Απελπισμένοι κι αποκλεισμένοι

Τις συνθήκες εξαθλίωσης των αιτητών ασύλου στην Κύπρο, μας «υπενθυμίζει» η δολοφονία νεαρού από το Καμερούν στην παλιά Λευκωσία με ύποπτους άλλους Αφρικανούς

ΤΟΥ ΜΑΡΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ

Τις συγκλονιστικές διαστάσεις του κοινωνικού αποκλεισμού και της καταπάτησης στοιχειωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων των προσφύγων και των αιτητών ασύλου στην Κύπρο, περιλαμβανομένου του δικαιώματος στην εργασία και στην αξιοπρεπή στέγαση, αναδεικνύουν με δημόσιες τοποθετήσεις τους, ανθρωπιστικές οργανώσεις που στηρίζουν και βρίσκονται σε καθημερινή επαφή με τις κοινότητες των αιτητών ασύλου, όπως η Caritas Κύπρου, με αφορμή τη δολοφονία του 28χρονου Μπαχ Φράνκλιν από το Καμερούν με εμπλεκόμενους Νιγηριανούς τα ξημερώματα της 19ης Μαϊου 2019 στην περιοχή του «ΌΧΙ» στην παλιά Λευκωσία. Όπως είναι γνωστό, τη Δευτέρα 20 Μαϊου 2019 τρεις Νιγηριανοί 36, 30 και 28 ετών αντίστοιχα, οδηγήθηκαν ενώπιον του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας που διέταξε την 8ήμερη κράτησή τους, λίγες ώρες μετά που ο Φράνκλιν  βρέθηκε νεκρός κοντά στο άγαλμα Σολωμού, με τραύματα στο σώμα, πιθανόν από κτυπήματα με σπασμένο μπουκάλι που είχε δεχθεί έξω από μπαράκι της περιοχής του «ΟΧΙ». Η ανακρίτρια της υπόθεσης Υπαστυνόμος του ΤΑΕ Λευκωσίας Σταυριανή Αντρέου ανέφερε ότι «εναντίον των υπόπτων διερευνώνται τα αδικήματα της συνωμοσίας προς διάπραξη κακουργήματος, του φόνου εκ προμελέτης, ανθρωποκτονίας, συνομωσίας για φόνο και κατοχή επιθετικού οργάνου». Ο ένας από τους υπόπτους φέρεται να παραδέχθηκε τη διάπραξη του εγκλήματος, όχι όμως οι άλλοι δύο που αρνούνται οποιαδήποτε ανάμιξη τους.

«Μια ζωή σε συνθήκες υποβάθμισης»

