Παιδιά ενός κατώτερου θεού στην Ευρώπη…

ΤΟΥ ΜΑΡΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ

Σε ένα ενημερωτικό έντυπο που δημοσιεύθηκε μέσα στον Σεπτέμβρη 2019, η  Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες (UNHCR), το Tαμείο των Ηνωμένων Εθνών για τα Παιδιά (UNICEF) και ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης των Ηνωμένων Εθνών (ΔOM), αναφέρουν λεπτομερώς τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν τα παιδιά και οι έφηβοι που γεννιούνται εκτός Ευρώπης όταν προσπαθούν να έχουν πρόσβαση στην εκπαίδευση στην Ευρώπη. Οι τρεις οργανισμοί παροτρύνουν τα ευρωπαϊκά κράτη να ενισχύσουν την εκπαίδευση των παιδιών προσφύγων και μεταναστών που βρίσκονται μπροστά σε προβλήματα όπως έλλειψη σχολικών χώρων, μη επαρκώς καταρτισμένοι εκπαιδευτικοί, γλωσσικές δυσκολίες και περιορισμένη πρόσβαση στη ψυχοκοινωνική υποστήριξη. Επιπρόσθετα καλούν τα ευρωπαϊκά κράτη να αυξήσουν τους πόρους και την πρακτική υποστήριξη της σχολικής εκπαίδευσης ώστε να εξασφαλίσουν ότι όλα τα παιδιά πρόσφυγες, παιδιά αιτούντες άσυλο και παιδιά μετανάστες στην Ευρώπη μπορούν να έχουν πρόσβαση και να παραμείνουν σε ποιοτική εκπαίδευση.

Η πρόωρη σχολική εγκατάλειψη

Αναφέρεται ότι σήμερα ο αριθμός των παιδιών και των εφήβων που γεννήθηκαν εκτός Ευρώπης (συμπεριλαμβανομένων νεο-αφιχθέντων παιδιών προσφύγων και παιδιών μεταναστών) που εγκαταλείπουν πρόωρα το σχολείο είναι σχεδόν διπλάσιος σε σύγκριση με τα παιδιά που γεννήθηκαν στην πατρίδα τους. Τα παιδιά μεταναστών έχουν επίσης χαμηλότερα μαθησιακά αποτελέσματα όταν δεν τους παρέχεται επαρκής υποστήριξη. Για παράδειγμα, περίπου 3 στους 4 ντόπιους μαθητές επιτυγχάνουν ικανότητες στην επιστήμη, την ανάγνωση και τα μαθηματικά, αλλά μόνο 3 στους 5 μαθητές με μεταναστευτική βιογραφία επιτυγχάνουν τις ίδιες ικανότητες.

Μεταξύ των βασικών προκλήσεων που επισημάνθηκαν στην έκθεση είναι:

*Ανεπαρκείς χρηματοοικονομικοί πόροι.

*Δεν υπάρχουν αρκετοί σχολικοί χώροι ή εκπαιδευτικοί καταρτισμένοι στην διδασκαλία παιδιών προσφύγων και παιδιών μεταναστών.

*Γλωσσικές δυσκολίες.

*Η έλλειψη ψυχοκοινωνικής υποστήριξης και περιορισμένη διαθεσιμότητα ταχύρρυθμων μαθημάτων. Τα τελευταία είναι ζωτικής σημασίας για τα παιδιά που απουσίαζαν για ένα διάστημα από το σχολείο ή προέρχονται από διαφορετικά εκπαιδευτικά συστήματα.

*Τα παιδιά της προσχολικής ηλικίας (ηλικίας 3 έως 5 ετών) και της ανώτερης δευτεροβάθμιας ηλικίας (15 ετών και άνω) παρουσιάζουν μεγαλύτερες πιθανότητες να εγκαταλείψουν το σχολείο, δεδομένου ότι συχνά βρίσκονται εκτός του πεδίου εφαρμογής της εθνικής νομοθεσίας για την υποχρεωτική εκπαίδευση.

