Μια θέση στην κοινωνία για τη μετανάστρια στην Κύπρο

ΤΟΥ ΜΑΡΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ

Συγκινητικές αφηγήσεις αλλά και σκληρές αλήθειες για τις δυσκολίες του ταξιδιού τους προς την Κύπρο, αλλά και της παραμονής τους στη χώρα μας, ακούστηκαν μέσα από τα βιώματα γυναικών μεταναστριών και προσφύγων στην εκδήλωση «Γυναίκα Μετανάστρια, Γυναίκα Πρόσφυγας στην Κύπρο», που οργάνωσαν το Γραφείο της Επιτρόπου Διοικήσεως και Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και η Εκστρατεία Aware στις 9 Ιουλίου 2019 στο Πολιτιστικό Ίδρυμα της Τράπεζας Κύπρου στη Λευκωσία. Την εκδήλωση στήριξαν η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR), το Κυπριακό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες (Cyprus Refugee Council), το Μεσογειακό Ινστιτούτο Ερευνών Κοινωνικού Φύλου (MIGS) και ο Σύνδεσμος Αναγνωρισμένων Προσφύγων Κύπρου (Association of Recognized Refugees) και συντόνισε η Έλενα Καρεκλά Λειτουργός του Γραφείου της Επιτρόπου Διοικήσεως. Όπως αναφέρθηκε στην εκδήλωση, «μεταξύ των στόχων της εκστρατείας είναι να δοθεί έμφαση στη γυναίκα που αγωνίζεται, σε κάθε μητέρα πρόσφυγα, σε κάθε οικιακή εργαζόμενη, σε κάθε γυναίκα θύμα βασανιστηρίων ή απάνθρωπης μεταχείρισης οποιουδήποτε είδους, οι οποίες, πέραν του παραδοσιακού ρόλου που τους έχει εναποθέσει η κοινωνία λόγω του φύλου τους, είναι συγχρόνως επιφορτισμένες με τον αγώνα για την κοινωνική ένταξη των ιδίων και των οικογενειών τους στη χώρα που τους φιλοξενεί».

Κύκλωπες και σειρήνες πριν τη νέα Ιθάκη…

«Θα ήθελα να σας καλωσορίσω όλους εδώ απόψε, σε αυτή την εκδήλωση, που στόχο έχει να επισημάνει την αναγκαιότητα για σεβασμό και αλληλεγγύη σε όλα εκείνα τα εκατομμύρια των ανθρώπων, οι οποίοι αναγκάζονται να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους, εξαιτίας της βίας, του διωγμού, του πολέμου, αναζητώντας ένα σπίτι σε μια καινούργια γη», είπε στην ομιλία της η Επίτροπος Διοικήσεως και Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων Μαρία Στυλιανού Λοττίδη, τονίζοντας ότι «οι προσφυγικές ροές αποτελούν μια από τις μεγαλύτερες κρίσεις που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα τις τελευταίες δεκαετίες».  Συνέχισε με τας ακόλουθα: «Η διαδρομή από τον ξεριζωμό σε μια νέα πατρίδα δεν είναι εύκολη. Αντιθέτως, είναι γεμάτη κύκλωπες και σειρήνες, που τείνουν να αναστείλουν την ανατολή στη νέα τους Ιθάκη. Μα και αν ακόμη η Οδύσσεια τελειώσει, ένα νέο ταξίδι αρχίζει στο κράτος υποδοχής. Συχνά βρίσκονται αντιμέτωποι με τον ρατσισμό και την προκατάληψη, αλλά και την απάθεια και τη αδιαφορία, συμπεριφορές, οι οποίες οδηγούν σε περιθωριοποίηση και αποκλεισμό τους. Ο Θεσμός του Επιτρόπου Διοικήσεως και Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, μέσα από τις διευρυμένες του αρμοδιότητές, έχει την εντολή για την προστασία, την υπεράσπιση και την προαγωγή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Κυπριακή Πολιτεία. Η εμπειρία των ερευνών μας, όπως αποκρυσταλλώνεται στις Εκθέσεις και τις παρεμβάσεις μας, κατέδειξαν ότι οι πρόσφυγες, αλλά και τα πρόσωπα που αναζητούν διεθνή προστασία, γενικότερα, αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα σε θέματα ενσωμάτωσης και προσαρμογής, αλλά και σε θέματα που άπτονται της καθημερινής τους διαβίωσης, όπως η στέγαση, η αγορά εργασίας, τα επιδόματα, καθώς επίσης οι συνθήκες διαβίωσης στο σύνολό τους. Από την ίδρυσή του, ο Θεσμός του Επιτρόπου Διοικήσεως κλήθηκε να προστατεύσει τους πολίτες, αλλά και κάθε πρόσωπο ξεχωριστά που βρίσκεται στην κυπριακή επικράτεια, υπερασπίζοντας τα ανθρώπινα δικαιώματα και τα δίκαια αιτήματα τους. Αναγνωρίζοντας ότι ο ρόλος του Θεσμού δεν είναι να δρα μόνο κατασταλτικά, αλλά πρωτίστως να προβαίνει σε προληπτικές δράσεις με στόχο την αλλαγή της νοοτροπίας και τη καλλιέργεια κουλτούρας αλληλοσεβασμού και διαφορετικότητας, διενεργεί εκστρατείες ευαισθητοποίησης, εκπαιδεύσεις και ενημερωτικές δράσεις προς επίτευξη του στόχου της πρόληψης και της παιδείας ως προς την αναγνώριση και προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η προκατάληψη και ο ρατσισμός δεν έχουν θέση σε μια σύγχρονη δημοκρατική κοινωνία. Με την σημερινή μας εκδήλωση επιβεβαιώνουμε τις αρχές και τον ρόλο μας στην εξάλειψη κάθε δυσάρεστου φαινομένου, το οποίο αποκλείει την ένταξηκαι την κοινωνική συνοχή. Η πόρτα μου είναι ανοιχτή σε όλους σας, δηλώνοντας την ετοιμότητα του Γραφείου μου να σας ακούσουμε, να σας καθοδηγήσουμε, αλλά και να διαμεσολαβήσουμε σε κάθε δίκαιο αίτημα σας».

