Σύμμαχοι της «Φωνής» είναι οι δημοσιογράφοι

«Θα είμαστε μαζί και στα επόμενα βήματα», δηλώνει η Αναστασία Παπαδοπούλου

ΤΟΥ ΜΑΡΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ

«Πρέπει να πω ότι όταν αρχίσαμε την εκστρατεία «Ένα στα Πέντε», που αφορούσε τη σεξουαλική κακοποίηση παιδιών, κανένας στην Κύπρο δεν ήθελε να μιλήσει γι’ αυτό το θέμα κι όμως τα ΜΜΕ και οι δημοσιογράφοι άσκησαν πίεση και έδωσαν φωνή σε εμάς να μιλήσουμε γι’ αυτό το θέμα ταμπού…αυτή η δημοσιογραφική παρέμβαση των τελευταίων 6 – 7 χρόνων προκάλεσε κοινωνική πίεση που μετατράπηκε σε πολιτική πίεση κι έτσι λήφθηκαν σωστές πολιτικές αποφάσεις για σωστή αντιμετώπιση του θέματος», παρατήρησε η Αναστασία Παπαδοπούλου Πρόεδρος του Συμβουλίου «Φωνή» – υπεύθυνου για την εφαρμογή της Εθνικής Στρατηγικής για την Καταπολέμηση της Σεξουαλικής Κακοποίησης και Εκμετάλλευσης Παιδιών και της Παιδικής Πορνογραφίας. Μιλούσε το Σάββατο 18 Μαϊου 2019 ενώπιον δεκάδων δημοσιογράφων του έντυπου και ηλεκτρονικού Τύπου στην ημερίδα με θέμα «Η ενδεδειγμένη δημοσιογραφική διαχείριση υποθέσεων σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών» που συνδιοργάνωσε το Συμβούλιο «Φωνή» μαζί με την Αρχή Ραδιοτηλεόρασης Κύπρου, την Ένωση Συντακτών Κύπρου, την Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας και τον Κυπριακό Οργανισμό Εκδοτών Διαδικτύου, στην αίθουσα Τάσσος Παπαδόπουλος, Αρχείου ΡΙΚ. «Αυτή είναι η πρώτη ημερίδα της «Φωνής» και ήθελα να αφορά εσάς τους δημοσιογράφους, γιατί σας θεωρούμε πραγματικούς σύμμαχους μας και γιατί θα είμαστε μαζί και στα επόμενα βήματα», είπε χαρακτηριστικά. Στην εισηγητική της παρέμβαση μίλησε «για τον αγώνα που κάνουμε όλοι μαζί για να καταπολεμήσουμε τη σεξουαλική κακοποίηση παιδιών, με πρώτιστο στόχο μας την προστασία των παιδιών και δεύτερο στόχο να βοηθήσουμε τα υπόλοιπα θύματα που είναι εκεί έξω να σπάσουν τη σιωπή τους». Η κυρία Παπαδοπούλου επεσήμανε ότι «οι αριθμοί παραμένουν, καθώς Ένα στα Τέσσερα παιδιά στην Κύπρο θα υποστεί κάποιου είδους σεξουαλική κακοποίηση πριν την ηλικία των 18»(!).

Αυτοκριτική και παρασπονδίες…

Δίνοντας στον διάλογο «ένα αυτοκριτικό στίγμα εκ μέρους της δημοσιογραφικής οικογένειας», ο Πρόεδρος της Ένωσης Συντακτών Γιώργος Φράγκος, που ήταν και ο συντονιστής της συζήτησης, αναφέρθηκε «σε φαινόμενα δημοσιογραφικών παρασπονδιών σε σχέση με το θέμα της σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών, που μπορεί να μην είναι πολλά και κραυγαλέα, αλλά πρέπει να τα αναγνωρίσουμε, εντοπίσουμε και παρουσιάσουμε. Οι παρασπονδίες αυτές – πρόσθεσε – παρατηρούνται χάριν εντυπωσιοθηρίας, υψηλής τηλεθέασης και μεγάλης ακροαματικότητας και επισκεψιμότητας. Τα περιστατικά σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών πρέπει να καλύπτονται φαινομενολογικά, δηλαδή ως φαινόμενα και όχι με λεπτομέρειες που δυστυχώς κακοποιούν το θύμα ξανά και ξανά».