Αναφορά στην περίπτωση της Κύπρου

Για να βοηθήσει τα κράτη να αντιμετωπίσουν αυτές τις προκλήσεις και να αντιμετωπίσει τα κενά στατιστικών δεδομένων, το έγγραφο δίνει παραδείγματα καλών και ελπιδοφόρων πρακτικών στην εκπαίδευση σε ολόκληρη την Ευρώπη και κάνει μια σειρά συστάσεων. Αναφέρει ότι στην Κύπρο παρέχεται πρόσβαση σε δωρεάν εκπαίδευση σε όλους τους μαθητές, συμπεριλαμβανομένων των παιδιών προσφύγων και παιδιών μεταναστών. Προσθέτει ότι το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού της Κύπρου προωθεί την εφαρμογή μέτρων και πολιτικών για την ομαλή και αποτελεσματική κοινωνική και εκπαιδευτική ένταξη των φοιτητών με μεταναστευτική βιογραφία. Παρά τις σημαντικές προσπάθειες του Υπουργείου Παιδείας και των σχολείων που ενδιαφέρονται, ωστόσο, παραμένουν οι προκλήσεις ιδιαίτερα για τα νεο-αφιχθέντα παιδιά να έχουν αποτελεσματική πρόσβαση στην εκπαίδευση. 1040 παιδιά έχουν υποβάλει αίτηση ασύλου το 2018 στην Κύπρο, μεταξύ των οποίων  62% Σύριοι, 15% από το Ιράκ και 5% από τη Σομαλία. Πρόκειται για παιδιά που έχουν έρθει στην Κύπρο είτε με τους γονείς τους, είτε έχουν χωριστεί από τους δύο γονείς και άλλους συγγενείς ή ενήλικες που είναι υπεύθυνοι γι’ αυτούς.

Η επένδυση στην εκπαίδευση

Όπως αναφέρεται στην έκθεση, η πρόωρη εγκατάλειψη του σχολείου μεταξύ των παιδιών που γεννήθηκαν εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, συμπεριλαμβανομένων των παιδιών προσφύγων και των παιδιών μεταναστών είναι σχεδόν διπλάσια σε σύγκριση με τα παιδιά που γεννήθηκαν στην πατρίδα τους. Το χάσμα αυτό είναι πιο έντονο στην Αυστρία, το Βέλγιο, την Κύπρο, την Ελλάδα, την Ιταλία και την Ισπανία.

Η  UNHCR και ο ΔΟΜ συνεργάζονται στενά με το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού της Κυπριακής Δημοκρατίας για να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις για την ενσωμάτωση των παιδιών προσφύγων και παιδιών μεταναστών. Επιπλέον η UNHCR, ο ΔΟΜ και μη κυβερνητικές οργανώσεις συνεχίζουν να εργάζονται για την ευαισθητοποίηση και την ενθάρρυνση της ενσυναίσθησης στα σχολεία και στις τοπικές κοινότητες.

Η Pascale Moreau Διευθύντρια της UNHCR του Γραφείου για την Ευρώπη δήλωσε ότι «για τα παιδιά προσφύγων, η εκπαίδευση δεν είναι μόνο ζωτικής σημασίας για το μέλλον τους, αλλά και για τις κοινότητες στις οποίες ζουν. Η ποιοτική εκπαίδευση αυξάνει τις ευκαιρίες ζωής, διευκολύνει την ενσωμάτωση και είναι κερδοφόρος για τον σπουδαστή και την κοινωνία. Η επένδυση στην εκπαίδευση για όλους αποτελεί μία από τις καλύτερες επενδύσεις που μπορεί να κάνει μια κυβέρνηση».

Δημόσιο σχολείο χωρίς αποκλεισμούς

Το ενημερωτικό έντυπο  καλεί τα κράτη να ενισχύσουν τους δεσμούς μεταξύ των σχολείων και άλλων κρίσιμων δημόσιων υπηρεσιών, όπως η υγεία και η προστασία των παιδιών, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι αντιμετωπίζονται τα εμπόδια στην εγγραφή και οι παράγοντες που συμβάλλουν στην πρόωρη εγκατάλειψη του σχολείου. Το έγγραφο συνιστά επίσης να αυξηθεί η πρόσβαση στις υπηρεσίες προδημοτικής  εκπαίδευσης και να προωθηθεί η ένταξη των νέων σε προγράμματα ανώτερης δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και κατάρτισης.

