Εμπλοκή στο νομοσχέδιο ΔΗΚΟ για το trafficking…

«Όχι στην τροποποίηση που θα δίνει τη δυνατότητα στον κατηγορούμενο να επικαλεστεί άγνοια»

ΤΟΥ ΜΑΡΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ

Άλλη μια εμπλοκή σημειώθηκε στο τελικό στάδιο της περιπετειώδους πορείας της πρότασης νόμου που αναφέρεται ως ο περί της Πρόληψης και της Καταπολέμησης της Εμπορίας και Εκμετάλλευσης Προσώπων και της Προστασίας των Θυμάτων (Τροποποιητικός) Νόμος του 2016, που ετοίμασε η βουλευτίνα Χριστιάνα Ερωτοκρίτου εκ μέρους της κοινοβουλευτικής ομάδας του Δημοκρατικού Κόμματος και συζητείται για τρία τώρα χρόνια στην κοινοβουλευτική Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Με μια λακωνική αλλά αγωνιώδη δήλωση της Χριστιάνας Ερωτοκρίτου σημαδεύτηκε η συνεδρία της Επιτροπής της περασμένης Τετάρτης 10ης Ιουλίου 2019, που ήταν εκτάκτως από κοινού με την  κοινοβουλευτική Επιτροπή Νομικών: «Όχι στην τροποποίηση της πρότασης νόμου για την εμπορία προσώπων, που θα δίνει τη δυνατότητα στον κατηγορούμενο να επικαλεστεί άγνοια», αναφέρει κυρία Ερωτοκρίτου στη δήλωσή της και προσθέτει: «Ως εισηγήτρια της πρότασης νόμου, που αφορά την εμπορία προσώπων, δηλώνω την κάθετη αντίθεση μου με την εισήγηση που τέθηκε σήμερα στην Επιτροπή Νομικών και η οποία αν υπερψηφιστεί, θα τροποποιήσει το νόμο και θα δίνει τη δυνατότητα στον κατηγορούμενο να επικαλεστεί άγνοια ότι επρόκειτο για θύμα εμπορίας».

Η εισήγηση για τροποποίηση της πρότασης νόμου του ΔΗΚΟ, προήλθε από την ΕΔΕΚ (τον βουλευτή Κωστή Ευσταθίου) και έγινε δεκτή από τους βουλευτές ΔΗΣΥ και ΑΚΕΛ. Αντίθεση στην εισήγηση αυτή και δήλωση στήριξης της πρότασης νόμου της Χριστιάνας Ερωτοκρίτου, εξέφρασαν το Συμβούλιο «Φωνή» υπεύθυνο για την εφαρμογή της Εθνικής Στρατηγικής για την Καταπολέμηση της Σεξουαλικής Κακοποίησης και Εκμετάλλευσης Παιδιών και της Παιδικής Πορνογραφίας, δια της Προέδρου του Αναστασίας Παπαδοπούλου και η μη κυβερνητική οργάνωση υπεράσπισης ανθρωπίνων δικαιωμάτων Μεσογειακό Ινστιτούτο Μελετών Κοινωνικού Φύλου (MIGS).

*Η συζήτηση του νομοσχεδίου φτάνει στο τέλος της με τη μεταφορά της σήμερα Παρασκευή 12 Ιουλίου 2019 στην ολομέλεια της Βουλής για τοποθέτηση των κομμάτων και  ψήφιση.

