14 χιλιάδες οικιστικές μονάδες για 58.500 πρόσφυγες

Σε απαντητική επιστολή σε ερωτηματολόγιο του «Φ» σε σχέση με προβλήματα εκτοπισμένων στους κυβερνητικούς οικισμούς που υπογράφει η προϊστάμενη του Κλάδου Σχεδιασμού και Κατασκευών Οικισμών του Τμήματος Πολεοδομίας και Οικήσεως, ανώτερη λειτουργός Πολεοδομίας, Ειρήνη Γιαννακού σημειώνει ότι το Τμήμα της «στον ετήσιο προϋπολογισμό του και στο μεσοπρόθεσμο δημοσιονομικό πλαίσιο της τριετίας, περιλαμβάνει κονδύλια για θέματα που αφορούν στους κυβερνητικούς οικισμούς στέγασης εκτοπισθέντων, γεγονός που αποδεικνύει την έγνοια και την ευαισθησία της κυβέρνησης σε θέματα στέγασης των εκτοπισθέντων.

Πρόσθετα, σε συνεργασία με το υπουργείο Εσωτερικών βρίσκεται σε εξέλιξη η ετοιμασία προγράμματος για την ολιστική αντιμετώπιση των προβλημάτων που σχετίζονται με τους οικισμούς στέγασης εκτοπισθέντων, ιδιαίτερα για θέματα αναδόμησης, αναβάθμισης και επιδιόρθωσης των οικιστικών μονάδων των οικισμών». Αναφέρει ότι το Τμήμα της «έχει την ευθύνη υλοποίησης της κυβερνητικής πολιτικής για στέγαση των εκτοπισμένων της τουρκικής εισβολής» και προσθέτει: «Από το 1975 άρχισε η υλοποίηση του σχεδίου στέγασης με βάση το οποίο έχουν ανεγερθεί περίπου 14 χιλιάδες οικιστικές μονάδες οι οποίες στεγάζουν 58.500 πρόσφυγες (1/4 περίπου των προσφύγων) και 330 καταστήματα σε 69 κυβερνητικούς οικισμούς παγκυπρίως.

Με την πάροδο του χρόνου διαφάνηκε η ανάγκη, εκτός από τις γενικές επιδιορθώσεις που γίνονταν στα κτήρια των κυβερνητικών οικισμών, να γίνει μια πιο επισταμένη αξιολόγηση των κτηρίων αυτών και όπου χρειάζεται να γίνεται ενίσχυση των κτηρίων ή και αναδόμησή τους. Για το λόγο αυτό κατόπιν υπουργικών αποφάσεων άρχισε να υλοποιείται το 2000 το «Πρόγραµµα αναδόµησης, επιδιόρθωσης/ ενίσχυσης και ριζικής βελτίωσης των κτηρίων οκτώ κυβερνητικών οικισµών».

Στα πλαίσια του πιο πάνω προγράμματος, κατόπιν υπουργικών αποφάσεων, υλοποιήθηκαν μέχρι στιγμής έργα της τάξης των €140 εκατ., με την ανέγερση 45 πολυκατοικιών και 187 κατοικιών και την επιδιόρθωση/ριζική ενίσχυση 50 πολυκατοικιών και 2.200 κατοικιών. Το εν λόγω πρόγραμμα βρίσκεται σε εξέλιξη. Στο παρόν στάδιο προγραμματίζεται η ανέγερση 8 πολυκατοικιών (1 στον κυβερνητικό οικισμό Στρόβολος ΙΙ, 5 στον κυβερνητικό οικισμό Άγιος Μάμας και 2 στον κυβερνητικό οικισμό Άγιοι Ανάργυροι Ι) και η επιδιόρθωση 146 κατοικιών (96 στον κυβερνητικό οικισμό Στρόβολος ΙΙ και 50 στον κυβερνητικό οικισμό Άγιος Μάμας). Σύμφωνα με τον προγραμματισμό του Τμήματος, τα εν λόγω έργα αναμένεται ότι θα αρχίσουν και θα ολοκληρωθούν μέσα στη χρονική περίοδο 2021-2024. Επίσης στα πλαίσια του ιδίου Προγράμματος βρίσκονται στο στάδιο της μελέτης η ανέγερση 5 πολυκατοικιών και η επιδιόρθωση 95 κατοικιών. Σημειώνεται ότι στα πλαίσια του πιο πάνω προγράμματος, στις 4 Ιουνίου 2021 υπογράφτηκε το συμβόλαιο για το έργο: «Επιδιόρθωση 7 πολυκατοικιών στον κυβερνητικό οικισμό Άγιος Μάμας, στη Λευκωσία», έναντι του ποσού των €1.271.499,90 συν Φ.Π.Α. Επίσης στις 24 Μαΐου 2021 υπογράφτηκε το συμβόλαιο για το έργο «Αναδόμηση 2 πολυκατοικιών στον κυβερνητικό οικισμό Στρόβολος ΙΙ, στη Λευκωσία», για το ποσό των €2.269.904,16 συν Φ.Π.Α».

