Γυναίκες στην εξάρτηση – πρώτα το τραύμα και μετά η απεξάρτηση

Όλες κακοποιημένες στην παιδική ηλικία ή μέσα στη χρήση, επεσήμανε η Τίνα Παύλου

ΤΟΥ ΜΑΡΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ

Την ευκαιρία να περιγράψει τη σημαντική εργασία που γίνεται από το 2012 στο πρώτο και μοναδικό στην Κύπρο εξειδικευμένο Κλειστό Πρόγραμμα Απεξάρτησης Γυναικών στην Αγία Σκέπη με τη στήριξη της Αρχής Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων Κύπρου, είχε η Επιστημονική Υπεύθυνη του Προγράμματος  ψυχολόγος Τίνα Παύλου στη συνεδρία της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων τη Δευτέρα 7 Οκτωβρίου 2019. Είπε ότι τον τελευταίο χρόνο υπήρξε εισδοχή δέκα γυναικών στο Πρόγραμμα Απεξάρτησης.  Θέμα συζήτησης ήταν το δικαίωμα των γυναικών χρηστών ναρκωτικών σε εξειδικευμένα προγράμματα/δομές απεξάρτησης, μετά από πρόταση των βουλευτίνων του ΑΚΕΛ  Σκεύης Κουκουμά, Ευανθίας Σάββα και Ειρήνης Χαραλαμπίδου. Όπως ανέφερε η βουλευτίνα Σκεύη Κουκουμά  το Κλειστό Πρόγραμμα Απεξάρτησης Γυναικών που λειτουργεί τα τελευταία επτά χρόνια και φιλοξενεί και μητέρες με μικρά παιδιά, «φαίνεται ότι μπορεί να ανταποκριθεί στις ανάγκες, αλλά ταυτόχρονα αναδεικνύει και την ανάγκη να εξεταστεί το όλο ζήτημα από τη σκοπιά του φύλου, γιατί οι γυναίκες χρήστες αντιμετωπίζουν διαφορετικά προβλήματα και είναι ενδεχομένως θύματα βίας, βιασμού και κακοποίησης». Αυτό επιβεβαίωσαν τόσο η Τίνα Παύλου, όσο και οι εκπρόσωποι των Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας, της ΥΚΑΝ και της Αρχής Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων Κύπρου που συμμετείχαν στη συζήτηση.

Εξάρτηση…γένους αρσενικού

Σύμφωνα με την εκπρόσωπο των Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας Μαρία Εξαδάκτυλου «πολύ λιγότερες γυναίκες χρήστες ουσιών απευθύνονται για βοήθεια – γύρω στο 3 – 4% – καθώς η εξάρτηση είναι γένους αρσενικού, αφού έχουμε πολύ περισσότερους άντρες στα προγράμματα απεξάρτησης». Μαζί της συμφώνησε και η Τίνα Παύλου που είπε ότι «οι γυναίκες για δύο βασικούς λόγους δεν μπαίνουν σε θεραπεία – ο πρώτος λόγος είναι ότι το μεγαλύτερο ποσοστό έχουν πάντα δωρεάν χρήση από κάποιο σύντροφο, σύζυγο ή εργοδότη, οπότε δεν εκτίθενται, δεν χρειάζεται να παρανομήσουν και δεν ζουν τις συνέπειες της χρήσης όσο νωρίς ή όσο πολύ τις ζουν οι άντρες. Ο δεύτερος λόγος συνέχισε – είναι ότι η γυναίκα λόγω ιδιοσυγκρασίας και του ρόλου της ως μητέρα κουβαλά πιο μεγάλη ντροπή, οπόταν κρύβεται».

Θεραπεία διαφορετική από εκείνη των αντρών

Η Τίνα Παύλου αναφέρθηκε σε μια «πολύ σημαντική έρευνα που έγινε το 2015 στις ΗΠΑ, όπου η ενήλικας γυναίκα χρήστης καταγράφεται ότι έχει κακοποιηθεί πριν την ηλικία των 10 χρόνων – σε ένα ποσοστό 80%, οπότε μιλούμε ουσιαστικά για όλες. Παρόλο – πρόσθεσε – που δεν έχουμε αντίστοιχη έρευνα στην Κύπρο, η δική μας εμπειρία από το 2012 είναι ακριβώς η ίδια. Με αυτό το δεδομένο η θεραπεία είναι εντελώς διαφορετική από εκείνη των αντρών. Κατ’ ακρίβεια σχεδόν τίποτα κοινό δεν υπάρχει στα πρώτα στάδια. Στον άντρα χρήστη δουλεύουμε πρώτα τη χρήση και στην πορεία τα υπόλοιπα. Στη γυναίκα δουλεύουμε πρώτα το τραύμα και μετά την απεξάρτηση. Είναι ο μόνος τρόπος να μείνει η γυναίκα στη θεραπεία. Επιπλέον αν η γυναίκα δεν έχει στενή σχέση με τα παιδιά της ή και παραμονή με αυτά, στη διάρκεια της θεραπείας, δεν θα παραμείνει στη θεραπεία όπως δείχνει βιβλιογραφία ανά το παγκόσμιο. Έτσι από το 2012 με τη στήριξη της ΑΑΕΚ δημιουργήσαμε το Πρόγραμμα που φιλοξενεί γυναίκες έγκυες ή και μητέρες. Έχουμε ειδικά διαμορφωμένο δωμάτιο όπου η μητέρα μπορεί να φιλοξενηθεί με το βρέφος της ή το παιδί της. Τα παιδιά φοιτούν σε σχολεία της περιοχής με μεταφορά δική μας, πάντα με τη συνοδεία της μητέρας για να ασκεί τον γονεϊκό της ρόλο. Τα παιδιά επιστρέφουν γύρω στις 4 το απόγευμα μετά από ολοήμερη φοίτηση και από εκείνη την ώρα κάθε μητέρα φροντίζει το παιδί της, πάντα με στήριξη του Προγράμματος».