«Κανείς δεν γίνεται πρόσφυγας από επιλογή»…

«Σήμερα, θα θέλαμε να σταθούμε λίγο περισσότερο στα προβλήματα των γυναικών, σε κάθε πρόσφυγα μητέρα, σε κάθε εργαζόμενη, σε κάθε γυναίκα θύμα βασανιστηρίων ή απάνθρωπης και εξευτελιστικής μεταχείρισης», είπε η Μαρία Λοττίδη και συνέχισε:  «Τα εμπόδια που αναγκάζεται κάθε πρόσφυγας ή κάθε μετανάστης και μετανάστρια να ξεπεράσει, είναι δυστυχώς πολλά. Το στοιχείο, όμως, του γυναικείου φύλου, κάνει τις συνθήκες ακόμη πιο δύσκολες. Η γυναίκα πρόσφυγας, η κάθε γυναίκα μετανάστρια καλείται να υπερπηδήσει συνάμα τον σκόπελο του έμφυλου ρόλου της που της έχει αποδώσει η κοινωνία διαχρονικά. Μέσα από το σύνολο των εμποδίων η ξεριζωμένη γυναίκα καλείται να προστατεύσει τα παιδιά της, να μπει στην αγορά εργασίας, αλλά και να επουλώσει πληγές, μέσα από ένα συνεχή αγώνα ένταξης στην κοινωνία της χώρας υποδοχής. Ρόλος ο δικός μας είναι να συνδράμουμε σε αυτό τον αγώνα μέσα από την προστασία των δικαιωμάτων, αλλά και την καλλιέργεια του σεβασμού και της αλληλεγγύης, γιατί δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι «…κανείς δεν γίνεται πρόσφυγας από επιλογή». Η Warsan Shire, η Βρετανίδα ποιήτρια, αναφέρει πολύ παραστατικά ότι «Κανείς δεν εγκαταλείπει το σπίτι του, εκτός εάν το σπίτι είναι το στόμα ενός καρχαρία…Κανείς δεν βάζει τα παιδιά του σε μια βάρκα, εκτός εάν το νερό είναι πιο ασφαλές από τη γη». Η προσπάθειά μας, λοιπόν, είναι να καταστήσουμε την κοινωνία μας πιο φιλόξενη και πιο ασφαλή για όλους όσοι κινδύνεψαν εγκαταλείποντας τις πατρογονικές τους εστίες. Κρατώντας, λοιπόν αυτό, θα ήθελα να ευχαριστήσω τις πέντε γυναικείες παρουσίες που έχουμε απόψε μαζί μας, από τη Συρία, τη Σομαλία, το Καμερούν, τις Φιλιππίνες. Κυρίες , οι οποίες θέλησαν να μοιραστούν μαζί μας τα βιώματα τους και να μας καταστήσουν κοινωνούς των εμποδίων που αντιμετωπίζουν στο δρόμο προς την ένταξη τους σε μια νέα γη».