«Ανησυχούμε πολύ για την κατάσταση», ανέφερε σε δήλωσή της στην «24» η λειτουργός της Caritas Κύπρου Γκόσια Χρυσάνθου, όταν κλήθηκε από την εφημερίδα μας να σχολιάσει το περιστατικό. «Αναγνωρίζουμε», πρόσθεσε, «ότι η Κύπρος δέχεται έναν άνευ προηγουμένου αριθμό απελπισμένων ανθρώπων που καταφθάνουν στη Δημοκρατία για να ζητήσουν άσυλο. Αυτό θα έθετε σε δοκιμασία οποιαδήποτε χώρα, αλλά τα διδάγματα από τις αντίστοιχες εμπειρίες σε άλλες κοινωνίες θα μπορούσαν εύκολα να μας βοηθήσουν να λάβουμε βελτιωτικά μέτρα που θα μπορούσαν να αποβούν σωτήρια, τόσο για τη ζωή των μεταναστών, όσο και των μελών της κοινωνίας που τους δέχεται στους κόλπους της.  Αυτό που οι περισσότεροι αιτητές ασύλου αντιμετωπίζουν εδώ, είναι μια ζωή σε συνθήκες υποβάθμισης, χωρίς προοπτική να βρουν αξιοπρεπή εργασία. Οι αιτητές ασύλου καθώς και άλλοι άνθρωποι οι οποίοι δεν μπορούν να βρουν δουλειά και εξαρτώνται από τα κρατικά επιδόματα για την επιβίωσή τους, δίνουν καθημερινά αγώνα για να διατηρήσουν την ανθρώπινη αξιοπρέπειά τους.  Άνθρωποι με φιλοδοξίες, ικανοί και μορφωμένοι καταλήγουν να φτάσουν σε κατάσταση εξαθλίωσης και απελπισίας. Και ενώ θέλουν με όλη τους την καρδιά να συνεισφέρουν και αυτοί στο κοινωνικό σύνολο με τρόπο παραγωγικό, βρίσκονται αποκλεισμένοι από κάθε παραγωγική δραστηριότητα και καταντούν να βασίζονται σε ελεημοσύνες, κάτι που καταρρακώνει το ηθικό τους ακόμη περισσότερο. Προσπαθούν να βοηθήσουν τους εαυτούς τους, αλλά καθώς είναι απελπισμένοι και ευάλωτοι, πέφτουν θύματα απάτης και εκμετάλλευσης. Και κάποια στιγμή θα χάσουν κάθε ελπίδα και θα σταματήσουν καν να προσπαθούν.  Και τότε τι γίνεται; Η απελπισία θολώνει την κρίση τους στον αγώνα για να επιβιώσουν. Θα πρέπει σίγουρα να μπορεί να υπάρξει καλύτερος τρόπος για να ζήσουν στην κοινωνία μας αυτοί οι άνθρωποι και να μπορέσουν και οι δύο πλευρές να ευημερήσουν».

Όταν η «24» αποκάλυπτε το πρόβλημα

Σημειώνουμε ότι τα τελευταία δύο χρόνια περιγράψαμε επανειλημμένα με ρεπορτάζ στην «24» τις άθλιες συνθήκες διαβίωσης των αιτητών ασύλου στη χώρα μας και ιδιαίτερα στη Λευκωσία. Χαρακτηριστικά τον Δεκέμβρη 2018 επισκεφθήκαμε μαζί με τη Γκόσια Χρυσάνθου ένα μικρό, στενό και σκοτεινό πατάρι στο κέντρο της Λευκωσίας, όπου διέμεναν για πολλούς μήνες στριμωγμένοι ο ένας πάνω στον άλλο, δεκάδες νεαροί άστεγοι και άνεργοι Αφρικανοί αιτητές ασύλου, που στην πλειοψηφία τους ήταν από το Καμερούν και τη Νιγηρία. Να αναφέρουμε ότι η Caritas Κύπρου λειτουργεί στη Λευκωσία δύο δικά της καταφύγια προσωρινής φιλοξενίας προσφύγων που συνήθως είναι υπερπλήρη – ένα για άντρες στον Άγιο Δομέτιο και ένα για γυναίκες με παιδιά, υπό την προστασία των Καθολικών μοναχών της Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στην παλιά Λευκωσία. Όπως κατέγραψε τότε ο φωτογραφικός μας φακός, αυτή η μεγάλη ομάδα των νεαρών Αφρικανών προσφύγων ζούσαν – και ζουν – σε άθλιες συνθήκες, σε ένα ακατάλληλο περίκλειστο κοιτώνα, προσβάσιμο από μια στενή, εσωτερική σκάλα, χωρίς πόρτες και παράθυρα, χωρίς μπάνιο (μόνο μια τουαλέτα σε κακά χάλια) και βέβαια χωρίς κουζίνα. Τρόφιμα προμηθεύονται από συγκεκριμένες υπεραγορές, με τα κουπόνια διατροφής των 150 ευρώ τον μήνα, που χορηγούν στον καθένα οι Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας. Το ενοίκιο του δωματίου το πληρώνουν μια ομάδα αλλοδαπών οικιακών βοηθών, ενώ η Caritas Κύπρου, προσφέρει στους νεαρούς Αφρικανούς πρόγευμα καθημερινά, όπως και τη δυνατότητα να κάνουν ντους δύο φορές τη βδομάδα στις κεντρικές εγκαταστάσεις της, δίπλα στην Εκκλησία του Τιμίου Σταυρού (Holy Cross Catholic Church), κοντά στην Πύλη Πάφου στην εντός των τειχών Λευκωσία.  «Τους τελευταίους μήνες», μας είπε η κυρία Χρυσάνθου, «υπάρχει στην Κύπρο αυξημένη ροή αιτητών ασύλου, που αντιμετωπίζουν οξύ πρόβλημα στέγασης. Αυτή τη στιγμή, όσοι άντρες αιτητές ασύλου καταφεύγουν  σε εμάς, μένουν στους δρόμους, γιατί δεν έχουμε πού να τους φιλοξενήσουμε. Τους εξηγούμε πού και τι πρέπει να κάνουν, σε σχέση με τη διαδικασία αίτησης ασύλου και τα χαρτιά που πρέπει να συμπληρώσουν. Κάποιοι είναι άρρωστοι ή με σωματικά τραύματα και πρέπει πρώτα να τους πάρουμε στο νοσοκομείο, κάποιοι έχουν ψυχολογικά προβλήματα, λόγω του πολέμου στην πατρίδα τους, ενώ κάποιες κοπέλες είναι θύματα βιασμού».

