«Χαμένοι στην εθνικιστική κουλτούρα»…

Μια συνέντευξη με τον πολυσυζητημένο Καθηγητή Νιαζί Κιζίλγιουρεκ, τον πρώτο Τουρκοκύπριο ευρωβουλευτή της Κυπριακής Δημοκρατίας

ΤΟΥ ΜΑΡΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ

Είναι σύντομη, αυτή η δεκαπεντάλεπτη συνομιλία μου με τον νεοεκλεγέντα στις 26 Μαϊου 2019 ευρωβουλευτή Νιαζί Κιζίλγιουρεκ, τον πρώτο Τουρκοκύπριο που η Κυπριακή Δημοκρατία στέλνει στο Ευρωκοινοβούλιο. Έγινε το απόγευμα της Τετάρτης 29ης Μαϊου 2019, κάτω από μεγάλη πίεση χρόνου για τον ίδιο, στην καφετέρια του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας όπου πήγε να επισκεφθεί τον ασθενούντα τέως Πρόεδρο της Δημοκρατίας Δημήτρη Χριστόφια, όμως εμπεριέχει, θα πρέπει να πω, τη στέρεη δομή της σκέψης του που δεν είναι καθόλου «βιαστική» κι επιφανειακή. Να αναφέρω προκαταβολικά αυτό που πληροφορήθηκαν όλοι όσοι δεν γνώριζαν, μετά το σάλο της εκλογής του με το ψηφοδέλτιο του ΑΚΕΛ, ότι είναι Καθηγητής στο Τμήμα Τουρκικών και Μεσανατολικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Κύπρου όπου διδάσκει από το 1995. Σύμφωνα με το βιογραφικό του, εκείνη τη χρονιά είχε εργοδοτηθεί ως Λέκτορας στο Τμήμα Τουρκικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Κύπρου, «με διάφορους εθνικιστές της εποχής, αλλά και ΜΜΕ να αντιδρούν, ενώ δεν δίστασαν να κάνουν και εκστρατεία ούτως ώστε να τον διώξουν από το Πανεπιστήμιο. Ο ίδιος αντιστάθηκε στον πόλεμο που δεχόταν τότε, και με τη βοήθεια συναδέλφων του παρέμεινε στη θέση του. Το κλίμα έγινε λιγότερο εχθρικό με την έλευση των χρόνων, ενώ το 2013 έγινε Πρόεδρος της Σχολής των Ανθρωπιστικών Επιστημών του Πανεπιστημίου». Αναφέρεται επίσης ότι σπούδασε στο Τμήμα Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου της Βρέμης στη Γερμανία, όπου εκπόνησε Μεταπτυχιακή και Διδακτορική διατριβή πάνω στο κυπριακό, ενώ είναι συγγραφέας αρκετών βιβλίων με κύρια ερευνητικά ενδιαφέροντά του τη Νεότερη Ιστορία της Τουρκίας, το κυπριακό πρόβλημα και τον εθνικισμό.

-Περίμενες αυτή την ολοκληρωτική αλλαγή στη ζωή σου;

-Μια ιδέα είχα, ότι η ζωή του πολιτικού είναι εντελώς διαφορετική από αυτή του καθηγητή που διδάσκει και ύστερα μπαίνει στη βιβλιοθήκη του…έχει πολλή κινητικότητα, ιδιαίτερα όταν ξαφνικά προκαλείς τόσο μεγάλη προσοχή στο δημόσιο χώρο…

-Προκάλεσε σάλο η εκλογή σου ως ευρωβουλευτής…πώς το βιώνεις;

-Από μια άποψη για μένα αυτή η πολιτική δραστηριότητα είναι μια προέκταση αυτών που έκανα μέχρι τώρα. Ποτέ δεν ήμουνα ένας τυπικός ακαδημαϊκός εντός των τειχών του Πανεπιστημίου, ήμουν πάντα ακτιβιστής, ένας διανοούμενος με πολλές δημόσιες παρεμβάσεις, πάντα με ένα στόχο, να βοηθήσω για να έρθουν πιο κοντά οι δύο κοινότητες με την προοπτική της ειρηνικής συμβίωσης κάτω από μια ομοσπονδιακή ομπρέλα. Αυτό θα το προωθήσω και στο Ευρωκοινοβούλιο.

-Βέβαια την Ευρώπη την απασχολούν και πολλά άλλα ζητήματα…

-Ναι, θα ασχοληθώ πολύ με τα ευρωπαϊκά ζητήματα, με πρώτιστο την απειλή που υπάρχει από την ακροδεξιά και τον εθνικισμό  – άρα πρέπει να υπάρχει μια συνεργασία μεταξύ όλων των δημοκρατικών δυνάμεων για να σταματήσει αυτή η πορεία που απειλεί τις ευρωπαϊκές αξίες…πέρα από αυτό υπάρχουν βέβαια και άλλα σημαντικά ζητήματα, όπως η ανάγκη για προστασία του περιβάλλοντος και η κλιματική κρίση.

