Η ομοφοβία στο σχολείο και…η τρομοκρατία της κανονικότητας

Μια αποκαλυπτική εκπαιδευτική ημερίδα στη Λευκωσία στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού προγράμματος ΗΟΜΒΑΤ

ΤΟΥ ΜΑΡΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ

Την…τρομοκρατία της κανονικότητας που στοχοποιεί κάποια παιδιά θύματα ομοφοβικού και τρανσφοβικού εκφοβισμού στα σχολεία, περίγραψαν σε εκπαιδευτική ημερίδα που έγινε το Σάββατο 25 Μαΐου 2019 στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας η Δήμητρα Κογκίδου, Καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης και Πρόεδρος της Επιτροπής Φύλου και Ισότητας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, η  Γεωργία Χαραλάμπους υποψήφια διδάκτωρ στο Τμήμα Παιδαγωγικών Σπουδών Πανεπιστημίου Λευκωσίας, ο  Al Davidian τρανς ακτιβιστής, μέλος της τρανς ομάδας εργασίας της ACCEPT και ο Καθηγητής Κωνσταντίνος Φελλάς Αντιπρύτανης Ακαδημαϊκού Προσωπικού και Έρευνας Πανεπιστημίου Λευκωσίας. Συντονίστρια της εκδήλωσης ήταν η Δρ Έλενα Παπαμιχαήλ, Λειτουργός του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου. Η ημερίδα με τίτλο «Καταπολεμώντας τον ομοφοβικό και τρανσφοβικό εκφοβισμό στο σχολικό περιβάλλον» συνδιοργανώθηκε από το Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, τον Οργανισμό Νεολαίας Κύπρου και το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο και υποστηρίχθηκε από τον Κυπριακό Σύνδεσμο Οικογενειακού Προγραμματισμού, στο πλαίσιο των δράσεων του Δικτύου Πρόληψης και Καταπολέμησης του Ομοφοβικού και Τρανσφοβικού Εκφοβισμού, που έχει συσταθεί ως πρωτοβουλία του Ευρωπαϊκού Προγράμματος ΗΟΜΒΑΤ. Στο Δίκτυο συμμετέχουν το Υπουργείο Παιδείας, τα Γραφεία των Επιτρόπων Διοικήσεως και Προστασίας Δικαιωμάτων του Παιδιού, ο Οργανισμός Νεολαίας Κύπρου, τα Πανεπιστήμια Λευκωσίας και Frederick, ο Κυπριακός Σύνδεσμος Οικογενειακού Προγραμματισμού, η Accept-ΛΟΑΤΙ Κύπρου και το ερευνητικό κέντρο CARDET. Στο πλαίσιο της ημερίδας που είχε στόχο να ενισχύσει την ευαισθητοποίηση, τις γνώσεις και δεξιότητες των εκπαιδευτικών με σκοπό την καταπολέμηση των στερεοτύπων και μύθων που αφορούν τον σεξουαλικό προσανατολισμό και την ταυτότητα φύλου, πραγματοποιήθηκαν τέσσερα παράλληλα εργαστήρια με τη συμμετοχή των παρευρεθέντων εκπαιδευτικών από δημόσια και ιδιωτικά Δημοτικά σχολεία, Γυμνάσια, Λύκεια και Τεχνικές Σχολές από όλη την Κύπρο – Λευκωσία, Λεμεσό, Λάρνακα, Πάφο, Παραλίμνι, Σολέα και από κοινότητες όπως το Γέρι Τσέρι, Αραδίππου, Ακάκι, Ψημολόφου, Δάλι, Αυδήμου, Αθηένου, Ξυλοφάγου, Εργάτες, Αυγόρου και Άγιοι Τριμιθιάς.

