουλής, η πρωτοποριακή έρευνα του Πανεπιστημίου Λευκωσίας, με συνεργάτες το Πανεπιστήμιο Κύπρου και την Accept ΛΟΑΤΙ Κύπρου, με θέμα τις κοινωνικές και ψυχολογικές ανάγκες των τρανς ατόμων στην Κύπρο και τη νομική αναγνώριση φύλου στην Κύπρο. Η Μόνικα Παναγή, εκπροσωπώντας τη τρανς κοινότητα, είχε τονίσει στη συνεδρία ότι «ο αυτοπροσδιορισμός για ένα τρανς άτομο, είναι πολύ σημαντικός και δεν πρέπει να χρειάζεται να περάσει μέσα από ορμονικές αλλαγές, στείρωση, ή άλλη εγχείρηση, για να προσδιορίσει αυτό που αισθάνεται…». Ευχάριστη έκπληξη στη διάρκεια της συνεδρίας, ήταν η ανακοίνωση λειτουργού του Τμήματος Αρχείου Πληθυσμού και Μετανάστευσης του Υπουργείου Εσωτερικών, ότι μέχρι να ρυθμιστεί νομοθετικά το θέμα, δεν θα απαιτείται ορμονοθεραπεία, στη διάρκεια της διαδικασίας νομικής αναγνώρισης των τρανς ατόμων (αλλαγής των εγγράφων), όπως απαιτείτο μέχρι τώρα.

Από παρέμβαση του Δώρου Πολυκάρπου στη συζήτηση.

Η  Victoria Quartey από τη Γκάνα.

Aριστερά η Μόνικα Παναγή και η Ανθούλα Παπαδοπούλου (Πρόεδρος ΚΙΣΑ).

Στιγμιότυπo από το εργαστήριο της Κυριακής 17ης Φεβρουαρίου.

Φώτο: Η Lissa Jattas από τις Φιλιππίνες.