«Με πολιτική βούληση και πρόσθετες επενδύσεις, οι κυβερνήσεις σε όλη την Ευρώπη μπορούν να δημιουργήσουν συστήματα δημόσιου σχολείου χωρίς αποκλεισμούς, εξασφαλίζοντας σε όλα τα παιδιά, ανεξάρτητα από το μεταναστευτικό τους βιογραφικό, με το δικαίωμά τους στην εκπαίδευση να προστατεύεται, οικοδομώντας αλληλέγγυες και επιτυχημένες κοινότητες», δήλωσε η Afshan Khan Περιφερειακή Διευθύντρια της UNICEF για την Ευρώπη και την Κεντρική Ασία και Ειδική Συντονίστρια για την αντιμετώπιση των προσφύγων και των μεταναστών στην Ευρώπη.

Οι τρεις οργανισμοί καλούν επίσης τα κράτη να αυξήσουν τις προσπάθειές τους και να προβούν σε περαιτέρω επενδύσεις, τόσο σε εθνικό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο, για τη συλλογή ποιοτικών τυποποιημένων και εναρμονισμένων δεδομένων σχετικά με τα παιδιά πρόσφυγες, τα παιδιά αιτούντες άσυλο και παιδιά μετανάστες στην εκπαίδευση, που θα ενημερώνουν την ανάπτυξη πολιτικής και την κατανομή των πόρων.

Καμιά γενιά να μη μείνει πίσω

Ο Manfred Profazi ανώτερος περιφερειακός σύμβουλος του ΔOM για την Ευρώπη και την Κεντρική Ασία τόνισε ότι «η εξάλειψη των κενών στην εκπαίδευση των παιδιών προσφύγων και παιδιών μεταναστών είναι κρίσιμη για την ανάπτυξη και την ευημερία τους και αυτό μπορεί να έχει θετικό αντίκτυπο στην κοινωνία εν γένει. Η εκπαίδευση έχει επίσης τη συνεκτική δύναμη να βοηθήσει τα παιδιά των προσφύγων και των μεταναστών και τις οικογένειές τους να δημιουργήσουν δεσμούς με τις τοπικές κοινότητες και να συνεισφέρουν. Η επένδυση σε εκπαίδευση χωρίς αποκλεισμούς και ποιοτική εκπαίδευση θα μας βοηθήσει να ανταποκριθούμε στην ευθύνη μας να διασφαλίσουμε ότι καμιά γενιά δεν θα μείνει πίσω».

Η αποστολή των τριών οργανισμών

Η UNHCR ηγείται διεθνούς δράσης για την προστασία των ανθρώπων που αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους εξαιτίας συγκρούσεων και διώξεων. Παρέχει βοήθεια διάσωσης όπως στέγαση, τροφή και νερό, βοηθάμε στην προστασία των θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων και αναπτύσσει λύσεις που εξασφαλίζουν στους ανθρώπους ένα ασφαλές μέρος που θ’ αποκαλούν σπίτι τους κι όπου θα μπορούν να οικοδομήσουν ένα καλύτερο μέλλον. Προσπαθεί επίσης να διασφαλίσει ότι οι ανιθαγενείς έχουν την ιθαγένεια.

Η UNICEF προωθεί τα δικαιώματα και την ευημερία κάθε παιδιού σε ό, τι κάνει. Μαζί με τους εταίρους της εργάζεται σε 190 χώρες και περιοχές για να μεταφράσει αυτή τη δέσμευση σε πρακτική δράση, εστιάζοντας σε ιδιαίτερες προσπάθειες για την προσέγγιση των πλέον ευάλωτων και αποκλεισμένων παιδιών προς όφελος όλων των παιδιών, παντού.

Ως ο κυριότερος διακυβερνητικός οργανισμός στον τομέα της μετανάστευσης, ο ΔΟΜ συνεργάζεται στενά με τους εταίρους του για την προώθηση της τακτικής, ασφαλούς, νόμιμης και υπεύθυνης μετανάστευσης που ωφελεί τα άτομα και τις κοινότητες στις χώρες καταγωγής, διέλευσης και προορισμού.

Φώτο: Παιδιά που ζουν στο Κέντρο Υποδοχής και Ταυτοποίησης στο χωριό Πυλί  στο νησί της Κω. (Φωτογραφία Σωκράτης Μπαλταγιάννης).