Οι εκπαιδευτικοί και οι πρακτικές τους

«Ο ομοφοβικός και τρανσφοβικός εκφοβισμός είναι δυστυχώς γνώριμες μορφές εκφοβισμού και στο πλαίσιο της κυπριακής εκπαίδευσης», επεσήμανε μεταξύ άλλων στον χαιρετισμό του ο Καθηγητής Κωνσταντίνος Φελλάς μιλώντας εκ μέρους των φορέων του Δικτύου HOMBAT. «Οι εκφοβιστικές συμπεριφορές στη βάση της ταυτότητας ή έκφρασης φύλου και του σεξουαλικού προσανατολισμού», πρόσθεσε, «φαίνεται σύμφωνα με τοπικές αλλά και ευρωπαϊκές εκθέσεις, να βρίσκονται σε ένα ανησυχητικό επίπεδο, τονίζοντας την ανάγκη υιοθέτησης πολιτικών και δράσεων για αντιμετώπιση και εξάλειψή τους. Η ανάγκη για ενεργό συμμετοχή και ευαισθητοποίηση των εκπαιδευτικών σε θέματα διαφορετικότητας είναι εμφανής. Ο σημαντικότερος λόγος για τον οποίο οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να δραστηριοποιηθούν εναντίον της προκατάληψης, είναι η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η ευημερία των σχολείων και των κοινοτήτων μας βασίζεται στην κατανόηση και στον σεβασμό αυτών των δικαιωμάτων. Γι’ αυτόν τον λόγο χρειάζεται να βοηθήσουμε τους μαθητές μας να αλλάξουν τις γνώσεις, τις στάσεις και τη συμπεριφορά απέναντι στα άτομα που είναι διαφορετικά. Με άλλα λόγια, προτού υποδείξουμε το πώς θα αλλάξουμε την κοινωνία και ειδικότερα τον τρόπο σκέψης των μαθητών μας, αξίζει, ως εκπαιδευτικοί να θεωρήσουμε και να αναθεωρήσουμε επίσης τις δικές μας διαδικασίες και πρακτικές. Δίχως την ενεργή συμμετοχή διαφόρων συνόλων και κοινοτήτων επηρεαζόμενων από το ρατσισμό και τις διακρίσεις, η έρευνα και η ανάπτυξη πολιτικής θα είναι αδύναμες και πιθανότατα αναποτελεσματικές».

Η Άννα και το Πολύχρωμο Σχολείο

Την έκφραση «τρομοκρατία της κανονικότητας» που θυματοποιεί παιδιά στο σχολικό περιβάλλον, χρησιμοποίησε στη διάρκεια της ημερίδας η Καθηγήτρια Δήμητρα Κογκίδου, στην ομιλία της με τίτλο «Πολιτικές για την πρόληψη και αντιμετώπιση της βίας με βάση την ταυτότητα/έκφραση φύλου, τα χαρακτηριστικά του φύλου και το σεξουαλικό προσανατολισμό στην εκπαίδευση». Τόνισε μεταξύ άλλων ότι «δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι πολλά παιδιά μεγαλώνουν σε ομοφοβικό οικογενειακό περιβάλλον, άρα ο ρόλος του σχολείου είναι πολύ πιο σημαντικός. Ο εκφοβισμός παίρνει πολλές μορφές  – συνήθως γίνεται από συμμαθητές/τριες και από άλλους και μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τη ψυχική υγεία των νέων και να έχει αντίκτυπο στην εκπαίδευσή τους. Μελέτες δείχνουν σαφή σχέση μεταξύ του επαναλαμβανόμενου ομοφοβικού εκφοβισμού στο σχολείο με κατάθλιψη, άγχος και άλλα προβλήματα. Οι μαθητές/τριες που υφίστανται ομοφοβικό και τρανσφοβικό εκφοβισμό έχουν περισσότερες πιθανότητες να βλάψουν τον εαυτό τους με μια σειρά συμπεριφορές που στη συνέχεια συνδέονται με μειωμένη εκπαιδευτική επιτυχία ή και εγκατάλειψη του σχολείου. Θύματα τέτοιου εκφοβισμού μπορεί να είναι και παιδιά που δεν εμπίπτουν στα έμφυλα στερεότυπα. Το σχολείο ως θεσμός στην Ελλάδα, με εξαίρεση ορισμένους εκπαιδευτικούς, φαίνεται να μην ενδιαφέρεται και τόσο πολύ για το ζήτημα, τουλάχιστον μέχρι πρόσφατα. Εξαίρεση αποτελεί στη χώρα μας το «Πολύχρωμο Σχολείο» ένας από τους εταίρους του HOMBAT της Ελλάδας, ενώ υπάρχουν και παραδείγματα καλών πρακτικών από την αρχή». Η κυρία Κογκίδου αναφέρθηκε στο σημείο αυτό σε ένα παράδειγμα καλής πρακτικής, με επίκεντρο την υπόθεση της Άννας, μαθήτριας νυχτερινού σχολείου, θύματος τρανσφοβικής επίθεσης στον σχολικό χώρο. Όπως είπε, «το 2014 για πρώτη φορά τέθηκε το θέμα επίσημα, μέσα από διάφορους φορείς και αντιμετωπίσθηκε…ήταν μια φοβερή εμπειρία, με συγκλονιστικές μαρτυρίες από το σχολείο. Ένας από τους θεσμούς ήταν ο Συνήγορος του Πολίτη για τα Δικαιώματα του Παιδιού και ο τότε Συνήγορος Γιώργος Μόσχος είχε μεσολαβήσει σε μια πολύ σοβαρή περίπτωση τρανσφοβικής επίθεσης στον χώρο του σχολείου…το σχολείο τελικά αποδέχτηκε να χρησιμοποιεί η Άννα το όνομα που η ίδια ήθελε στις σχέσεις με τους συμμαθητές της και τους εκπαιδευτικούς, τις γυναικείες ενδυματολογικές προτιμήσεις και τη χρήση της γυναικείας τουαλέτας. Η Άννα είχε βιώσει εκφοβισμό από τον Διευθυντή του σχολείου της και από άλλους και μάλιστα μια καθηγήτρια που την είχε υποστηρίξει, είχε περάσει ΕΔΕ (Διαδικασία πειθαρχικής δίωξης δημοσίου υπαλλήλου)»…