«Αποδέχομαι, Σέβομαι, Συμμετέχω»

Σε σύντομη παρέμβασή της η Κοινωνική Λειτουργός Ειρήνη Θεοδούλου, εκπρόσωπος της Εκστρατείας Aware επεσήμανε μεταξύ άλλων ότι η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε «στην εντός των τειχών Λευκωσία, μια περιοχή που χαρακτηρίζεται από τον πολυπολιτισμικό της χαρακτήρα». Ανέφερε ότι «η Εκστρατεία Aware έχει κεντρικό σύνθημα: «Αποδέχομαι, Σέβομαι, Συμμετέχω», με στόχο την ανάδειξη της ζωής των προσφύγων, αιτητών ασύλου αλλά και μεταναστών στην κυπριακή κοινωνία. Η σωστή ενημέρωση και γνώση για το προσφυγικό και το μεταναστευτικό ζήτημα – τόνισε – αποτελούν προϋπόθεση για να κατανοήσει ο καθένας μας, τη σημασία να έχουν οι πρόσφυγες και οι μετανάστες μια πραγματική ευκαιρία και μια θέση στην κοινωνία μας».

Σύντομο χαιρετισμό απηύθυνε και η  Όλγα Κομίτη Λειτουργός Προστασίας Γραφείου  Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες στην Κύπρο (UNHCR), αναφέροντας μεταξύ άλλων ότι «η προστασία των γυναικών και των κοριτσιών είναι μια βασική δραστηριότητα και προτεραιότητα για τη UNHCR εδώ και πολλές δεκαετίες». Πρόσθεσε ότι «η δέσμευση της Αρμοστείας στην προστασία των προσφύγων γυναικών, περιλαμβάνει την πρόληψη και την ανταπόκριση σε περιπτώσεις σεξουαλικής και έμφυλης βίας, της ίσης πρόσβασης στην τροφή, της οικονομικής στήριξης και της ουσιαστικής συμμετοχής τους στην κοινότητα». Τόνισε ότι πέρα από τα επιτεύγματα που έχουν γίνει στο δρόμο προς την ισότητα των φύλων, «είναι γεγονός ότι οι διακρίσεις και οι αποκλεισμοί λόγω εθνικότητας, θρησκείας και φύλου είναι οι βασικές αιτίες των συγκρούσεων και των διώξεων και τελικά του βίαιου εκτοπισμού». Κατέληξε αναφέροντας ότι «η UNHCR εργάζεται σκληρά για να βοηθήσει στον αγώνα των γυναικών για βελτίωση των ηγετικών ικανοτήτων τους, για άρση των εμποδίων προς την εκπαίδευση και για πρόσβαση σε ευκαιρίες που θα κάνουν καλύτερη τη ζωή τους, των παιδιών τους, των οικογενειών και των κοινοτήτων τους, κάθε μέρα».

Ελπίδες για μια αξιοπρεπή ζωή

Η Rema, Παλαιστίνια από τη Συρία, μονογονιός μητέρα ενός ανήλικου παιδιού είπε από το πάνελ της εκδήλωσης ότι ήρθε πριν μερικούς μήνες με τον γιο της στην Κύπρο και ζήτησε πολιτικό άσυλο. Ανέφερε ότι είχε τελειώσει το λύκειο στη Λατάκεια και είχε αρχίσει να σπουδάζει Αγγλική Φιλολογία, όταν ξέσπασε ο καταστροφικός εμφύλιος πόλεμος που συνεχίζεται ακόμα στη χώρα της. Τόνισε ότι «της αρέσει πολύ η Κύπρος και ότι μερικοί άνθρωποι της δίνουν πολλή θετική ενέργεια». Ανέφερε ως κυριότερο πρόβλημα στην Κύπρο, την εξεύρεση κατάλληλης εργασίας που να ανταποκρίνεται στις ικανότητες και την ακαδημαϊκές της σπουδές και στους περιορισμούς που επιβάλλονται από το Τμήμα Εργασίας για αιτητές ασύλου. Αναφέρθηκε ακόμα στις δυσκολίες λήψης του μικρού κρατικού επιδόματος που δικαιούται για κάλυψη κυρίως του ενοικίου της, αλλά τέλειωσε την παρέμβασή της με μια αισιόδοξη νότα, ότι «συνεχίζει τις προσπάθειες της και ότι δεν χάνει τις ελπίδες της για μια αξιοπρεπή ζωή στην Κύπρο».

