Πιέσεις κατά των Ρώσων επενδυτών

Της Αλεξίας Καφετζή

Οι προσπάθειες πολλών αντικυπριακών κύκλων στην Ευρώπη να αποκόψουν τους δεσμούς και κυρίως τις οικονομικές σχέσεις της Κύπρου με τη Ρωσία, φαίνεται να φέρνουν αποτελέσματα.  Όπως όλα δείχνουν η οικονομική δραστηριότητα των Ρώσων άρχισε να περιορίζεται με τη φυγή κεφαλαίων. Παράλληλα και το τουριστικό ρεύμα από τη Ρωσία, παρουσιάζει τα τελευταία χρόνια συρρίκνωση.

Τα αποτελέσματα αυτά είναι απτά και διαπιστώνονται τόσο από παράγοντες στην Κύπρο όσο και από δημοσιεύματα ξένων μέσων μαζικής ενημέρωσης. Ωστόσο οι επιθέσεις και τα υποβολιμαία δημοσιεύματα που τείνουν να υποσκάπτουν τις σχέσεις των δυο χωρών συνεχίζονται, ενώ και η πολιτική του Υπουργείου Εσωτερικών της Κυπριακής Δημοκρατίας υποβοηθά τους ξένους κύκλους στις επιδιώξεις τους.

Χαρακτηριστικό είναι πρόσφατο δημοσίευμα της βρετανικής Guardian που επιμένει να  υποστηρίζει ότι δισεκατομμυριούχοι Ρώσοι ολιγάρχες και μέλη της ουκρανικής ελίτ που κατηγορούνται για διαφθορά, συγκαταλέγονται μεταξύ εκατοντάδων ανθρώπων που έχουν αποκτήσει διαβατήρια της ΕΕ με αμφιλεγόμενες «χρυσές βίζες». Κάνει μάλιστα ιδιαίτερη αναφορά στην Κύπρο υποστηρίζοντας ότι «η κυβέρνηση της Κύπρου έχει κερδίσει περισσότερα από 4 δισ. ευρώ από το 2013, παρέχοντας την υπηκοότητα στους σούπερ-πλούσιους και μαζί το δικαίωμα να ζουν και να εργάζονται σε όλη την Ευρώπη σε αντάλλαγμα επενδύσεις σε μετρητά. Περισσότερα από 400 διαβατήρια θεωρείται ότι έχουν εκδοθεί μέσω αυτού του προγράμματος μόνο πέρυσι (2018)».

Σύμφωνα πάντα με τον Guardian οι Ευρωπαίοι πολιτικοί παρακολουθούν την ανάπτυξη του τομέα με ανησυχία, με ορισμένους να ισχυρίζονται ότι οι ρυθμίσεις υπονομεύουν την έννοια της υπηκοότητας. Η Ana Gomes, βουλευτής στην Πορτογαλία, χαρακτήρισε τις λεγόμενες «χρυσές θεωρήσεις» ως «απολύτως ανήθικες και διεστραμμένες» και κατηγορεί την Κύπρο για τη μυστικοπάθεια γύρω από τη λίστα.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διέταξε πρόσφατα έρευνά για το κατά πόσον οι έλεγχοι διενεργήθηκαν σωστά. Το 2013 η σημερινή κυβέρνηση της Κύπρου άρχισε να εφαρμόζει την πρακτική η οποία απαιτεί από τους αιτούντες να επενδύσουν 2 εκατ. ευρώ σε ακίνητα ή 2,5 εκατ. ευρώ σε εταιρείες ή κρατικά ομόλογα. Δεν υπάρχει απαίτηση γλώσσας ή κατοικίας, εκτός από μια επίσκεψη μία φορά κάθε επτά χρόνια.

Στο δημοσίευμα παρατίθεται και η θέση του   Υπουργείου Οικονομικών της Κυπριακής Δημοκρατίας το οποίο αναφέρει ότι το πρόγραμμα προοριζόταν για «γνήσιους επενδυτές που εγκαθιστούν επιχειρηματική βάση και αποκτούν μόνιμη κατοικία στην Κύπρο». Οι κύκλοι του Υπουργείου ανέφεραν ότι έγιναν αυστηροί έλεγχοι σε κάθε υπηκοότητα και οι έλεγχοι που απαιτούνται για νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες. Παρατήρησαν επίσης ότι η Κύπρος δεν ήταν η μόνη χώρα της ΕΕ που χορήγησε την υπηκοότητα σε Ρώσους υψηλού καθαρού πλούτου.