Οι ίδιοι οι νεαροί Αφρικανοί μας είπαν ότι «προσπαθούν απεγνωσμένα και μάταια να βρουν εργασία για να μπορούν τουλάχιστον να ενοικιάζουν ένα κατάλληλο υποστατικό και να ζουν με κάποια αξιοπρέπεια» και ότι «τριγυρίζουν στην πόλη ψάχνοντας για δουλειά, από τα ξημερώματα μέχρι το βράδυ, αλλά μάταια, γιατί δεν μπορούν να βρουν εργασία στους συγκεκριμένους τομείς που τους επιτρέπεται από το κράτος» (σ. σ. σε κτηνοτροφικές μονάδες, πλυντήρια αυτοκινήτων, σταθμούς βενζίνης, κάποιους χώρους ανακύκλωσης και σε υπηρεσίες μεταφοράς). Πρόσθεσαν ότι «στις λίγες επιτρεπόμενες εργασίες για αιτητές ασύλου, οι ντόπιοι εργοδότες προτιμούν άτομα από τη Μέση Ανατολή και την Ασία και όχι Αφρικανούς».

Οι ελλείψεις στις πολιτικές ασύλου

Σε άλλο ρεπορτάζ μας τον Απρίλη 2018 συνοδευόμενοι από τη λειτουργό της Υπάτης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες στην Κύπρο (UNHCR) Αιμιλία Στροβολίδου, συναντήσαμε ένα 23χρονο αιτητή ασύλου από το Καμερούν, που για εβδομάδες, κοιμόταν κυριολεκτικά στο δρόμο, σε παγκάκια της πλατείας Σολωμού και στον παρακείμενο δημόσιο κήπο, όπως είπε ο ίδιος στην «24». Δεν είχε καμιά στήριξη από τις Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας, ή από άλλο κρατικό φορέα, πέρα από ένα μικρό ποσό που του δόθηκε το πρώτο διάστημα της άφιξής του στο νησί – είχε περάσει στις ελεύθερες περιοχές, από την κατεχόμενη Κύπρο και είχε κρατηθεί για ένα χρονικό διάστημα στον Χώρο Κράτησης Απαγορευμένων Μεταναστών στη Μενόγεια.

Η Αιμιλία Στροβολίδου, είχε καταγγείλει λίγες μέρες προηγουμένως, με ανοικτή επιστολή της στον Τύπο, ότι ανησυχητικά ψηλός αριθμός αιτητών ασύλου στην Κύπρο, που δραπέτευσαν από τις διώξεις και τη βία στις χώρες καταγωγής τους, είναι άστεγοι, ή κινδυνεύουν να μείνουν άστεγοι, σε συνθήκες αθλιότητας και απόγνωσης, λόγω των σοβαρών ελλείψεων στις εθνικές πολιτικές ασύλου και υποδοχής.