Ανήλικες από την κόλαση της Σομαλίας

Δύο από τις κοπέλες που μίλησαν στην εκδήλωση κατάγονται από τη σπαρασσόμενη από πολύχρονους πολέμους Σομαλία. Η Zuleqa αιτήτρια ασύλου ανέφερε ότι γεννήθηκε και μεγάλωσε στην πρωτεύουσα Μογκαντίσου και ότι ήρθε στην Κύπρο ως ασυνόδευτη ανήλικη πριν δύο χρόνια, χωρίς γονείς ή άλλο συγγενή ή φίλο, μαζί της. Είπε ότι προέρχεται από μια χώρα όπου οι γυναίκες προορίζονται από πολύ νωρίς στη ζωή τους να παντρευτούν και να γίνουν μητέρες, χωρίς να έχουν την ευκαιρία ανώτερης μόρφωσης, όσο και να το επιθυμούν αυτό. Περίγραψε το αγωνιώδες ταξίδι της ως μια νεαρή γυναίκα ανάμεσα σε πολλούς άντρες συνταξιδιώτες της, προς την ελευθερία, όπως είπε, τονίζοντας ότι στην Κύπρο ένιωσε επιτέλους ελεύθερη ως άνθρωπος, παρ’ όλες τις προκλήσεις και τα καθημερινά προβλήματα, στον αγώνα της να πραγματοποιήσει το όνειρό της να γίνει δασκάλα…

Η συμπατριώτισσά της Nasiyo είπε ότι ήταν και αυτή ανήλικη όταν ήρθε στην Κύπρο και επίσης διεκτραγώδησε  τη θέση των γυναικών στην πατρίδα της, λέγοντας ότι εμποδίζονται από το σύστημα να μορφωθούν και να εργαστούν ως ελεύθεροι και ανεξάρτητοι άνθρωποι. Περίγραψε τον εκφοβισμό που γνώρισε στο σχολείο εκ μέρους των αγοριών επειδή ήταν από τα ελάχιστα κορίτσια που φοιτούσε εκεί. Αναφέρθηκε στους ακρωτηριασμούς γεννητικών οργάνων που υπόκεινται όλα σχεδόν τα μικρά κορίτσια στην πατρίδα της και περίγραψε την τραγική γκάμα των διακρίσεων και της καταπάτησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των γυναικών, αναφέροντας ότι «στην Κύπρο προσπαθεί να συνεχίσει τη ζωή της ως ελεύθερος άνθρωπος, παρά τις δυσκολίες». Είπε ότι μαθαίνει ελληνικά και ότι εργάζεται εθελοντικά σε μια μη κυβερνητική οργάνωση για να βοηθήσει άλλους ευάλωτους πρόσφυγες που χρειάζονται βοήθεια.

«Βρίσκομαι εδώ μπροστά σας ως άριστη μαθήτρια»…

Μιλώντας σε άπταιστα ελληνικά η 17χρονη μαθήτρια του Λυκείου Παλλουριώτισσας Γκράσια Τοτόρο, είπε ότι κατάγεται από το Κονγκό και ήρθε στην Κύπρο όταν ήταν διόμισι χρονών. «Όπως μπορείτε ν’ αντιληφθείτε», ανέφερε, «εδώ άρχισα το σχολείο, εδώ γνώρισα τους φίλους μου, εδώ γνώρισα την αγάπη μου για το σπίτι. Μπορώ να πω ότι έχω αισθανθεί την αγάπη από την κυπριακή κοινότητα μέσω των φίλων, των δασκάλων, των καθηγητών μου. Όμως αυτό δεν σημαίνει πως δεν γνώρισα και τον ρατσισμό, κάτι που μου έδωσε το κίνητρο να πετύχω τους στόχους μου και να προσπαθήσω να ανεβάσω τον εαυτό μου πιο πολύ. Με αποτέλεσμα να ξεπεράσω πολλά εμπόδια και να είμαι τώρα στην ευχάριστη θέση να βρίσκομαι εδώ μπροστά σας ως άριστη μαθήτρια και αθλήτρια με μεγάλες επιτυχίες. Είναι σημαντικό ν’ αναφέρω ότι η στήριξη της οικογένειας και των φίλων μου έπαιξαν μεγάλο ρόλο σε όλες μου τις επιτυχίες. Συνεχίζοντας έχω και άλλους στόχους που θα ήθελα να εκπληρώσω για να κάνω περήφανο πρώτα τον εαυτό μου και αργότερα τους ανθρώπους που με στηρίζουν». Να αναφέρουμε ότι η Γκράσια είναι κόρη του 52χρονου Κονγκολέζου δημοσιογράφου Willy Totoro, Προέδρου του Συνδέσμου Αναγνωρισμένων Προσφύγων στην Κύπρο, που ήρθε στο νησί μας με τη σύζυγο του Bachy και τα  παιδιά τους. Και τα τέσσερα παιδιά φοιτούν σε ελληνικά δημόσια σχολεία και έχουν πλήρως ενσωματωθεί στην κυπριακή εκπαίδευση και κοινωνία – η 20χρονη Πρίσκα είναι φοιτήτρια Νομικής του Πανεπιστημίου Κύπρου, η 17χρονη Γκράσια μαθήτρια του Λυκείου Παλουριώτισσας, ο 16χρονος Γουίλσον μαθητής του Λυκείου Αποστόλου Βαρνάβα Στροβόλου και ο 9χρονος Σάμουελ-Αργύρης μαθητής του Δημοτικού σχολείου Αγίου Σπυρίδωνα Στροβόλου.