Ο αγώνας είναι η αλλαγή της νοοτροπίας…

Ερευνητικά ευρήματα από την Κύπρο  για τον ομοφοβικό και τρανσφοβικό εκφοβισμό στην εκπαίδευση, στη βάση έρευνας που υλοποιήθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος HOMBAT, παρουσίασε η υποψήφια διδάκτωρ Γεωργία Χαραλάμπους. Διευκρίνισε ότι τη σχετική εργασία έκανε η ερευνήτρια Δρ Ζωή Αποστολίδου, ενώ παρουσίασε και αποτελέσματα από άλλες δύο έρευνες που έκανε η ίδια η κυρία Χαραλάμπους το 2018 και το 2017 για θέματα τρανς ατόμων στην Κύπρο, με ιδιαίτερη αναφορά στα όσα συμβαίνουν στον χώρο της εκπαίδευσης. Η εργασία της Δρα Ζωής Αποστολίδου, όπως είπε η κυρία Χαραλάμπους, αποκαλύπτει ότι στην Κύπρο επικρατεί απέναντι στα ΛΟΑΤΙ άτομα «έντονη μισαλλοδοξία». Πρόσθεσε τα εξής: «Οι διακρίσεις λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού είναι «πολύ διαδεδομένες» – το 61% των ερωτηθέντων κάνει διακρίσεις λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού απέναντι στα ΛΟΑΤΙ άτομα στην Κύπρο. Επίσης 9 στα 10 ΛΟΑΤΙ άτομα στην Κύπρο δηλώνουν ότι δεν αποκαλύπτουν τον σεξουαλικό προσανατολισμό ή την ταυτότητα φύλου τους, για να αυτοπροστατευθούν. Το 56% των συμμετεχόντων σε έρευνα ανέφερε παρενόχληση λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού, ενώ οι διακρίσεις και τα χαμηλά επίπεδα αποδοχής προς τα ΛΟΑΤΙ άτομα προβληματίζουν. Από τις έρευνες παρατηρούμε υψηλά επίπεδα ομοφοβικών περιστατικών στο σχολικό περιβάλλον, τα οποία δεν εξετάστηκαν από τις σχολικές αρχές. Το Σώμα Ισότητας έλαβε αριθμό καταγγελιών για ομοφοβικά περιστατικά σε σχολεία, ενώ σοβαρές περιπτώσεις ομοφοβικού εκφοβισμού και παρενόχλησης στο σχολείο, συχνά δεν καταγγέλλονταν, καθώς δεν υπήρχαν οδηγίες για τον χειρισμό τους. Το 97% των συμμετεχόντων σε έρευνα, ανέφεραν ότι έχουν δει ή ακούσει αρνητικά σχόλια ή συμπεριφορές όταν κάποιος συμμαθητής θεωρήθηκε ΛΟΑΤΙ στο σχολείο και πριν από την ηλικία των 18 – δηλαδή στη Δημοτική και τη Μέση Εκπαίδευση». Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά η Ζωή Αποστολίδου στην έρευνα της, «το σχολικό περιβάλλον φαίνεται να είναι ένα πλαίσιο ιδιαίτερα ευάλωτο σε ομοφοβικές και τρανσφοβικές διακρίσεις, βία και εκφοβισμό». Η έρευνα διεξήχθη το 2018 με διαδικτυακό ερωτηματολόγιο  (70 συμμετέχοντες) και τρεις ομάδες εστίασης α) γονέων και παιδιών, β) εκπαιδευτικών και γ) σχολικών ψυχολόγων και συμβούλων επαγγελματικού προσανατολισμού. «Βασικά ευρήματα», είπε η ομιλήτρια, «είναι ότι 72,9% των ερωτηθέντων εκπαιδευτικών δήλωσαν ότι συνήθως θύματα εκφοβισμού είναι η ομάδα των παιδιών που δεν ανταποκρίνονται στην αναμενόμενη, βάσει του μέσου όρου, εικόνα ενός κοριτσιού ή αγοριού. Διαπιστώθηκε επίσης 82.8% συχνότητα χρήσης στο σχολείο από μαθητές, όρων όπως γκέι, λεσβία, αδελφή, ανδρογυναίκα. Ένα ποσοστό 80% χρησιμοποιούν τη φράση «να μην συμπεριφέρεσαι σαν κορίτσι (σε αγόρια) ή σαν αγόρι (σε κορίτσια)», ενώ σε ποσοστό 62.8% γίνεται αποκλεισμός ΛΟΑΤΙ μαθητών από συμμαθητές τους σε διάφορες ομαδικές δραστηριότητες. Επίσης 54% των συμμετεχόντων παρατηρούν περιστατικά όπου μαθητές κοροϊδεύουν, συκοφαντούν και διαδίδουν φήμες για τους ΛΟΑΤΙ μαθητές. Το 50% των εκπαιδευτικών που συμμετείχαν στην έρευνα πιστεύουν ότι δεν διαθέτουν τις σχετικές γνώσεις, ώστε να αναλάβουν αποτελεσματική δράση ενάντια στον ομοφοβικό και τον τρανσφοβικό εκφοβισμό, ένα ποσοστό 54.3% δηλώνουν ότι ακούν συναδέλφους τους να λένε αρνητικά σχόλια για τη ΛΟΑΤΙ κοινότητα. Η πλειοψηφία των επαγγελματιών στην ομάδα εστίασης – ψυχολόγοι και σύμβουλοι – αναφέρουν ότι παρόλο που ο ομοφοβικός και τρανσφοβικός εκφοβισμός είναι διαδεδομένος στα σχολεία, εντούτοις δεν αντιμετωπίζεται επαρκώς, αλλά τα σχολεία «κρύβουν» τα περιστατικά «κάτω από το χαλί». Επίσης, ανέφεραν ότι τα άτομα που στελεχώνουν τις ομάδες αντιμετώπισης της βίας στα σχολεία, συνήθως δεν έχουν γνώσεις γύρω από αυτά τα θέματα, εκτός και αν λάβουν εκπαίδευση από δική τους πρωτοβουλία. Η στάση πολλών εκπαιδευτικών απέναντι στα παιδιά που διαφέρουν από τις ετεροκανονικές προσδοκίες, βασίζεται σε μια σειρά προκαταλήψεων σχετικά με το φύλο και την σεξουαλικότητα. Κάποιοι εκπαιδευτικοί εκφοβίζουν επίσης τα παιδιά που διαφέρουν. Κάποιοι μπορεί να πουν: «Γιατί συμπεριφέρεσαι έτσι; Σαν κορίτσι;». Αυτά τα σχόλια γίνονται.

