Μήπως το καταφύγιο… δεν είναι καταφύγιο;

Μια συζήτηση στη Βουλή, η Μαρία Αντουανέτα, το ψωμί και το παντεσπάνι

ΤΟΥ ΜΑΡΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ

Με την ιστορική φράση «αν ο λαός δεν έχει ψωμί δώστε του παντεσπάνι» που αποδίδεται στην τελευταία βασίλισσα της Γαλλίας Μαρία Αντουανέτα  «χρωμάτισε» η εκπρόσωπος των Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας κυβερνητική ψυχολόγος  Σεμέλη Βύζακου την παρέμβαση της στη συνεδρία της κοινοβουλευτικής Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων τη Δευτέρα 14 Οκτωβρίου 2019 με θέμα συζήτησης τη λειτουργία του κρατικού καταφυγίου θυμάτων εμπορίας προσώπων για σεξουαλική εκμετάλλευση (sex trafficking), που σήμερα φιλοξενεί 11 γυναίκες από διάφορες χώρες. Είπε ότι οι Υπηρεσίες «έχουν ευθύνη και ρόλο στην αξιολόγηση και στήριξη των γυναικών πιθανών θυμάτων σωματεμπορίου», ότι «υπάρχει βελτίωση στη λειτουργία του κρατικού καταφυγίου», όμως επεσήμανε ότι «υπάρχει κενό στη ροή της βοήθειας που μπορεί να παρέχει». Εξήγησε ότι «κάποιες από τις φιλοξενούμενες γυναίκες έχουν δικαίωμα εξόδου από το καταφύγιο και κάποιες όχι, στη βάση του ότι δεν είναι όλες αναγνωρισμένα θύματα». Σε δευτερολογία της επικαλέσθηκε τη φράση «αν ο λαός δεν έχει ψωμί δώστε του παντεσπάνι» και συνέχισε: «Ενώ υπάρχει απουσία μιας ουσιαστικής λειτουργίας καταφυγίου, κάποιοι ζητούν καθημερινή ψυχολογική στήριξη μέσα στο καταφύγιο. Μα δεν είναι αυτό το ζήτημα. Το θέμα είναι ακόμα πάρα πολύ σύνθετο…υπάρχει βελτίωση μεν, αλλά το καταφύγιο…δεν είναι καταφύγιο!».

«Συστέγαση ατόμων με διαφορετικές ανάγκες»

Η Σεμέλη Βύζακου συνέχισε λέγοντας ότι «τα άτομα που φιλοξενούνται στο κρατικό καταφύγιο, είναι εκεί με τη δική τους εθελοντική παραμονή. Εκεί – πρόσθεσε – βρίσκονται άτομα που είναι αναγνωρισμένα θύματα εμπορίας και άτομα που δεν είναι αναγνωρισμένα θύματα και που μπορεί να μείνουν για διάστημα όχι μόνο μερικών εβδομάδων, αλλά μέχρι και 8 μήνες! Κι αυτό γιατί δεν υπάρχει κρατική ενδιάμεση δομή, δεν υπάρχουν άλλοι χώροι φιλοξενίας ατόμων που βρίσκονται με διαφορετικό μεταξύ τους καθεστώς. Ένα θέμα είναι ο χρόνος που παίρνει η αναγνώριση των θυμάτων, αλλά δεν είναι αυτό που καθυστερεί τη διαδικασία. Πολλές γυναίκες έρχονται από τα κατεχόμενα χωρίς να έχουν να καταγγείλουν κανένα, χωρίς να έχουν παράπονο, αλλά τις υποδεχόμαστε με αυτό το στάτους, με αποτέλεσμα να γίνεται μια συστέγαση ατόμων με διαφορετικές ανάγκες. Το καταφύγιο ναι πρέπει να προσφέρει στα άτομα προστασία, μη επαφή με τους διακινητές και μια κοινωνικο-λειτουργική στήριξη. Αυτή τη στιγμή έχουμε ένα πληθυσμό με διαφορετικές ανάγκες. Δεν μπορεί να στερήσει κανείς τα δικαιώματα ενός ανθρώπου που θέλει να βγει για βόλτα έξω στην πόλη, ή για να ψωνίσει και να επιστρέψει. Είναι ένα άτομο που δεν είναι αναγνωρισμένο θύμα. Άρα τι κάνει εκεί στο καταφύγιο; Ίσως  πρέπει να σκεφτούμε να δημιουργήσουμε τις απαραίτητες δομές που να έχουν τον απαραίτητο βαθμό προστασίας των γυναικών που είναι αναγνωρισμένα θύματα. Για τις άλλες γυναίκες μη αναγνωρισμένα θύματα, να έχουμε άλλου είδους βοήθεια, στήριξη και φροντίδα. Και να μη συγχύζουμε τη ψυχολογική στήριξη με την κοινωνικο-λειτουργική στήριξη. Η ψυχολογική στήριξη δεν σημαίνει ψυχοθεραπεία, αλλά σημαίνει ότι ένα άτομο έχει αξιολογηθεί ψυχολογικά, άρα είναι γνωστές οι ανάγκες του και στη συνέχεια λαμβάνει βοήθεια στο βαθμό που χρειάζεται – αν το άτομο θέλει – εκτός καταφυγίου. Γιατί εκτός καταφυγίου; Γιατί πρέπει οι γυναίκες αυτές να αισθανθούν ότι έχουν την εμπιστευτικότητα και την ατομικότητα που χρειάζονται και που δεν την αισθάνονται στο καταφύγιο όπου διαβιώνουν. Έτσι κι αλλιώς χρειάζεται να αναπτύξουν εμπιστοσύνη με τους ειδικούς για να μπορέσουν να ζητήσουν βοήθεια και να μιλήσουν για πράγματα που πιθανόν δεν έχουν πει πουθενά – με το ίδιο σκεπτικό που έχουν αξιολογηθεί στα γραφεία μας στις Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας. Η δυνατότητα ανεξαρτησίας του χώρου είναι βασικό κριτήριο για το πώς ένα άτομο μπορεί να αισθανθεί καλά για να μιλήσει για πράγματα που κουβαλά μέσα του κι αυτό δεν είναι απλώς μια προσέγγιση, αλλά ένας βασικός κανόνας».