Αδίκημα αυστηρής ευθύνης

Υπενθυμίζουμε ότι αυτή η πρόταση νόμου της Χριστιάνας Ερωτοκρίτου μετατρέπει ουσιαστικά σε αδίκημα αυστηρής ευθύνης, τη ζήτηση, είσπραξη και χρήση υπηρεσιών, από θύματα εμπορίας προσώπων και προβλέπει αυστηρότερες ποινές για τους πελάτες θυμάτων σωματεμπορίου, με στόχο να κάνει ευκολότερη την απόδειξη του αδικήματος και να σπάσει την αλυσίδα του σωματεμπορίου. Πρόκειται για το νομοσχέδιο του τροποποιημένου άρθρου 17 του Νόμου του 2014, περί της Πρόληψης και της Καταπολέμησης της Εμπορίας και Εκμετάλλευσης Προσώπων και της Προστασίας των Θυμάτων, που συζητήθηκε πολλές φορές στην Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της Βουλής – τελευταία φορά πριν την 10η Ιουλίου 2019, στις 4 Φεβρουαρίου 2019 όταν η κυρία Ερωτοκρίτου σε δήλωσή της στα ΜΜΕ ανέφερε ότι «από τον Ιούνιο του 2016 το ΔΗΚΟ κατέθεσε πρόταση νόμου με την οποία ποινικοποιούμε τη χρήση, τη ζήτηση, ή την είσπραξη από οποιεσδήποτε δραστηριότητες εργασίας από οποιοδήποτε θύμα αντικείμενο σεξουαλικής εκμετάλλευσης». Πρόσθεσε τα εξής: «Όπως έχει σήμερα η νομοθεσία,  προβλέπεται ότι είναι ένοχος ποινικού αδικήματος οποιοσδήποτε χρησιμοποιήσει τέτοιου είδους υπηρεσίες, νοουμένου ότι «εύλογα μπορεί να υποθέσει ότι οι υπηρεσίες προέρχονται από θύμα εμπορικής εκμετάλλευσης». Όμως ο όρος «εύλογα μπορεί να υποθέσει», είναι τόσο ευρύς, είναι τόσο χαλαρός, που μέχρι σήμερα δεν είχαμε στην Κύπρο καμία καταδίκη γι’ αυτούς τους εγκληματίες».

Η άγνοια δεν είναι υπεράσπιση

Με την πρότασή της η Χριστιάνα Ερωτοκρίτου εισηγείται την αντικατάσταση του άρθρου 17, από το ακόλουθο νέο άρθρο: «Όποιος ζητήσει, ή εισπράξει, ή χρησιμοποιήσει εργασία ή οποιεσδήποτε υπηρεσίες θύματος, οι οποίες αποτελούν αντικείμενο των αδικημάτων που προβλέπονται στο παρόν μέρος, είναι ένοχος αδικήματος και σε περίπτωση καταδίκης του, υπόκειται σε ποινή φυλάκισης που δεν υπερβαίνει τα δέκα έτη, ή σε χρηματική ποινή που δεν υπερβαίνει τις 50 χιλιάδες ευρώ, ή και στις δύο αυτές ποινές. Νοείται ότι σε περίπτωση που το θύμα είναι παιδί, πρόσωπο που καταδικάζεται για αδίκημα δυνάμει των διατάξεων του παρόντος άρθρου, υπόκειται σε ποινή φυλάκισης δια βίου, ή σε χρηματική ποινή που δεν υπερβαίνει τις 100 χιλιάδες ευρώ, ή και στις δύο αυτές ποινές. Νοείται περαιτέρω ότι δεν αποτελεί υπεράσπιση σχετικά με οποιοδήποτε από τα αδικήματα που προβλέπονται στο παρόν μέρος, το γεγονός ότι ο κατηγορούμενος δεν γνώριζε ή δεν πίστευε ότι το θύμα του αδικήματος ήταν πρόσωπο το οποίο υπέστη τη διαδικασία της εμπορίας ή και εκμετάλλευση, ή δεν γνώριζε την ηλικία του θύματος».