Μόνο γυναικείο προσωπικό…

Σύμφωνα με την Τίνα Παύλου, «η γυναίκα χρήστης είναι σίγουρα κακοποιημένη – αν περιλαμβάνεται στο ελάχιστο ποσοστό που δεν έχει κακοποιηθεί σαν παιδί, κακοποιήθηκε οπωσδήποτε μέσα στη χρήση. Και γι’ αυτό το λόγο, το προσωπικό που αντιμετωπίζει γυναίκες στην απεξάρτηση, πρέπει να είναι μόνο γυναίκες. Σε καμιά περίπτωση οι γυναίκες δεν πρέπει να έχουν άντρες θεραπευτές ή λειτουργούς. Γι’ αυτό και στο Πρόγραμμα Εφήβων και στο Πρόγραμμα Ενηλίκων, έχουμε μόνο γυναικείο προσωπικό όλο το 24ωρο. Αυτό που προσφέρουμε στους ενήλικες είναι κοινή επανένταξη. Αφού ολοκληρωθεί η θεραπεία του κλειστού προγράμματος, μπορούν να συνυπάρξουν με άντρες και είναι μια καλή ευκαιρία να κτίσουν πιο υγιείς σχέσεις απ’ εδώ και πέρα».

*Σημειώνουμε ότι η Τίνα Παύλου είναι επίσης Επιστημονική Υπεύθυνη του πρώτου κρατικού Κλειστού Κέντρου Θεραπείας Εφήβων Εσωτερικής Διαμονής με εποπτεία της Αρχής Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων Κύπρου (ΑΑΕΚ ) που άρχισε τη λειτουργία του τον Μάρτιο 2019.

Η Μαρία Εξαδάκτυλου από τις Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας υπογράμμισε ότι «η γυναίκα στην εξάρτηση έχει ιδιαίτερες ανάγκες για προγράμματα που απευθύνονται στις ανάγκες των γυναικών». Αναφέρθηκε στο Πρόγραμμα της Αγίας Σκέπης για γυναίκες στην εξάρτηση και διαβεβαίωσε ότι «θα προσπαθήσουμε στις υφιστάμενες δομές ενηλίκων να εκπονήσουμε ένα τέτοιο κρατικό πρόγραμμα. Πάντως σε καμιά περίπτωση – είπε – δεν αφήνεται εκτεθειμένη γυναίκα εξαρτημένη σε παράνομες ή νόμιμες ουσίες όπως το αλκοόλ και τα φάρμακα ή σε ενασχολήσεις όπως τα τυχερά παιγνίδια που απευθύνεται για βοήθεια στις κρατικές υπηρεσίες».

Η διάσταση του φύλου στην απεξάρτηση

Ο Εκτελεστικός Γραμματέας της Αρχής Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων Κύπρου Κωνσταντίνος Στυλιανού ανέφερε ότι «πολύ πρόσφατα μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της ΑΑΕΚ συμμετέχει σε μια εκπαίδευση της Ομάδας του Συμβουλίου της Ευρώπης για τα Ναρκωτικά και τις Εξαρτήσεις για το ζήτημα της ένταξης της διάστασης του φύλου στην πολιτική για τις εξαρτήσεις και για τη θεραπεία. Το Δ. Συμβούλιο – πρόσθεσε – υιοθέτησε τις εισηγήσεις του και θα ακολουθήσει μια ενημέρωση όλων των θεραπευτικών δομών και προγραμμάτων της ΑΑΕΚ και στη συνέχεια μια εκπαίδευση για το πώς εντάσσεται η διάσταση του φύλου σε όλες τις φάσεις της διαδικασίας. Επίσης η Αρχή έχει αποφασίσει να ενσωματώσει τη διάσταση φύλου στις αιτήσεις για αδειοδότηση προγραμμάτων . Απαντώντας σε σχετική ερώτηση είπε ότι «πανευρωπαϊκά, τρία άτομα στα δέκα στην εξάρτηση, είναι γυναίκες. Στην Κύπρο είναι μικρότεροι οι αριθμοί – δύο ή ένα άτομο στα δέκα. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει δυσκολία να δημιουργηθούν κλειστά προγράμματα αποκλειστικά για γυναίκες και η λύση που προκρίνουμε είναι να ζητήσουμε από τα ανοικτά προγράμματα να δημιουργήσουν ειδικές παρεμβάσεις για γυναίκες».

Φώτο: Από αριστερά Μαρία Ματθαίου (ΑΑΕΚ), Τώνια Σιαμτάνη (Γραφείο Επιτρόπου για το Παιδί), Τίνα Παύλου (Κλειστά Προγράμματα Εφήβων, Ενηλίκων και Γυναικών) και Μαρία Εξαδάκτυλου (Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας) στην κοινοβουλευτική συνεδρία της 7ης Οκτωβρίου 2019.