Ανελκυστήρες και συγκατάθεση των συνιδιοκτητών

«Επίσης με την πάροδο του χρόνου» προστίθεται στην επιστολή του Τμήματος Πολεοδομίας «προέκυψε η ανάγκη τοποθέτησης ανελκυστήρων στις υφιστάμενες πολυκατοικίες των κυβερνητικών οικισμών. Για το λόγο αυτό κατόπιν υπουργικής απόφασης το 2008 άρχισε να υλοποιείται το «Πρόγραμμα προσθήκης ανελκυστήρων σε υφιστάμενες πολυκατοικίες σε κυβερνητικούς οικισµούς παγκύπρια» το οποίο αφορά 368 περιπτώσεις παγκύπρια με προτεραιότητα πολυκατοικίες στις οποίες διαμένουν ηλικιωμένα άτομα ή άτομα με ειδικές κινητικές ανάγκες. Μέχρι σήμερα έχει ολοκληρωθεί η εγκατάσταση ανελκυστήρων σε 115 υφιστάμενες πολυκατοικίες. Στο παρόν στάδιο προγραμματίζονται εργασίες για εγκατάσταση άλλων 30 ανελκυστήρων σε υφιστάμενες πολυκατοικίες κυβερνητικών οικισμών στη Λευκωσία, Λάρνακα και Λεμεσό.

Περαιτέρω το υπουργείο Εσωτερικών επεξεργάζεται σχέδιο για να εγκατασταθούν ανελκυστήρες στις υπόλοιπες πολυκατοικίες. Στο σημείο αυτό τονίζεται ότι μετά την τιτλοποίηση των πολυκατοικιών στους δικαιούχους, για να μπορέσει το Τμήμα Πολεοδομίας και Οικήσεως να προχωρήσει στην υλοποίηση των έργων εγκατάστασης ανελκυστήρων θα πρέπει να εξασφαλίσει την αμετάκλητη συγκατάθεση όλων των συνιδιοκτητών. Αν δεν εξασφαλιστεί η εν λόγω συγκατάθεση, δυστυχώς δεν μπορεί να προχωρήσει η εγκατάσταση ανελκυστήρα. Για το θέμα αυτό έχει ζητηθεί σχετική νομική γνωμάτευση, επίσης έχει κατατεθεί πρόταση νόμου σε σχέση με το εν λόγω θέμα στην κοινοβουλευτική Επιτροπή Προσφύγων-Εγκλωβισμένων-Αγνοουμένων-Παθόντων. Μέχρι να ρυθμιστεί το πιο πάνω θέμα, το Τμήμα Πολεοδομίας και Οικήσεως για να εξυπηρετήσει τα άτομα τρίτης ηλικίας ή άτομα με αναπηρία προβαίνει σε εξέταση της κάθε περίπτωσης ξεχωριστά. Για παράδειγμα, εξετάζεται ανά περίπτωση η τοποθέτηση κυλιόμενου καθίσματος ή σε εξαιρετικές περιπτώσεις η παραχώρηση άλλου ισόγειου διαμερίσματος στο δικαιούχο ή η επιδότηση ενοικίου από το κράτος για στέγαση του σε οικιστικές μονάδες του ιδιωτικού τομέα διατηρώντας τον τίτλο του διαμερίσματος. Επιπρόσθετα το Τμήμα Πολεοδομίας και Οικήσεως έχει ανεγείρει 70 καινούργιες πολυκατοικίες στις οποίες έχει εγκατασταθεί ανελκυστήρας. Στις πολυκατοικίες αυτές διαμένουν κυρίως ηλικιωμένα άτομα. Πέραν της εγκατάστασης ανελκυστήρων στο παρόν στάδιο βρίσκεται σε εξέλιξη και η κατασκευή ραμπών στις εισόδους των πολυκατοικιών στους κυβερνητικούς οικισμούς για να διευκολύνει τα ηλικιωμένα άτομα ή άτομα με αναπηρία».