«Η δημοσιογραφία δεν είναι μαθηματικά»…

«Πρώτιστο μέλημα του δημοσιογράφου είναι η διασφάλιση του συμφέροντος του παιδιού», είπε μεταξύ άλλων στην εισήγηση της με θέμα «Περιστατικά σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων στα ΜΜΕ: Νομοθεσία και Καλές Πρακτικές», η Ναυσικά Θεοφάνους, Λειτουργός της Αρχής Ραδιοτηλεόρασης Κύπρου. «Η δημοσιογραφία δεν είναι μαθηματικά», σχολίασε εύστοχα. «Ό, τι και να σας πούμε σήμερα, δεν έχει σημασία αν δεν γίνει βίωμα», συνέχισε και πρόσθεσε: «Ένα ρεπορτάζ, μια εκπομπή μπορεί να έχει μόνιμο αντίκτυπο στη ζωή ενός παιδιού. Πώς προστατεύουμε την ταυτότητα των ανηλίκων θυμάτων σεξουαλικής κακοποίσης; Με την αποφυγή μετάδοσης προσωπικών πληροφοριών των ανηλίκων και της οικογένειάς τους, όπως όνομα, εθνοτική καταγωγή, ηλικία, σεξουαλικό προσανατολισμό, πλάνα από το σχολείο της γειτονιάς τους, αναφορά στη μόνιμη περιοχή διαμονής τους. Οι εκπομπές κάθε σταθμού πρέπει να διέπονται από τις αρχές του σεβασμού της προσωπικότητας, της υπόληψης και του ιδιωτικού βίου του ατόμου, η εικόνα του οποίου εμφανίζεται στην οθόνη ή το όνομα του μεταδίδεται από σταθμό, ή μεταδίδονται γι’ αυτόν στοιχεία τέτοια που οδηγούν στην αναγνώριση της ταυτότητας του. Απαγορεύεται η παρουσίαση ανηλίκων ως μαρτύρων ή θυμάτων εγκληματικών ενεργειών από όλες τις δημοσιογραφικές και άλλες ενημερωτικές εκπομπές. Κάθε μια τέτοια αναφορά επιτρέπεται μόνο ύστερα από γραπτή άδεια του κηδεμόνα».

Αστυνόμευση και διαχείριση της είδησης

Στη δική του εισήγηση ο Αστυνόμος Κώστας Βέης μέλος «Φωνής», Υπεύθυνος του Γραφείου Χειρισμού Θεμάτων Βίας στην Οικογένεια και Κακοποίησης Ανηλίκων, Αρχηγείο Αστυνομίας, μεταξύ άλλων εξέφρασε την πεποίθηση ότι «μπορεί να εκπονηθεί ένας καθοριστικός κώδικας ή ένα βοηθητικό πρωτόκολλο που να θέτει το πλαίσιο διαχείρισης της είδησης και της δημοσιότητας για το ιδιαίτερο κι ευαίσθητο ζήτημα της σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών, έτσι ώστε να υφίσταται μια αλληλοκατανόηση και μια αμοιβαία αποδεκτή ρύθμιση των συνεπειών, έχοντας κατά νου ότι το διακύβευμα είναι το παιδί». Μιλώντας με θέμα «Η επίδραση των ΜΜΕ και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στη διαχείριση της σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών: Εστίαση στην Αστυνόμευση», σχολίασε ότι «μια απλή σάρωση του τομέα όπου τέμνεται ο χώρος της διερεύνησης ισχυρισμών για σεξουαλική κακοποίηση παιδιών με τον χώρο της επί του ιδίου θέματος δημοσιότητας, θα μας επισημάνει τα άκρως ευαίσθητα σημεία που επηρεάζονται, δηλαδή μεταξύ άλλων τα δικαιώματα και συμφέροντα των παιδιών θυμάτων και των οικογενειών τους, τα δικαιώματα και συμφέροντα κατηγορουμένων-συλληφθέντων και των δικών τους οικογενειών…». Πρόσθεσε ότι «η ολοκληρωτική αποφυγή μετάδοσης της είδησης όταν αυτή προκύπτει, είναι εκτός συζήτησης» και ότι «στη μετάδοση της είδησης υπάρχει ανάγκη για εστίαση της προσοχής στην κωδικοποίηση, στον τίτλο και τη λεζάντα, καθώς και μεγαλύτερη ανάγκη για ποιοτικό έλεγχο του περιεχομένου».