Ο σκοτεινός ρόλος του διακινητή

Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική έκθεση του νομοσχεδίου, «η ρηθείσα τροποποίηση προτείνεται με σκοπό να καταστεί εφικτή η ποινικοποίηση της συμπεριφοράς των πελατών που ζητούν και / ή εισπράττουν και / ή χρησιμοποιούν υπηρεσίες θυμάτων και στην ουσία προστατεύονται μέσα από τη διάταξη της ισχύουσας νομοθεσίας, που προνοεί για «εύλογη υπόθεση», με αποτέλεσμα να μην είναι εύκολο να αποτελέσει τεκμήριο για στοιχειοθέτηση του σχετικού αδικήματος. Η προτεινόμενη ρύθμιση, έχει περαιτέρω σκοπό να καταστήσει αξιόποινη συμπεριφορά και τη ζήτηση των υπηρεσιών θύματος, η οποία συνιστά έναν από τους κύριους λόγους ενίσχυσης της δράσης των εμπόρων, καθώς και όλων όσοι εμπλέκονται με την εμπορία. Ειδικότερα η «ζήτηση», δεν αφορά μόνο τον πελάτη ο οποίος αναζητά και αγοράζει υπηρεσίες από τα θύματα της εμπορίας. Η «ζήτηση» δύναται να εκδηλωθεί επίσης από τον διακινητή των θυμάτων ο οποίος στρατολογεί, εκπορνεύει ή εκμεταλλεύεται με άλλο τρόπο τα θύματα από τον εργοδότη, ο οποίος μισθώνει τις υπηρεσίες που αναγκάζονται να παρέχουν τα θύματα σε εκμετάλλευση, καθώς και από οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο το οποίο εμπλέκεται με οποιοδήποτε τρόπο στην αλυσίδα αυτή, αποκομίζοντας χρηματικά οφέλη και κέρδη. Για το λόγο αυτό είναι αναγκαίο να υπάρξει ερμηνεία και ακριβής διευκρίνιση της έννοιας «ζήτηση». Με την ίδια πρόταση νόμου, διευκρινίζεται ότι η άγνοια δεν αποτελεί υπεράσπιση».

Ποινικοποίηση όλων των μορφών εμπορίας

Δηλώσεις μετά από τη συνεδρία της 4ης Φεβρουαρίου 2019 είχε κάνει και η Αναπληρώτρια Πρόεδρος της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων βουλευτίνα του ΔΗΣΥ Μαριέλλα Αριστείδου – που μαζί με τον Πρόεδρο της Επιτροπής Νομικών επίσης βουλευτή του ΔΗΣΥ Γιώργο Γεωργίου ήταν συμπρόεδρος της συνεδρίας της 10ης Ιουλίου 2019 – ότι «το Υπουργείο Δικαιοσύνης συμφωνεί και προχωρεί ένα βήμα παραπέρα, να ποινικοποιήσει όλες τις μορφές της εμπορίας προσώπων, σεξουαλικής, εργασιακής και άλλες, ενώ αναμένουμε την τροποποίηση ολόκληρου του νομοθετικού πλαισίου, όπως έχει δηλώσει το Υπουργείο Εσωτερικών». Η βουλευτίνα του ΑΚΕΛ Σκεύη Κουκουμά είχε πει ότι το κόμμα της συμφωνεί με την πρόταση νόμου και τόνισε «την αναγκαιότητα ποινικοποίησης γενικότερα της αγοράς σεξουαλικών υπηρεσιών».