Σύμφωνα με την έρευνα, η ομάδα των ειδικών εξέφρασε ένα αίσθημα αδυναμίας ως προς την αντιμετώπιση φαινομένων ομοφοβίας και τρανσφοβίας στα σχολεία, από μαρτυρίες εκπαιδευτικών, καθώς και εμπόδια σε ανάπτυξη συζητήσεων που αφορούν τη διαφορετικότητα σε θέματα σεξουαλικότητας και φύλου. Ένας γονέας εξέφρασε την άποψη ότι «το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι οι εκπαιδευτικοί που φέρνουν στην τάξη τις δικές τους ισχυρές ιδεολογίες και τα δικά τους στερεότυπα, σε σχέση με την ομοφυλοφιλία ή τον ομοφοβικό εκφοβισμό. Αυτά δεν περιορίζονται στην τάξη, είναι παντού και επομένως, ο αγώνας είναι η αλλαγή της νοοτροπίας».

«Ήθελα να είμαι αόρατος και να πεθάνω σύντομα»

Η Γεωργία Χαραλάμπους παρουσίασε στη συνέχεια τη δική της έρευνα, με Επιστημονικό Υπεύθυνο τον Καθηγητή Κωνσταντίνο Φελλά που έγινε το 2017-2018 και αφορούσε τις κοινωνικές και ψυχολογικές ανάγκες των τρανς ατόμων στην Κύπρο, με ανάθεση από το Συμβούλιο της Ευρώπης. Στην έρευνα συμμετείχαν ως δείγμα 25 τρανς άτομα, ηλικίας 18-60 ετών που διαμένουν στις ελεύθερες περιοχές. Ανάμεσα στα ευρήματα είναι ότι «οι 23 από τους 25 συμμετέχοντες δήλωσαν ότι οι σχολικές τους εμπειρίες ήταν δυσάρεστες, ενισχυμένες με πολύ άγχος και ανησυχία. Οι 22 από τους 25 συμμετέχοντες ήρθαν σε επαφή με εκφοβιστικό λόγο και συμπεριφορές κατά την περίοδο της σχολικής τους ζωής, κάτι που δυσχέραινε την παρουσία τους στο σχολείο και τους ανάγκαζε να περιορίσουν την επαφή και αλληλεπίδραση με συνομήλικους και  εκπαιδευτικούς. Δήλωσαν ότι βιώνουν κοινωνικό αποκλεισμό από νεαρή ηλικία, κατά τη διάρκεια της σχολικής τους ζωής, αλλά και στη συνέχεια στο ευρύτερο κοινωνικό σύνολο. Να μερικές από τις μαρτυρίες τους:

*«Μπορώ να πω ότι βίωσα τον εκφοβισμό σαν παιδί και σαν έφηβος (τόσο σχολικό όσο και οικογενειακό), λόγω  της επιμονής μου να συμπεριφέρομαι σαν αγόρι στις διάφορες δραστηριότητες μου, π. χ. τρόπο ντυσίματος, επιλογής παιχνιδιών κλπ. Έτσι, φοβόμουν να εκφραστώ στον περίγυρό μου, λόγω του ότι ερχόμουν συνεχώς αντιμέτωπος με κριτική από τους άλλους, θυμό και γελοιοποίηση».

*«Κατάλαβα τη διαφορά των φύλων και σοκαρίστηκα όταν πήγα πρώτη μέρα στο Δημοτικό. Βασικά μπήκα στην τάξη και είδα ότι φορούσα φούστα που φορούσαν μόνο τα κορίτσια. Ενώ μέχρι εκείνη τη στιγμή, πίστευα ότι ήμουν αγόρι. Από εκείνη τη στιγμή κλείστηκα στον εαυτό μου, απομακρύνθηκα από τα άλλα παιδιά, καθόμουν μόνος μου στη σκάλα του σχολείου τα διαλείμματα και άρχισα να έχω χαμηλή αυτοεκτίμηση. Αρνούμουν να μπω ξανά μέσα στην τάξη. Άρχισα να μην θέλω να πηγαίνω σχολείο».

*«Βρήκα τρόπο να είμαι όσον το δυνατό αόρατος και να εργάζομαι αθόρυβα στο σχολείο, ελπίζοντας πως θα πεθάνω σύντομα».