Δυσμενές το κλίμα για τους Ρώσους

Αποτέλεσμα των πιέσεων και των ανάλογων δημοσιευμάτων που χρονολογούνται, το κλίμα για τους Ρώσους επενδυτές στην Κύπρο έχει αλλάξει. Αυτό είναι και διαπίστωση ρεπορτάζ του διεθνούς πρακτορείου Bloomberg, που με διαπιστώνει ότι πλέον η Κύπρος δεν είναι ένας μεσογειακός παράδεισος για τις επιχειρήσεις Ρώσων. Το πρακτορείο φιλοξενεί δηλώσεις του Γενικού Διευθυντή του Συνδέσμου Εγκεκριμένων Λογιστών Κύπρου (ΣΕΛΚ ), Κυριάκου Ιορδάνους, σύμφωνα με τις οποίες «οι Ρώσοι μειώνονται στην Κύπρο». Σύμφωνα με τη διαπίστωση  οι νέοι κυπριακοί κανόνες για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες συνθέτουν τις συνέπειες των κυρώσεων των ΗΠΑ έναντι της Ρωσίας και των πολιτών υψηλού προφίλ της, βγάζοντας χρήματα έξω από το “μοναδικό μεσογειακό καταφύγιο”.

Η αξία των αλλοδαπών τραπεζικών λογαριασμών (που είναι κυρίως ρωσικοί), έπεσε στα 7.1 δισεκατομμύρια ευρώ (8.1 δισεκατομμύρια δολάρια) στα τέλη του περασμένου Νοεμβρίου, σύμφωνα με στοιχεία της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου.

Το Bloomberg αναφέρει πως οι επιχειρηματικές δραστηριότητες που σχετίζονται με τη Ρωσία στην Κύπρο οδήγησαν σε ακαθάριστο εισόδημα περίπου 2.2 δισ. ευρώ το 2017, δηλαδή περίπου 11% της οικονομικής παραγωγής, σύμφωνα με τη Fiona Mullen, Διευθύντρια της εταιρείας Sapienta Economic Ltd. Σύμφωνα με την ίδια, ο τουρισμός είναι πλέον μεγαλύτερη αγορά από τον τραπεζικό τομέα, οπότε έχει αλλάξει ελαφρώς το μείγμα Ρώσων, ανέφερε. «Υπάρχουν ακόμα τα “παλιά” χρήματα και πρακτικές, αλλά υπάρχουν επίσης πολλοί Ρώσοι μεσαίας τάξης που έρχονται για διακοπές».

Τον Νοέμβριο, ξεκίνησε μια οδηγία από την Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου, δίνοντας στους δανειστές λιγότερα περιθώρια για να αναπτύξουν επιχειρήσεις ρωσικές εταιρείες με εταιρείες κέλυφος, σύμφωνα με τον κ. Ιορδάνους.

Ταυτόχρονα, το ρεπορτάζ αναφέρει πως δύο Ρώσοι επιχειρηματίες που διατηρούν λογαριασμούς στην Κύπρο εδώ και πάνω από μία δεκαετία, ανέφεραν ότι τους έστειλαν επιστολές οι τράπεζες τους τελευταίους μήνες και τους ζήτησαν αρκετά έγγραφα αναφορικά με την πηγή των χρημάτων που βρίσκονταν στους συγκεκριμένους λογαριασμούς. «Δεν μπόρεσαν να παράσχουν τα δικαιολογητικά και έτσι αναγκάστηκαν να κλείσουν τους λογαριασμούς», κατέληξε.

Πολλά δικαιολογητικά

«Οι τράπεζες της Κύπρου απαιτούν πολλά δικαιολογητικά”, δήλωσε ο πρώην αναπληρωτής διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας Gazprom, Alexander Ryazanov, ο οποίος συνεργάζεται πολλά χρόνια με κυπριακές τράπεζες. “Είναι πολύ δύσκολο να ανοιχτεί νέος λογαριασμός πλέον», συμπλήρωσε.

Τη συρρίκνωση της παρουσίας των Ρώσων στην Κύπρο επισημαίνει με νεότερα στοιχεία και προ ημερών δημοσίευμα του «Φιλελευθέρου». Τα στοιχεία δείχνουν ότι σταδιακά παρατηρείται ανατροπή από αυτά που ξέραμε πριν μερικά χρόνια. Οι αυστηρές νομοθεσίες για το ξέπλυμα χρήματος, το πόσο ακριβό είναι το κυπριακό τουριστικό προϊόν για τα εισοδήματα των Ρώσων που επισκέπτονται την Κύπρο και ο ανταγωνισμός με άλλους προορισμούς έχουν δημιουργήσει νέα δεδομένα. Όπως επισημαίνεται στο δημοσίευμα από το 2017 και μετά εντάθηκαν οι πιέσεις, ιδιαίτερα  των ΗΠΑ προς την Κύπρο. Ως απάντηση, η Κεντρική Τράπεζα έκλεισε εταιρείες-βιτρίνες και έδωσε εντολή στις τράπεζες να κάνουν συνεντεύξεις με τους καταθέτες τους και να τους ζητούν φορολογικά πιστοποιητικά. Πολλοί, που δεν πληρούσαν τα κριτήρια, είδαν τους λογαριασμούς τους να κλείνουν.