Στατική επάρκεια, ασφάλεια και υγεία

Το Τμήμα Πολεοδομίας αναφέρει επίσης ότι «πέραν των πιο πάνω προγραμμάτων βρίσκεται σε εξέλιξη το πρόγραμμα για την «Αποτίμηση της στατικής επάρκειας των υφιστάμενων πολυκατοικιών στους κυβερνητικούς οικισμούς παγκύπρια» που αφορά στην αποτίμηση της στατικής επάρκειας 358 υφιστάμενων πολυκατοικιών παγκύπρια, (155 πολυκατοικίες στην επαρχία Λευκωσίας, 91 πολυκατοικίες στην επαρχία Λάρνακας και 112 πολυκατοικίες στην επαρχία Λεμεσού), εκ των οποίων 264 βρίσκονται σε ελληνοκυπριακή γη και 94 βρίσκονται σε τουρκοκυπριακή γη. Σημειώνεται ότι στο παρόν στάδιο έχουν ολοκληρωθεί όλες οι φάσεις του προγράμματος. Για την ολιστική αντιμετώπιση του θέματος, το Τμήμα σε συνεργασία με το υπουργείο Εσωτερικών καταρτίζει σχέδιο δράσεων για τη διαχείριση του ζητήματος αυτού που ενδεχομένως να περιλαμβάνει πέραν από την αναδόμηση των πολυκατοικιών και άλλες ρυθμίσεις και πολιτικές. Το Τμήμα ήδη διερευνά νέες προσεγγίσεις σχετικές με το θέμα, οι οποίες δεν περιλαμβάνουν αποκλειστικά και μόνο την αντικατάσταση του πεπαλαιωμένου οικιστικού αποθέματος των κυβερνητικών οικισμών με νέες πολυκατοικίες, αλλά τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου πλαισίου διαχείρισης του ζητήματος παροχής στέγης στους δικαιούχους.

Μέσα στα πλαίσια του πιο πάνω προγράμματος υλοποιήθηκε μέχρι σήμερα η αναδόμηση 5 πολυκατοικιών με κόστος της τάξης των € 3,2 εκ. Επισημαίνεται όμως ότι πέραν των πιο πάνω έργων/προγραμμάτων, στον προϋπολογισμό του Τμήματος Πολεοδομίας και Οικήσεως περιλαμβάνονται και καλύψεις κόστους κατασκευής διαχωρισμού οικοπέδων αυτοστέγασης για σύνδεση όλων των προσφυγικών οικισμών και συνοικισμών αυτοστέγασης (που βρίσκονται εντός ορίων συμβουλίων αποχετεύσεων) παγκύπρια με κεντρικό αποχετευτικό σύστημα, για την ολοκλήρωση όλων των πεζοδρομίων σε συνοικισμούς αυτοστέγασης που κατασκευάστηκαν παλαιότερα χωρίς τα πεζοδρόμια, για τη δημιουργία χώρων στάθμευσης σε όλους τους προσφυγικούς οικισμούς ώστε να εξασφαλισθεί ένας χώρος στάθμευσης σε κάθε οικιστική μονάδα, για συντήρηση δρόμων στους προσφυγικούς οικισμούς, για συντήρηση βιολογικών συστημάτων επεξεργασίας λυμάτων σε προσφυγικούς οικισμούς και συνοικισμούς αυτοστέγασης, για κένωση και σηπτικών βόθρων, καθώς και συνεισφορά για τη διαμόρφωση και εξωραϊσμό εξωτερικών χώρων στους προσφυγικούς οικισμούς και στους συνοικισμούς αυτοστέγασης.