Δραματοποίηση κι εμπορευματοποίηση…

Μιλώντας με θέμα «Προβολή περιστατικών παιδικής κακοποίησης από ΜΜΕ. Επιπτώσεις στα παιδιά και την οικογένεια. Καλές πρακτικές για την προστασία τους», η Αναστασία Σάββα, μέλος «Φωνής», Υπεύθυνη θεραπευτικών προγραμμάτων και γραμμών βοήθειας Συνδέσμου για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση Βίας στην Οικογένεια (ΣΠΑΒΟ), αναφέρθηκε μεταξύ άλλων «στην αναπαραγωγή από τα ΜΜΕ βαθιά ριζωμένων στερεοτύπων μέσω της δραματοποίησης και εμπορευματοποίησης υποθέσεων σεξουαλικής κακοποίησης, προβάλλοντας με αδιάκριτο τρόπο λεπτομέρειες, διαστρεβλώνοντας τις πραγματικές περιστάσεις για χάρη της τηλεθέασης και της ακροαματικότητας. Σε αυτές τις περιπτώσεις τα θέματα παρουσιάζονται επιφανειακά χωρίς ν’ αναζητούνται τα βαθύτερα αίτια και δεν εξετάζονται ως κοινωνικό φαινόμενο».

Ο καθρέφτης του «άλλου» και η μετα-ανάλυση

«Πρέπει να γίνει αντιληπτό ότι οι δραστηριότητες της δημοσιογραφίας μπορούν να επηρεάσουν την ομαλή λειτουργία ενός σχολείου και κατά συνέπεια εκείνη των παιδιών», τόνισε στην ομιλία της με θέμα «Δημοσιογραφία, Παιδί, Σχολείο: Πώς δημιουργούνται οι αλληλοεπιδράσεις;» η Δρ Χριστίνα Ιωάννου, Ανώτερη Εκπαιδευτική Ψυχολόγος του Υπουργείου Παιδείας, μέλος «Φωνής», εκπρόσωπος της Συμβουλευτικής Επιτροπής για τη Βία στην Οικογένεια. «Ένα παιδί διαμορφώνει την προσωπικότητά του μέσα από συνεχείς συγκρούσεις μεταξύ του τι αντιλαμβάνεται ως «εγώ», των ενστίκτων και της κοινωνικής συνείδησης», ανέφερε μεταξύ άλλων. «Σε όλες τις θεωρίες της επιστήμης της Ψυχολογίας», πρόσθεσε, «υπάρχει ένα κοινό και αυτό είναι η παρουσία του «άλλου», καθώς η προσωπικότητα των παιδιών διαμορφώνεται μέσω του άλλου που λειτουργεί ως καθρέφτης. Και όταν λέμε ο «άλλος» στη Ψυχολογία εννοούμε τους γονείς, τα αδέλφια, την ευρύτερη κοινωνία, το σχολείο και όλους τους θεσμούς στο περιβάλλον του παιδιού, περιλαμβανομένης της δημοσιογραφίας. Είναι γνωστό βέβαια πόσο  τα ΜΜΕ επηρεάζουν τη διαμόρφωση αντιλήψεων στάσεων και συμπεριφορών στον άνθρωπο. Υπάρχει λοιπόν ένα πολυεπίπεδο κοινωνικό σύστημα που επηρεάζει την ανάπτυξη του παιδιού με βάση τις ψυχολογικές του ανάγκες. Τα περιστατικά σεξουαλικής κακοποίησης μπορούν να γίνουν αντικείμενο δημοσιογραφίας, αλλά με κριτική σκέψη, με σεβασμό προς τα θύματα και υπενθυμίζοντας το κοινό ότι όλοι χρειάζονται βοήθεια (περιλαμβανομένων των ανήλικων δραστών, εκεί που υπάρχουν). Να μη θυματοποιείται το παιδί και η οικογένεια για δεύτερη φορά και – το πιο σημαντικό – να υπάρχει μια δημοσιογραφία με μια μετα-ανάλυση, δηλαδή μια δημοσιογραφία που έχει στόχο να προβληματίσει και να ενημερώνει με βάση τη νομοθεσία της σεξουαλικής κακοποίησης, αφού η ενημέρωση και η πρόληψη είναι το παν…».