Εργοδότηση, εκπαίδευση, κατάρτιση

Μιλώντας εξάλλου σε ανοιχτό διάλογο πολιτών με θέμα «Η κατάσταση των προσφύγων και αιτητών ασύλου στην Κύπρο», που έγινε στις 17 Απριλίου 2019 στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, η Αντιπρόσωπος της UNHCR στην Κύπρο Katja Saha Savarimuthu είπε μεταξύ άλλων ότι «ως αποτέλεσμα του σημαντικά αυξημένου αριθμού αιτητών ασύλου και προσφύγων στην Κύπρο και της καθυστέρησης στις διαδικασίες των αιτήσεων ασύλου, η ικανότητα υποδοχής παρουσιάζει προβλήματα. Η απουσία κοινωνικών υπηρεσιών στο Κέντρο Πρώτης Υποδοχής Πουρνάρα – όπου οι αιτητές ασύλου διαμένουν τις πρώτες 72 ώρες της άφιξής τους – έχουν αντίκτυπο στην ικανότητα τους για μετάβαση στην κοινότητα, ενώ πολλοί νεο-αφιχθέντες δεν έχουν συγγενείς για να τους φιλοξενήσουν στη συνέχεια και ως αποτέλεσμα καταλήγουν άστεγοι, αφού τα κρατικά επιδόματα είναι ανεπαρκή για ενοικίαση ιδιωτικής κατοικίας. Το θέμα των αστέγων αιτητών ασύλου έχει αναχθεί από την UNHCR σε μια μεγάλη πρόκληση για το 2019 που πρέπει ν’ αντιμετωπισθεί, καθώς οδηγεί στην εκμετάλλευση των αιτητών, στην ανταλλαγή σεξ με στέγη και στην έμφυλη βία. Οι δικαιούχοι του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος στην Κύπρο, λαμβάνουν μηνιαίως 760 ευρώ το άτομο, σε σύγκριση με 320 ευρώ που λαμβάνουν οι αιτητές ασύλου και αυτά περιλαμβάνουν επίδομα ενοικίου 100 ευρώ, ένα ανεπαρκές ποσόν για μια αξιοπρεπή διαβίωση. Πολλοί αιτητές ασύλου είναι επαγγελματικά προσοντούχοι και έχουν υψηλή εξειδίκευση και θέλουν να εργαστούν και να προσφέρουν στην κοινωνία που τους φιλοξενεί, αλλά έχουν δικαίωμα να δουλέψουν μόνο σε ανειδίκευτη και χαμηλά αμειβόμενη εργασία. Ακόμα πιο σοβαρό είναι ότι τα επιδόματα υποδοχής διακόπτονται στους έξι μήνες κι αυτό τους οδηγεί στην απόλυτη φτώχεια και τους μετατρέπει σε άστεγους. Πιστεύω ότι η Κυπριακή Δημοκρατία μπορεί να προχωρήσει σωστά στην ενσωμάτωση των προσφύγων και το πρώτο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση είναι  να αναγνωρίσει και αντιμετωπίσει τις προκλήσεις, με επικέντρωση στην εργοδότηση, στην εκπαίδευση και επαγγελματική κατάρτιση, στην πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες και στην κοινωνική ένταξη και πολιτική εμπλοκή, όπως εισηγήθηκε η UNHCR στην Έκθεσή της του 2018 για τη Στρατηγική Ένταξης των Προσφύγων στην Κύπρο».

Φώτο: Νεαρός αιτητής ασύλου από το Καμερούν, που κοιμόταν για εβδομάδες, κυριολεκτικά στο δρόμο, σε παγκάκια της πλατείας Σολωμού και στον παρακείμενο δημόσιο κήπο στο κέντρο της Λευκωσίας, όπως είπε ο ίδιος στην «24», όταν τον συναντήσαμε τον Απρίλη 2018.