-Πώς σχολιάζεις το γεγονός ότι συζητείται πολύ το ότι είσαι Τουρκοκύπριος, ένα στοιχείο που κυριάρχησε μετά την εκλογή σου σε τηλεοπτικά πάνελ, με χαρακτηριστική την περίπτωση του καναλιού Sigma;

-Να σου πω κατ’ αρχήν ότι σε αυτή την προεκλογική εκστρατεία αντιλήφθηκα ότι ενώ είμαστε μέρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ακόμα δεν έχουμε καταλάβει ως κοινωνία πώς λειτουργεί η Ευρωπαϊκή Ένωση. Επίσης διαπίστωσα ότι πολλοί δημοσιογράφοι δεν έχουν αντιληφθεί τι είναι η Ευρωβουλή. Τόνισα πολλές φορές ότι στην Ευρωβουλή εκπροσωπούνται οι πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης που είναι Ένωση των πολιτών και όχι των κρατών, όχι των εθνών. Κι αυτό το αυτονόητο δεν το αντιλαμβάνονται. Έδωσα πολλά παραδείγματα Ιρλανδών πολιτών υποψηφίων για την Ελλάδα, Ελλήνων υποψηφίων για τη Γερμανία, ενώ υπάρχει και το κόμμα ALDE (Συμμαχία Φιλελεύθερων και Δημοκρατών για την Ευρώπη – Alliance of Liberals and Democrats for Europe)  που το ίδρυσαν μαζί Γάλλοι, Ιταλοί και Γερμανοί. Μόνο το δικό μας μυαλό δεν το χωράει ότι οι ευρωεκλογές δεν έχουν να κάνουν με την εθνική καταγωγή, αλλά με την έννοια του πολίτη και τη διαμονή. Αυτή είναι μια γενική άγνοια ως προς την Ευρωβουλή. Σε δεύτερο επίπεδο υπάρχει η προκατάληψη που έχουν αρκετοί Κύπριοι, όπως διαφάνηκε και στην προαναφερόμενη συζήτηση στο Sigma. Εδώ βλέπεις την προκατάληψη σ’ ένα κόσμο με διαχωριστική προσέγγιση, όπου ο Τουρκοκύπριος είναι ο «ύποπτος», για να μην πω ο «κακός». Αυτό δείχνει πόσο χαμένοι είμαστε σε μια εθνικιστική κουλτούρα σε αυτή τη χώρα που την κατέστρεψε ο εθνικισμός.

-Πώς είναι να κουβαλάς αυτό το βάρος του πολίτη και πολιτικού που κάποιοι τον αντιμετωπίζουν ως…«ύποπτο»;

-Εσύ είσαι ο δημοσιογράφος που ξέρει…γιατί κάναμε και συνέντευξη πριν 25 χρόνια όταν μπήκα πρώτη φορά στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, μέσα σε ένα φοβερό κλίμα καχυποψίας αν θυμάσαι…πρέπει να πω ότι από τότε βλέπω κάποια πρόοδο βέβαια. Βλέπω ότι μια μερίδα της κοινωνίας με αγκαλιάζει…κι όχι μόνο αυτό, με ψήφισε και με έστειλε στο Ευρωκοινοβούλιο. Μη ξεχνάς ότι μιλώ από τη θέση του νικητή – κέρδισα τις εκλογές, δεν τις έχασα…

-Πιστεύεις ότι υπάρχει προοπτική για μια ακόμα πιο ευρεία βελτίωση και αλλαγή προς το καλύτερο;

-Δεν υπάρχει απλώς προοπτική να πάμε μπροστά, αλλά επιβάλλεται να απλοποιήσουμε μερικά πράγματα. Με ρωτούν για παράδειγμα αν θα υπηρετήσω την Κυπριακή Δημοκρατία. Όμως όταν λεν Κυπριακή Δημοκρατία, στο μυαλό τους δεν χωράει ότι αυτή περιλαμβάνει και άλλες κοινότητες και ότι η Κυπριακή Δημοκρατία είναι κάτι περισσότερο από την ελληνοκυπριακή κοινότητα. Η Κυπριακή Δημοκρατία είναι Ελληνοκύπριοι, Τουρκοκύπριοι, Μαρωνίτες, Λατίνοι και Αρμένιοι. Τελεία. Δεύτερον, οι σχέσεις της Ελληνοκυπριακής με την Τουρκοκυπριακή κοινότητα δεν είναι σχέσεις πλειοψηφίας με μειονότητα – το Σύνταγμα του 1960 ορίζει ότι είναι σχέσεις πολιτικής ισότητας. Απέναντι σε αυτές τις ιστορικές και πολιτικές πραγματικότητες υπάρχει το ιδεολογικό φάσμα του εθνικισμού που επιμένει να μη θέλει να μάθει.