Διαφωνούν Δικηγόροι-Νομική Υπηρεσία

Σημειώνουμε ότι σε προηγούμενες συνεδρίες της Επιτροπής, ιδιαίτερα αυτήν της 27ης Μαρτίου 2017, οι εκπρόσωποι της Νομικής Υπηρεσίας και του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου είχαν εκφράσει επιφυλάξεις και διαφωνίες για την πρόταση της Χριστιάνας Ερωτοκρίτου. Ο εκπρόσωπος του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου Λάρης Βραχίμης είχε υποστηρίξει τη συνέχιση της ισχύος της παρούσας διάταξης στον Νόμο, η οποία προνοεί καταδίκη, όποιου «εύλογα μπορεί να υποθέσει», ότι η εργασία που χρησιμοποιεί ή οι υπηρεσίες που απολαμβάνει, προέρχονται από θύμα εμπορίας προσώπων». Όπως είπε, «η πρόταση νόμου της κυρίας Ερωτοκρίτου, μετατρέπει το αδίκημα, σε απόλυτα αυστηρής ευθύνης – δηλαδή κάποιος είναι ένοχος αδικήματος, χωρίς να έχει γνώση  γεγονότων, από τα οποία, εύλογα να συμπεραίνει ή να μπορεί να υποθέσει, ότι εγείρονται θέματα εκμετάλλευσης ή εμπορίας. Δεν συμφωνούμε με τον τρόπο που προσεγγίζεται η υφιστάμενη διάταξη, η οποία ούτως ή άλλως, εμπεριέχει στοιχεία αυστηρής ευθύνης. Είναι πολύ χαμηλός ο πήχης, όπως είναι σήμερα η διάταξη, για να μπορέσει να επιτευχθεί η καταδίκη και επομένως, δεν συμφωνώ με τη θέση, ότι είναι προβληματική η διάταξη αυτή. Είναι αρκετό να αποδείξεις ότι κάποιο πρόσωπο, εύλογα θα μπορούσε να υποθέσει αντικειμενικά, ότι κάποιος είναι θύμα εμπορίας, χωρίς το ίδιο το πρόσωπο, όντως να αντιλαμβάνεται ότι είναι θύμα εμπορίας».  Αναφέροντας ένα υποθετικό παράδειγμα για να κατανοηθεί περισσότερο η προβληματική, κατά την άποψή του, διάταξη στην πρόταση νόμου της κυρίας Ερωτοκρίτου, ο Λάρης Βραχίμης, είπε: «Υποθέστε ότι σήμερα, καλώ συνεργείο να μου καθαρίσει τα τζάμια στο σπίτι μου και πληρώνω την υπηρεσία του, αλλά δεν είμαι στο σπίτι, όταν ήρθε το συνεργείο – στο σπίτι είναι η οικιακή βοηθός. Μου καθαρίζουν λοιπόν τα τζάμια και φεύγουν. Αν οποιοδήποτε πρόσωπο, μέλος του συνεργείου που ήρθε να μου καθαρίσει, έτυχε να είναι θύμα εμπορίας, εγώ είμαι ένοχος αδικήματος που επισύρει 20 χρόνια φυλάκιση. Και αν πρόκειται για ένα παιδί 17,5 χρόνων, τότε είμαι ένοχος αδικήματος που επισύρει ποινή ισόβιας φυλάκισης, χωρίς να έχω καμιά γνώση και καμιά σχέση και καμιά επαφή, με το θύμα». Απαντώντας η Χριστιάνα Ερωτοκρίτου, είχε πει, «έχετε δίκιο κύριε Βραχίμη ότι (η τροποποίηση μου), μετατρέπει το αδίκημα αυτό, σε αυστηρής ευθύνης – ενδεχομένως να ήταν και αυτή η πρόθεση».

Μια «νομικά λανθασμένη αναφορά»

Στην ίδια συνεδρία η λειτουργός της Νομικής Υπηρεσίας Χρίστια Κυθραιώτου είχε πει ότι «θεωρεί λανθασμένη νομικά την αναφορά στην πρόταση νόμου της Χριστιάνας Ερωτοκρίτου ότι «δεν αποτελεί υπεράσπιση το γεγονός ότι ο κατηγορούμενος δεν γνώριζε ή δεν πίστευε ότι το θύμα του αδικήματος ήταν πρόσωπο το οποίο υπέστη τη διαδικασία της εμπορίας ή και εκμετάλλευση, ή δεν γνώριζε την ηλικία του θύματος». Σύμφωνα με τα συγγράμματα των Ηνωμένων Εθνών για τη «ζήτηση», πρέπει να διαχωρίσουμε τους κατηγορούμενους που ζητούν θύματα εμπορίας, πριν τα θύματα φθάσουν στη Δημοκρατία με σκοπό να διαπράξουν το αδίκημα της εμπορίας (και που μπορεί να μην είναι πελάτες, αλλά υποψήφιοι εργοδότες), από εκείνους που χρησιμοποιούν τις υπηρεσίες των θυμάτων, μετά που τα θύματα φθάσουν στη Δημοκρατία».

Η Χριστιάνα Ερωτοκρίτου στη συνεδρία της 10ης Ιουλίου 2019.

Οι συμπρόεδροι της κοινής συνεδρίας των Επιτροπών Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Νομικών Μαριέλλα Αριστείδου και Γιώργος Γεωργίου αντίστοιχα, όπου συζητήθηκε την Τετάρτη η πρόταση νόμου του ΔΗΚΟ.

Φώτο: Από αριστερά Τάνια Χαραλαμπίδου (Υπουργείο Εσωτερικών), Ανθή Παπουτσίδου (Υπουργείο Δικαιοσύνης) και Χριστόφορος Μαυρομάτης και Κατερίνα Χείλη (Αστυνομία) στην κοινοβουλευτική συζήτηση της 10ης Ιουλίου 2019.