Εγκυμονούν οι δύο από τις έντεκα

Εκ μέρους των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας που έχουν την ευθύνη της λειτουργίας του κρατικού καταφυγίου, ο Ανώτερος Λειτουργός Ευτύχιος Χατζηχριστοδούλου είπε μεταξύ άλλων ότι «δεν είναι εύκολη υπόθεση η επίσημη αναγνώριση των γυναικών που παραπέμπονται στο καταφύγιο ως θύματα σωματεμπορίου». Απαντώντας σε ερωτήσεις των βουλευτίνων της Επιτροπής ανέφερε ότι από τις 11 γυναίκες που διαμένουν σήμερα στο κρατικό καταφύγιο οι 4 δεν έχουν ακόμα αναγνωρισθεί ως θύματα από την Αστυνομία καθώς συνεχίζεται η διερεύνηση της περίπτωσης τους. Η μια από αυτές τις 4 είναι έγκυος,  ενώ είναι έγκυος και μια από τις γυναίκες που έχουν αναγνωρισθεί ως θύματα. Είπε σε σχετική δήλωσή της η βουλευτίνα του ΑΚΕΛ Ειρήνη Χαραλαμπίδου: «Το καταφύγιο προστασίας θυμάτων σεξουαλικής εκμετάλλευσης φιλοξενεί θύματα του υπόκοσμου. Προέχει η ασφάλεια τους, η ψυχολογική τους στήριξη, η προστασία τους. Έχουν γίνει βελτιώσεις, όχι όμως αρκετές και ικανοποιητικές. Ένα ερώτημα που αιωρείται και επιβάλλεται να απαντηθεί από τους αρμόδιους είναι: Στα χρόνια λειτουργίας του καταφυγίου σε σχέση με τα θύματα που φιλοξενήθηκαν, τι αριθμός καταγγελιών έγινε εναντίον σωματεμπόρων, πόσες υποθέσεις στοιχειοθετήθηκαν, πόσες οδηγήθηκαν ενώπιον Δικαστηρίου, πόσοι καταδικάστηκαν και με ποιες ποινές; Σε αυτό το ερώτημα δεν υπήρχε απάντηση και αναμένουμε γραπτή ενημέρωση».