«Οι δημοσιογράφοι βιώνουν την ίδια βία»…

Σε δύο ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις προέβη στη διάρκεια της συζήτησης η βουλευτίνα ΔΗΣΥ και Πρόεδρος της κοινοβουλευτικής Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων Στέλλα Κυριακίδου αναφέροντας ότι «οι δημοσιογράφοι σε οποιοδήποτε μέσο, έντυπο ή ηλεκτρονικό, βιώνουν την ίδια βία που βιώνει ο καθένας μας όταν έχει να διαχειριστεί ένα περιστατικό σεξουαλικής κακοποίησης παιδιού. Όταν γνωρίζουμε ότι πάνω από το 85% των περιστατικών σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών προέρχονται από τον κύκλο εμπιστοσύνης του παιδιού, αυτό σημαίνει ότι όταν δίνουμε στοιχεία που μπορεί να φωτογραφίσουν ή τον δράστη ή την οικογένεια, φωτογραφίζουμε και το παιδί». Η κυρία Κυριακίδου αναφέρθηκε και στην «παγίδα» της απευαισθητοποίησης και της εξοικείωσης του κοινού στα ζητήματα σεξουαλικής βίας, λόγω της συχνότητας παρουσίασής τους στα ΜΜΕ» και μαζί της συμφώνησε και η Ειρήνη Λοϊζίδου Νικολαϊδου Επίτροπος Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα. «Ναι», είπε η κυρία Νικολαϊδου, «έχουμε κορεσθεί από τη δημοσιοποίηση, αλλά μέσα από αυτή πρέπει να φροντίσουμε για την προστασία των παιδιών και του οικογενειακού περιβάλλοντος που μπορεί να αποτελείται και από άλλους ανήλικους». Η Επίτροπος κατέληξε με ένα θετικό σχόλιο για τους δημοσιογράφους, αναφέροντας ότι στο θέμα της κάλυψης περιστατικών βίας σε βάρος ανηλίκων, «διαπιστώνει μια προσπάθεια συμμόρφωσης πολλών ΜΜΕ, καθώς πολλοί δημοσιογράφοι τηλεφωνούν στις αρμόδιες Αρχές για κατεύθυνση και αυτό είναι πολύ καλό βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση».

Από αριστερά Ναυσικά Θεοφάνους, Κώστας Βέης, Γιώργος Φράγκος, Αναστασία Παπαδοπούλου, Αναστασία Σάββα και Χριστίνα Ιωάννου στο πάνελ της συζήτησης.

Φώτο: Στιγμιότυπο από την ημερίδα της 18ης  Μαϊου 2019 στην αίθουσα Τάσσος Παπαδόπουλος Αρχείου ΡΙΚ στη Λευκωσία. Στην πρώτη σειρά από αριστερά η Ειρήνη Λοϊζίδου Νικολαϊδου, Λουϊζα Ζανέττου, Ξένια Ξενοφώντος, Ρόνα Κασάπη και Στέλλα Κυριακίδου.