-Αυτό που περιγράφεις το συναντάς και απέναντι, στα κατεχόμενα, έτσι δεν είναι;

-Ναι…σε αυτή την εκστρατεία υπήρξαν και επιθέσεις εναντίον μου από τους Τουρκοκύπριους εθνικιστές…έτσι κι αλλιώς για μένα οι επιθέσεις δεν διαφέρουν μεταξύ τους, είναι το ίδιο πράγμα, αφού προέρχονται από εθνικιστές με τα ίδια μυαλά και τις ίδιες αντιλήψεις. Το άλλο που θέλω να σου πω είναι ότι είμαι σοκαρισμένος και από την ποιότητα της δημοσιογραφίας. Έχω δώσει συνεντεύξεις σε πολλά ευρωπαϊκά κανάλια και βλέπω μια ποιοτική διαφορά μεταξύ δημοσιογράφων εκεί και εδώ…συμμετείχα σε συζητήσεις σε κυπριακά τηλεοπτικά πάνελ και αναρωτιόμουν κατά πόσο ήταν τηλεοπτικά πάνελ ή Δικαστήρια;

-Όλο αυτό δεν σου προκαλεί απογοήτευση; Δεν σε αποθαρρύνει;

-Ο βρεγμένος τη βροχή δεν τη φοβάται. Δεν έχω πρόβλημα με αυτό. Αντίθετα κατάφερα κάτι που συνέβη για πρώτη φορά στην ιστορία και έχω κάθε λόγο να είμαι οπτιμιστής. Ξέρεις τι σημαίνει να σε ψηφίζουν μέλη των δύο κοινοτήτων μαζί; Πρέπει να χαιρόμαστε που υπάρχουν αυτοί οι άνθρωποι μέσα στις κοινότητες κι ευχαριστώ χίλιες φορές το ΑΚΕΛ που έκανε αυτό το πολύ τολμηρό βήμα να με βάλει στο ψηφοδέλτιο κι ευχαριστώ και τους συμπολίτες που με ψήφισαν και που είπαν ναι, μπορούμε να εκλέξουμε ένα ευρωβουλευτή από κοινού. Απέναντι σε αυτή την εικόνα, οι εθνικιστικές υβριστικές επιθέσεις φαίνονται πολύ ασήμαντες.

-Σε σημάδεψαν τα παιδικά σου χρόνια;

-Δεν γινόταν αλλιώς… Η γενιά μου είμαστε παιδιά του πολέμου κι εγώ δεν είμαι εξαίρεση… έτσι είναι η μισή Κύπρος. Εγώ γεννήθηκα μαζί με την Κυπριακή Δημοκρατία το 1959 σε ένα μικτό χωριό την Ποταμιά όπου οι άνθρωποι είχαν αρμονικές σχέσεις…το 1964 όλα έγιναν άνω κάτω – η εθνοτική διένεξη, η προσφυγιά, η ζωή σε ένα γκέτο στη Λουρουτζίνα, όπου ήμασταν δέκα χρόνια κλεισμένοι…το 1964 οι γονιοί μου και όλη η οικογένεια γίναμε πρόσφυγες…μέχρι το1970 δεν μπορούσαμε να βγούμε από το γκέτο…ξαναγίναμε πρόσφυγες το 1974 αφού η Λουρουτζίνα έγινε στρατιωτική περιοχή και μεταφερθήκαμε σε ένα σπίτι Ελληνοκυπρίων στο Αργάκι Μόρφου…και έχω δει πώς διώχτηκαν οι Ελληνοκύπριοι…

-Πώς έζησαν οι γονείς σου όλα αυτά;

-Όπως έζησαν όλες οι οικογένειες αυτή την ιστορία της προσφυγιάς και της σύγκρουσης. Ήταν άνθρωποι που υπέφεραν πολύ στη ζωή τους. Όμως οι απλοί άνθρωποι έχουν και μια σοφία που δεν τη συναντάς στους ανθρώπους της μεσαίας τάξης…για παράδειγμα δεν τους άκουσα ποτέ να θέλουν εκδίκηση και είχαν πάντα πολύ καλές σχέσεις με Ελληνοκύπριους.

-Μέχρι σήμερα;

-Ο πατέρας μου ναι, ζει στο Αργάκι και έχει πολλούς φίλους Ελληνοκύπριους… η μητέρα μου πέθανε το 2000. Εγώ στο Αργάκι έζησα μόνο δύο χρόνια ως έφηβος και μετά έφυγα για σπουδές στη Γερμανία. Μετά τις σπουδές, μου εργοδοτήθηκα στο Πανεπιστήμιο Κύπρου. Ποτέ δεν έζησα και δεν εργάστηκα στα κατεχόμενα…

Φώτο: Ο Νιαζί Κιζίλγιουρεκ με τον Μάριο Δημητρίου στη συνομιλία της 29ης Μαϊου 2019.