Επίσης στον προϋπολογισμό του Τμήματος περιλαμβάνεται η συντήρηση των ανελκυστήρων και πληρωμή του κόστους λειτουργίας τους στις πολυκατοικίες των οικισμών, αλλά και η χορήγηση χρηματικής βοήθειας για προσθήκη χώρων υγιεινής και υπνοδωματίου στο ισόγειο των κατοικιών για διευκόλυνση άρρωστων ή ηλικιωμένων ιδιοκτητών. Σε εξέλιξη βρίσκονται επίσης συμβόλαια συντήρησης/επιδιόρθωσης των κτηρίων σε κυβερνητικούς οικισμούς με τα οποία αντιμετωπίζονται τα θέματα που άπτονται της ασφάλειας και υγείας, τα οποία έχουν ως στόχο την αναβάθμιση της ποιότητας της ζωής των προσφύγων και ειδικότερα των ηλικιωμένων ατόμων, τα οποία δεν είναι δυνατό από μόνοι τους να προβούν σε οποιεσδήποτε συντηρήσεις και επιδιορθωτικές εργασίες».

Επαναφορά του προγράμματος ανέγερσης νέων πολυκατοικιών

Δεν χρειάζονται ιδιαίτερες αναφορές από την αντιπολίτευση για την απουσία έργων και δράσης της κυβέρνησης για τους εκτοπισμένους, και για τους κυβερνητικούς οικισμούς υποστηρίζει η Σκεύη Κουκουμά. Είναι αρκετό, προσθέτει, να περπατήσει κανείς σε αυτούς για να αντιληφθεί σε ποια κατάσταση έχουν αφεθεί. Υπάρχει επιτακτική ανάγκη επαναφοράς των προγραμμάτων αναδόμησης των προσφυγικών συνοικισμών και των πολυκατοικιών, ιδιαίτερα για εκείνες που κρίθηκαν μη επισκευάσιμες, επαναφοράς του προγράμματος ανέγερσης νεών πολυκατοικιών για κάλυψη των αναγκών νεαρών ζευγαριών προσφύγων με χαμηλά εισοδήματα που δεν μπορούν να αξιοποιήσουν τα υφιστάμενα στεγαστικά σχέδια για πρόσφυγες και για οικογένειες με χαμηλά εισοδήματα, η συνέχιση του διαχωρισμού οικοπέδων για νεαρά ζευγάρια, ολοκλήρωση του διαχωρισμού των αντισταθμιστικών οικοπέδων και συνέχιση του προγράμματος παραχώρησης αντισταθμιστικών οικοπέδων σε όσους διαμένουν σε τουρκοκυπριακές κατοικίες, ολοκλήρωση της παραχώρησης τίτλων ιδιοκτησίας και πιστοποιητικών μίσθωσης».

Σημειώνουμε ότι σε αναφορά της για τη διάκριση μεταξύ των εννοιών του «πρόσφυγα» και του «εκτοπισμένου» η κυρία Κουκουμά μας είπε ότι «η διάκριση έχει να κάνει με την ερμηνεία του όρου πρόσφυγας. Διεθνώς –πρόσθεσε– πρόσφυγας αναγνωρίζεται εκείνος που έχει μετακινηθεί πέραν των συνόρων της χώρας του ένεκα διωγμών, πολέμων, εθνοκάθαρσης κ.ο.κ ενώ ο εκτοπισμένος έχει μετακινηθεί εντός της χώρας του και πάλι για τους ίδιους λόγους. Στην Κύπρο για τους εκτοπισμένους μας που εκδιώχθηκαν από τον Τούρκο εισβολέα, που είναι πρόσφυγες στην ίδια τους την πατρίδα, είναι ακόμα πιο τραγικό, όποιον όρο και αν χρησιμοποιήσουμε».