Κενό νομοθεσίας και ταυτότητα φύλου

Η τρίτη έρευνα με ερευνήτρια τη Γεωργία Χαραλάμπους έγινε τον Μάρτιο – Ιούλιο 2018 με συνεργάτη τον Al Davidian και αφορούσε έκθεση επανεξέτασης της εφαρμογής, από την Κυπριακή Δημοκρατία, της Σύστασης της Επιτροπής Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης για μέτρα αντιμετώπισης διακρίσεων βάσει σεξουαλικού προσανατολισμού ή ταυτότητας φύλου. Η έρευνα, όπως είπε η κυρία Χαραλάμπους, «είχε σκοπό την αξιολόγηση της προόδου που έχουν σημειώσει οι Κυπριακές Αρχές στην εφαρμογή της Σύστασης και επισήμανση τομέων όπου χρειάζεται περισσότερη δράση. Λήφθηκαν συνεντεύξεις από 12 τρανς άτομα και μεταξύ των ευρημάτων που αφορούν στον τομέα της εκπαίδευσης, ήταν ότι αναφέρθηκε ως θετικό στοιχείο η αναφορά σε τρανσφοβία στον Κώδικα Συμπεριφοράς κατά του Ρατσισμού και Οδηγού Διαχείρισης και Καταγραφής Ρατσιστικών Περιστατικών. Παρόλο τούτο, δεν υπάρχει ενημερωτικό υλικό για το εκπαιδευτικό και άλλο προσωπικό των σχολείων για θέματα ταυτότητας και έκφρασης φύλου και δεν προνοείται αναγνώριση της ταυτότητας φύλου ενός τρανς μαθητή ή μαθήτριας από το Υπουργείο Παιδείας και εδώ υπάρχει κενό νομοθεσίας. Επίσης απουσιάζει η αναφορά στα θέματα «ταυτότητα φύλου» και «τρανσφοβία» στο εκπαιδευτικό υλικό του μαθήματος Οικιακή Οικονομία – Αγωγή Υγείας, της Μέσης Εκπαίδευσης. Ακολουθούν δύο μαρτυρίες παιδιών:

* «Πήγα με τη μητέρα μου στις αρχές της φετινής χρονιάς και ζήτησα να αλλάξει το όνομά μου σε όλα τα έντυπα του σχολείου. Είμαι στον τελευταίο χρόνο του Λυκείου και ήθελα να αναγράφεται στο απολυτήριό μου το όνομα που αντιπροσωπεύει το φύλο στο οποίο αισθάνομαι ότι ανήκω. Η μητέρα μου τους είπε να υπογράψει χαρτί, αν θέλουν. Δεν δέχτηκαν γιατί δεν τους καλύπτει ο νόμος, είπαν». (Τρανς αγόρι 17 ετών).

*«Όταν οι καθηγητές μου άκουσαν κάποιους συμμαθητές μου να με κοροϊδεύουν για ορισμένες φωτογραφίες που ανέβασα στο facebook, αποκαλώντας με γκέι και κάνοντας σχόλια σεξουαλικού περιεχομένου, τους έκαναν παρατήρηση, αλλά το θέμα κράτησε πάρα πολλές μέρες. Δεν έκαναν όμως τίποτα περισσότερο για να το σταματήσουν». (Τρανς κορίτσι 17 ετών).

«Είμαστε μόνοι, εμείς που είμαστε μπροστά»!

Από τη συζήτηση μεταξύ των παρευρισκομένων, που ακολούθησε τις τοποθετήσεις των βασικών ομιλητών, ξεχωρίζουμε την ακόλουθη παρέμβαση καθηγήτριας: «Πρέπει να πω ότι ενώ είμαστε κατοχυρωμένοι όσον αφορά το Αναλυτικό Πρόγραμμα της Αγωγής Υγείας, συναντούμε τρομερές δυσκολίες και από τις Διευθύνσεις των σχολείων και από τους Επιθεωρητές και από τους γονείς! Εμείς που είμαστε λίγο πιο μπροστά από τους άλλους, παλεύουμε μόνοι μας μέσα στα σχολεία κι αυτό εγώ προσωπικά το νιώθω έντονα…για παράδειγμα στη Β΄ τάξη το Αναλυτικό Πρόγραμμα καθορίζει ότι πρέπει να διδάσκει ο εκπαιδευτικός για το πέος, τους όρχεις και το αιδοίο… Δηλαδή φανταστείτε πόσοι γονείς θα κατεβούν την επόμενη μέρα – για να μην πω ότι θα κατεβεί και η Διευθύντρια και ο Επιθεωρητής – για να με κατακρίνουν γιατί μίλησα γι’ αυτά τα θέματα, γιατί οι περισσότεροι δεν είναι γνώστες του Αναλυτικού»…