Από την προσδοκία στην απελπισία

Η Ester Beatty Πρόεδρος της Ομοσπονδίας των Οργανώσεων Φιλιππινέζων στην Κύπρο, μίλησε με σκληρή ειλικρίνεια στην εκδήλωση για τις συνθήκες ζωής και εργασίας των μεταναστριών εργαζομένων στην Κύπρο. Είπε μεταξύ άλλων ότι «δικαιώνονται οι ελπίδες και οι προσδοκίες πολλών από αυτές που φτάνουν στην Κύπρο ως οικιακές εργαζόμενες, αφού εργοδοτούνται σε ένα φιλόξενο σπιτικό και τυγχάνουν της ίδιας μεταχείρισης όπως όλα τα μέλη της οικογένειας. Αλλά δυστυχώς – συνέχισε – τα όνειρα πολλών από αυτές καταρρέουν γρήγορα. Οι όροι των συμβολαίων τους αγνοούνται εντελώς και διαπιστώνουν ότι εργάζονται για καταπιεστικούς εργοδότες που συχνά δεν τους καταβάλλουν ολόκληρο τον μισθό τους ή τα νόμιμα οφέλη τους. Μερικές ανακαλύπτουν ακόμα ότι ο εργοδότης τους δεν τους καταβάλλει τις Κοινωνικές Ασφαλίσεις τους και κάνει παράνομη κατακράτηση μέρος του μισθού τους! Και όταν η οικιακή εργαζόμενη βρει τελικά το κουράγιο να παραπονεθεί στον εργοδότη της, αντιμετωπίζει τις φωνές και τις απειλές του ότι θα την πάρει στην Αστυνομία για να την απελάσει! Δεν είναι λοιπόν καθόλου έκπληξη το γεγονός ότι οι προσδοκίες αυτών των γυναικών μετατρέπονται σε απελπισία. Χωρίς χρήματα για να στείλουν στην πατρίδα τους, αρχίζουν να σκέφτονται ότι θα ήταν καλό να βρουν μια επιπλέον μερική απασχόληση, αλλά μη έχοντας καθόλου ελεύθερο χρόνο, αρχίζουν να ονειρεύονται την εργοδότηση σε ένα άλλο χώρο. Μερικές είναι τόσο απελπισμένες που φεύγουν από τον εργοδότη τους. Η απλή αλήθεια είναι ότι αν οι γυναίκες που εγκατέλειψαν τους εργοδότες τους, γνώριζαν ότι θα αντιμετωπίζονταν δίκαια από τις Κυπριακές Αρχές, είμαι σίγουρη ότι δεν θα έφευγαν και δεν θα αναλάμβαναν το ρίσκο να δουλεύουν για απατεώνες με μερική απασχόληση, ή να δραπετεύουν προς ένα άγνωστο μέλλον στην ανεξέλεγκτη αγορά εργασίας της κατεχόμενης Βόρειας Κύπρου».

Ο Καμερουνέζος Michael N.N. διαβάζει το συγκλονιστικό ποίημά του «We’re here and waiting still».

Από αριστερά Ester Beatty, Rema, Zuleqa και Γκράσια Τοτόρο.

Μερικοί από τους παρευρισκόμενους.

Μουσικό δρώμενο από τους Ibrahim Kamara και  Robavine Azangu.

Χορευτικό πρόγραμμα από Φιλιππινέζες εργαζόμενες.

Φώτο: Από αριστερά Μαρία Στυλιανού Λοττίδη, Ειρήνη Θεοδούλου και Όλγα Κομίτη στο πάνελ της εκδήλωσης.