Χρειάζονται ανελκυστήρα άλλες 221 πολυκατοικίες!

Το ζήτημα της κακής κατάστασης δεκάδων πολυκατοικιών σε συνοικισμούς συζητήσαμε με την πρόεδρο της κοινοβουλευτικής Επιτροπής Προσφύγων στην προηγούμενη Βουλή Σκεύη Κουκουμά. Τη ρωτήσαμε πού βρίσκονται σήμερα τα πράγματα σε σχέση με το ζήτημα αυτό, ενώ αναμενόταν από την κυβέρνηση να καταθέσει πρόγραμμα αναδόμησης ή μετεγκατάστασης των ενοίκων. Μας απάντησε ότι «τα πράγματα είναι στάσιμα σε βαθμό προκλητικό για τα προβλήματα και την αναξιοπρέπεια στην οποία καλούνται να ζήσουν δεκάδες οικογένειες. Αντίθετα με την επικοινωνιακή τακτική της κυβέρνησης – πρόσθεσε – στο ΑΚΕΛ ούτε ισοπεδώνουμε ούτε λαϊκίζουμε, να σημειώσω ότι η κατάσταση στους κυβερνητικούς οικισμούς ουδέποτε ήταν η ιδανική. Σχεδόν πάντα υπήρχε πολλή δουλειά να γίνει ώστε να βελτιωθούν και να συντηρηθούν είτε κατοικίες και διαμερίσματα, είτε τα πάρκα και οι πλατείες, είτε τα εμπορικά καταστήματα στους κυβερνητικούς οικισμούς. Η τεράστια και ειδοποιός διαφορά της κυβέρνησης Αναστασιάδη είναι ότι δεν υπάρχει καμιά διάθεση και πολιτική απόφαση για να προχωρούν σε έργα στους κυβερνητικούς οικισμούς. Όταν για 8 χρόνια ο προσφυγικός κόσμος που ζει στους συνοικισμούς έχει εγκαταλειφθεί, αντιλαμβάνεστε πόσα και ποια προβλήματα έχουν συσσωρευτεί. Όταν κάθε χρόνο τα κονδύλια τα οποία έχουν προϋπολογιστεί για εργασίες στους συνοικισμούς των προσφύγων δεν υλοποιούνται κατά 30%-40% – 50% αντιλαμβάνεστε ότι η ποιότητα της ζωής εκείνων των ανθρώπων δεν βρίσκεται στις προτεραιότητες της Κυβέρνησης.

-Έχετε επίσης επισημάνει το ζήτημα της απουσίας ανελκυστήρων σε πολλές προσφυγικές πολυκατοικίες και τα προβλήματα μετακίνησης ηλικιωμένων ενοίκων. Έχει γίνει κάτι προς την κατεύθυνση επίλυσής του;

-Δεσμεύσεις και υποσχέσεις χωρίς αντίκρισμα. Από τις 368 πολυκατοικίες που έπρεπε να τοποθετηθούν ανελκυστήρες, έχουν τοποθετηθεί σε 90 πολυκατοικίες μέχρι το 2013 και σε ακόμα 25 μέχρι σήμερα. Εδώ και μερικά χρόνια υπόσχονται ότι θα προχωρήσουν σε εγκατάσταση ανελκυστήρων σε 32 πολυκατοικίες. Στην ουσία χρειάζονται ανελκυστήρα ακόμα 221 πολυκατοικίες. Μπορείτε να υπολογίσετε με αυτούς τους ρυθμούς  πότε μπορεί να ολοκληρωθεί το πρόγραμμα εγκατάστασης ανελκυστήρων. Η αξιοπρέπεια και η ποιότητα ζωής των προσφύγων και ιδιαίτερα των ηλικιωμένων που έχουν εγκλωβιστεί σε διαμερίσματα δεν ενδιαφέρει κανένα κρατικό αξιωματούχο και κρύβονται πίσω από τη γραφειοκρατία, τα νομικά και τεχνικά εμπόδια.