Γεωργία Χαραλάμπους

-«Το γνωρίζουμε και ερευνητικά ότι υπάρχουν δυσκολίες, αλλά την ίδια στιγμή το συγκεκριμένο μάθημα διδάσκεται σε πολλές Β’ τάξεις χωρίς πρόβλημα. Δεν είναι όλα τα πλαίσια ίδια, δεν είναι όλα τα άτομα ίδια. Όμως μπορεί να εφαρμοστεί στο βαθμό που μπορεί το κάθε πλαίσιο. Ζήτησε το Υπουργείο Παιδείας γνωμάτευση από τη Νομική Υπηρεσία αν μπορούν οι γονείς να εξαιρούν το παιδί τους από τη Σεξουαλική Διαπαιδαγώγηση και η απάντηση είναι «όχι, είναι δικαίωμα του κάθε παιδιού η Διαπαιδαγώγηση αυτή. Οπότε είμαστε κατοχυρωμένοι ως εκπαιδευτικοί με πολλούς τρόπους – και θεσμικά και πολιτικά και νομικά – για να το διδάξουμε, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν θα υπάρξουν αντιδράσεις. Δεν πρέπει να περιμένουμε και να χρησιμοποιούμε ως δικαιολογία την κορυφή – δηλαδή πότε θα έρθουν οι πολιτικές αλλαγές, οι νομοθεσίες κλπ. Η βάση είμαστε εμείς, εμείς θα φέρουμε την αλλαγή, με κάθε μικρό βήμα του κάθε εκπαιδευτικού – με μια συζήτηση που θα κάνει στον καθηγητικό σύλλογο, με ένα μήνυμα που θα αφήσει μέσα στην τάξη του στους μαθητές για προβληματισμό και διάλογο μεταξύ τους. Αυτά θα φέρουν την αλλαγή! Το να καθίσουμε να περιμένουμε τις πολιτικές, είναι στρουθοκαμηλισμοί που άλλους βολεύουν κι άλλους δυσκολεύουν. Έχουμε ο καθένας τη δύναμη, στο επίπεδο που γνωρίζει ο καθένας τον εαυτό του, να συζητήσει, να προβληματίσει, ν’ αλλάξει, να επηρεάσει. Αυτά τα μικρά βήματα είναι τα πιο σημαντικά κι αυτά μπορούμε να κάνουμε από τον Σεπτέμβρη ξεκινώντας τη νέα χρονιά στο σχολείο».

*Σημειώνουμε ως κατακλείδα στο ρεπορτάζ, το καταληκτικό σχόλιο του τρανς ακτιβιστή Al Davidian που μίλησε – στα αγγλικά – κάνοντας αναφορά σε προσωπικά βιώματα για τις ανάγκες των τρανς ατόμων σε σχέση με τον χώρο εργασίας: «Ένα μεγάλο ευχαριστώ σε όλους εσάς που είστε σήμερα εδώ…γνωρίζω ότι είναι πολύ δύσκολο να φέρετε τις αλλαγές…όμως είναι πολύτιμα αυτά που διδάσκετε στα παιδιά…μακάρι να είχαν το ενδιαφέρον που δείχνετε εσείς, οι δικοί μου καθηγητές και δάσκαλοι, όταν ήμουν εγώ στο σχολείο»…

Η Δρ Έλενα Παπαμιχαήλ.

Ο Καθηγητής Κωνσταντίνος Φελλάς.

Στιγμιότυπο από ένα από τα τέσσερα εργαστήρια στο πλαίσιο της ημερίδας.

Φώτο: Από αριστερά Al Davidian, Δήμητρα Κογκίδου και Γεωργία Χαραλάμπους.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ Γιώργος Χριστοφόρου