Τα στοιχεία της Κεντρικής Τράπεζας συνηγορούν προς την κατεύθυνση της συστηματικής φυγής ρωσικών κεφαλαίων. Η ουσία είναι ότι οι καταθέσεις των Ρώσων στο χρηματοπιστωτικό σύστημα τέλος Ιουνίου ήταν €6,78 δισ. από €21,51 δισ. που ήταν τέλος του 2012. Η διαφορά είναι τεράστια και οι καταθέσεις σε σύγκριση με επτά χρόνια πριν είναι λιγότερες κατά €14,79 δισ. Το 2013, με το κούρεμα των καταθέσεων, οι καταθέσεις των Ρώσων μειώθηκαν στα €11,76 δισ. Από το 2013 μέχρι τέλος Ιουνίου οι ρωσικές καταθέσεις που έφυγαν από το σύστημα είναι €5,03 δισ.

Όμως δεν είναι μόνο οι καταθέσεις των Ρώσων που μειώνονται. Μείωση παρουσιάζει και ο τουρισμός από τη Ρωσία. Σύμφωνα λοιπόν με τα στοιχεία στο πρώτο εξάμηνο του 2019 τα έσοδα από τη Ρωσία σημείωναν μείωση κατά 7,2% σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο του 2018, φθάνοντας τα €96 εκατ. Τους επτά μήνες του 2019 επισκέφθηκαν την Κύπρο 418.991 Ρώσοι, αριθμός κατά 4,5% χαμηλότερος από το αντίστοιχο περσινό διάστημα. Κερδισμένη τουριστικά από τη Ρωσία είναι η Τουρκία. Το 2018 την Τουρκία επισκέφθηκαν 5,7 εκατομμύρια Ρώσοι, αριθμός κατά 21% περισσότεροι σε σχέση με το 2017. Το 2019 ενδέχεται να σημειωθεί νέο ρεκόρ. Ως προς τα στοιχεία που αφορούν την Κύπρο, το 2018 επισκέφθηκαν την Κύπρο 783.631 Ρώσοι από 824.494 το 2017. Το 2015 ο αριθμός ήταν 524.853 Ρώσοι τουρίστες και το 2014 στις 636.766. Πριν δέκα χρόνια ο αριθμός των Ρώσων τουριστών που επισκέφθηκαν την Κύπρο ήταν 180.926 παρουσιάζοντας άνοδο 602.705.

Ευθύνες και στο Υπ. Εσωτερικών

Ενώ συντελούνται  όλα αυτά τα αρνητικά για την οικονομία μας και την επιχειρηματική δραστηριότητα στη χώρα μας οι κυπριακές αρχές αδυνατούν να πάρουν τα μηνύματα των καιρών και με την εισαγωγή μέτρων να ανακόψουν τον κατήφορο. Ιδιαίτερα το Υπουργείο Εσωτερικών στο οποίο ανήκει μεγάλο μέρος των σχετικών αρμοδιοτήτων, απέτυχε να βρει τους τρόπους που θα αναχαιτίσει την αρνητική πορεία που ακολουθείται. Οι χρονοβόρες διαδικασίες μαζί με τη γραφειοκρατία σκοτώνουν τις επενδυτικές προσπάθειες κυρίως όταν αυτές προέρχονται από ξένους. Αν ο υπουργός Εσωτερικών Κωνσταντίνος Πετρίδης που τόσα είχε υποσχεθεί για εκσυγχρονισμό του κράτους δεν περάσει από τα λόγια και τις διακηρύξεις, δεν προχωρήσει σε τομές και ουσιαστικά μέτρα που να διευκολύνουν τους επενδυτές γρήγορα θα κλάψουμε επί ερειπίων. Ήδη παρατηρείται μεγάλη αύξηση των επενδύσεων στο κατεχόμενο μέρος της Κύπρου και κυρίως από Ρώσους επιχειρηματίες. Το καθεστώς στα κατεχόμενο παρουσιάζεται πιο ευέλικτο στις διαδικασίες και κινείται με πολύ πιο γρήγορους ρυθμούς στο θέμα των αδειών και των χαλαρώσεων.