-Πώς νομίζετε πρέπει να προστατευτούν οι εκτοπισμένοι που επηρεάζονται από τις εν εξελίξει διαδικασίες και τα αιτήματα Τουρκοκυπρίων για ανάκτηση των περιουσιών τους στις οποίες μετά το 1974 ανεγέρθηκαν προσφυγικοί συνοικισμοί ή για παραχώρηση αποζημιώσεων;

-Είναι ένα θέμα το οποίο καλείται η κυβέρνηση να αντιμετωπίσει οριστικά. Ήδη έχουν γίνει οι πρώτες προσφυγές κατά του κράτους αλλά και των χρηστών κατοικιών που είναι κτισμένες σε τουρκοκυπριακή γη, αλλά υπάρχουν και περιπτώσεις όπου δημιουργήθηκαν επαγγελματικά ή κτηνοτροφικά υποστατικά και επιχειρήσεις. Δυστυχώς οι πρόσφυγες αυτοί νιώθουν την ανασφάλεια και τον κίνδυνο να χάσουν την κατοικία την οποία έκτισαν οι ίδιοι ή την επιχείρηση τους από την μια μέρα στην άλλη. Γι’ αυτό το κράτος, ανάλογα με την περίπτωση και τα δεδομένα θα πρέπει να διαμορφώσει πλαίσιο διαχείρισης τέτοιων περιπτώσεων.

-Τι γίνεται με το «Αρχείο Περιουσιών και Βοηθειών» στους πρόσφυγες και την ενίσχυση των ιδιοκτητών κατεχόμενης περιουσίας;

-Το αρχείο όπως μας ενημερώνουν έχει ολοκληρωθεί και σε αυτό βρίσκεται το μεγαλύτερο μέρος των εκτοπισμένων που πήραν οποιουδήποτε είδους στεγαστική ή άλλη βοήθεια από το κράτος. Η δική μας προσέγγιση για την αξιοποίηση αυτού του εργαλείου θα ήταν η αντιμετώπιση των αδικιών που δημιουργήθηκαν στο πέρασμα των χρόνων με ιδιοκτήτες κατεχόμενων περιουσιών που είτε δεν έλαβαν καθόλου βοήθεια από το κράτος, είτε πήραν δυσανάλογα μικρή βοήθεια σε σχέση με τις περιουσίες που έχασαν. Σε κάθε περίπτωση όμως τονίζαμε ότι ο υφιστάμενος χαρακτήρας της στεγαστικής πολιτικής για τον προσφυγικό κόσμο δεν πρέπει να αλλάξει και δεν πρέπει το ένα σχέδιο να λειτουργήσει εις βάρος του άλλου. Όμως ο λόγος της δημιουργίας του Αρχείου στόχευε και στην παραχώρηση επιδόματος για την απώλεια χρήσης της κατεχόμενης περιουσίας. Μια προεκλογική υπόσχεση του ΠτΔ από το 2016 με τη δέσμευση ότι θα παραχωρείτο το 2018, η οποία παραμένει στα χαρτιά. Δυστυχώς ο κόσμος που πίστεψε ότι  αυτό το επίδομα θα συνέβαλλε στην απάμβλυνση των οικονομικών του προβλημάτων και περισσότερο στην ενδυνάμωση της πίστης ότι οι κατεχόμενες περιουσίες τους υπάρχουν και υπολογίζονται από το κράτος, προκαλεί για ακόμα μια φορά πικρία και απογοήτευση. Δυστυχώς από πλευράς του κράτους δεν συνυπολογίζονται τα δεδομένα που δυστυχώς προκαλούν τους ιδιοκτήτες στην πώληση και αποξένωση των κατεχόμενων περιουσιών τους είτε στην «Επιτροπή Αποζημιώσεων» της Τουρκίας ή απευθείας σε ξένους επενδυτές με ανυπολόγιστες συνέπειες στη λύση του Κυπριακού προβλήματος και στο μέλλον του τόπου μας.

Philenews