Λίγοι σωματέμποροι καταδικάστηκαν…

Κάποιες απαντήσεις στις ερωτήσεις της Ειρήνης Χαραλαμπίδου και άλλων βουλευτίνων της Επιτροπής δόθηκαν από τις δύο εκπροσώπους της Αστυνομίας στη συζήτηση. Η Ανώτερη Υπαστυνόμος ΤΑΕ Αρχηγείου Καίτη Σοφοκλέους  είπε ότι τα τελευταία χρόνια «οδηγήθηκαν αρκετοί ύποπτοι σωματέμποροι στο Δικαστήριο, αλλά λίγοι από αυτούς καταδικάστηκαν. Υπάρχει – τόνισε – πρόβλημα στην απόδειξη τέτοιων υποθέσεων, καθώς είναι δύσκολη η απόφαση των θυμάτων ή άλλων ατόμων να προσέλθουν στο Δικαστήριο και να δώσουν μαρτυρία. Πρέπει τέτοιες υποθέσεις να εκδικάζονται σύντομα γιατί ο χρόνος που μεσολαβεί μέχρι τη δίκη καταστρέφει τις υποθέσεις». (Στο ζήτημα αυτό αναφέρθηκε η Τάνια Χαραλαμπίδου εκπρόσωπος του Υπουργείου Εσωτερικών που είναι ο Εθνικός Συντονιστής για θέματα εμπορίας προσώπων, πληροφορώντας ότι έχει αποφασισθεί σε συνεργασία με τη Δικαστική Υπηρεσία να πραγματοποιηθεί τον Μάρτιο 2020 εκπαιδευτικό σεμινάριο για τους Δικαστές στην Κύπρο, με εκπαιδευτές Δικαστές από άλλες χώρες). Από το Γραφείο της Αστυνομίας για Καταπολέμηση της Εμπορίας Προσώπων η  Λοχίας Κατερίνα Χείλη  είπε ότι «έγιναν σημαντικές βελτιώσεις στη λειτουργία του καταφυγίου. Στη διαδικασία της αναγνώρισης – πρόσθεσε – κάθε περίπτωση θύματος είναι διαφορετική, παρά τα κάποια κοινά στοιχεία και κάθε περίπτωση εξετάζεται ανάλογα με τα δεδομένα και τις δικές της συνθήκες. Κι αυτό γίνεται στη βάση  Εγχειριδίου Αναγνώρισης που ισχύει στον διεθνή χώρο. Οι περισσότερες κοπέλες δεν θέλουν να ενημερώνονται οι συγγενείς τους στη χώρα τους, για το τι έχουν υποστεί στην Κύπρο, παρόλο που εμείς στο πλαίσιο της δουλειάς μας ενημερώνουμε μέσω της αρμόδιας πρεσβείας τη χώρα του θύματος για τις συνθήκες που το αφορούν».

Από το Γραφείο της Επιτρόπου Διοικήσεως η λειτουργός Θέκλα Δημητριάδου ανακοίνωσε στη συνεδρία ότι το Γραφείο ετοίμασε και δημοσίευσε στις 9 Οκτωβρίου 2019 έκθεση για τη λειτουργία του καταφυγίου όπου μεταξύ άλλων επισημαίνονται ελλείψεις, κυρίως σε ό,τι αφορά τη ψυχολογική στήριξη των θυμάτων. Παρεμβάσεις στη συζήτηση έγιναν και από τις βουλευτίνες Ελένη Μαύρου (ΑΚΕΛ) και Μαριέλλα Αριστείδου και Αννίτα Δημητρίου (ΔΗΣΥ), καθώς και από την Έλενα Πισσαρίδου Πρόεδρο της μη κυβερνητικής οργάνωσης ΣΤΙΓΜΑ για προστασία θυμάτων σεξουαλικής κακοποίησης και εκμετάλλευσης, τη  Χριστίνα Καϊλή  Συντονίστρια Προγραμμάτων στο Μεσογειακό Ινστιτούτο Μελετών Κοινωνικού Φύλου (MIGS) και  Άννα Διογένους εθελόντρια της οργάνωσης Cyprus Stop Trafficking.

Η Χριστίνα Καϊλή έθεσε στη συζήτηση το θέμα της αθέμιτης χρησιμοποίησης των λεγόμενων συνεργατών της Αστυνομίας για καταπολέμηση της πορνείας και του σωματεμπορίου. Δίπλα της η Ρένα Γιαβάση.

Από αριστερά η Καίτη Σοφοκλέους και η Κατερίνα Χείλη (εκπρόσωποι της Αστυνομίας) και η Άννα Διογένους από την οργάνωση Cyprus Stop Trafficking που μίλησε για «σοβαρή απουσία ψυχολόγου στο καταφύγιο».

Φώτο: Στο μέσο η Σεμέλη Βύζακου πλαισιωμένη από την Τάνια Χαραλαμπίδου και τον Ευτύχιο Χατζηχριστοδούλου στη συζήτηση της 14ης Οκτωβρίου 2019.