Αντίκτυπος συνάντησης Μπάιντεν – Ερντογάν και στη Λευκωσία

Η Λευκωσία θα παρακολουθεί εξ αποστάσεως τις εξελίξεις, όπως αυτές θα διαμορφώνονται, από Δευτέρας, στις Βρυξέλλες, και θα αναμένει να δει τα αποτέλεσμα των συναντήσεων που θα έχουν ο Τζο Μπάιντεν και ο Κυριάκος Μητσοτάκης με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Συναντήσεις οι οποίες θα έχουν το δικό τους αντίκτυπο και στα θέματα που αφορούν την Κύπρο και κυρίως το Κυπριακό. 

Το τελευταίο διάστημα προς την κατεύθυνση της Λευκωσίας έχουν φτάσει αρκετά ενθαρρυντικά μηνύματα που έχουν να κάνουν με τη στάση της Ουάσιγκτον έναντι της Άγκυρας σε ό,τι αφορά το Κυπριακό και την προσπάθεια επανέναρξης των συνομιλιών. Ως προς τη συνάντηση των Προέδρων των Ηνωμένων Πολιτειών και της Τουρκίας, θα βρίσκεται σε αναμονή προκειμένου να ακούσει για τα αποτελέσματα και το θα προβεί στη συνέχεια σε αξιολόγηση της κατάστασης όπως θα έχει διαμορφωθεί.

Διαχρονικά η πορεία των σχέσεων ανάμεσα σε Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής και Τουρκίας αποτελούσε ένα βαρόμετρο για το Κυπριακό. Δεν είναι λίγες οι φορές που λόγω αυτών των σχέσεων και τον ειδικό ρόλο που ήθελαν να παίζει η Τουρκία στην περιοχή, η αμερικανική προσέγγιση στο Κυπριακό κάθε άλλο παρά ευχάριστη ήταν για την κυπριακή πλευρά. Από την άλλη, η Τουρκία εκμεταλλεύθηκε πολλές φορές την ιδιαίτερη της σχέση με τις ΗΠΑ προκειμένου να ικανοποιούνται αξιώσεις της στο Κυπριακό.

Στην προκειμένη περίπτωση τα πράγματα είναι διαφορετικά και ο Τζο Μπάιντεν, μέχρις στιγμής, δεν ακολουθεί την πεπατημένη των προηγούμενων Αμερικανών Προέδρων σ’ ό,τι αφορά τις σχέσεις της χώρας του με την Τουρκία. Η προσέγγισή  του δεν έχει καμιά σχέση με τη στάση που τηρούσε η Ουάσιγκτον ακόμα και την περίοδο που ο ίδιος ήταν αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, επί διακυβέρνησης Μπαράκ Ομπάμα.

Αυτή την περίοδο Ηνωμένες Πολιτείες και Τουρκία διάγουν μια δύσκολη και συνάμα ιδιόμορφη σχέση, γεγονός που καθιστά δύσκολη την όποια ανάγνωση του πως μπορεί να κινηθεί μια συνάντηση ανάμεσα στους ηγέτες των δύο χωρών. Γι’ αυτό και στη Λευκωσία επιλέγουν να κρατούν μικρό καλάθι στο οποίο, επί τους παρόντος, τοποθετούν μόνο τα όσα οι Αμερικανοί τους έχουν αναφέρει απευθείας και όχι τι μπορεί να προκύψει από μια συνάντηση σε επίπεδο Μπάιντεν και Ερντογάν.

Πρώτα και κύρια δεν γνωρίζουν εάν το Κυπριακό θα είναι στην ατζέντα της συνάντησης των δύο Προέδρων ή εάν το ζήτημα της Κύπρου θα μπει –μαζί με άλλα- κάτω από την ομπρέλα των διεθνών και περιφερειακών ζητημάτων. Η ατζέντα της συνάντησης Μπάιντεν-Ερντογάν είναι ήδη βαρυφορτωμένη με σωρεία θεμάτων, κυρίως διμερή.

Το μήνυμα Μπλίνκεν

Λίγο πριν τη συνάντηση Μπάιντεν-Ερντογάν, ο πρόεδρος της αμερικάνικης Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων, γερουσιαστής Ρόμπερτ Μενέντεζ απευθυνόμενος προς των Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών Αντόνι Μπλίνκεν ζήτησε να μάθει εάν θα τεθεί στην συνάντηση των δυο ανδρών και η παραβατική συμπεριφορά της Τουρκίας: «Η Τουρκία παραβιάζει διαρκώς το Διεθνές Δίκαιο κατά την γνώμη μου, όταν απειλεί την Κύπρο και την ΑΟΖ της, όταν συμφωνεί για ΑΟΖ με τη Λιβύη, κάτι μη αναγνωρισμένο, αλλά εμπλέκεται και στην οικονομική ζώνη της Ελλάδας».

Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών αφού χαρακτήρισε προβληματικές τις κινήσεις της Άγκυρας ως μέλος του ΝΑΤΟ διαβεβαίωσε την Επιτροπή ότι ο Τζον Μπάιντεν θα θέσει ευθέως στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν το θέμα των τουρκικών ενεργειών στην Ανατολική Μεσόγειο ενώ ξεκαθάρισε πως η επικύρωση του Δικαίου της Θάλασσας θα λειτουργήσει προς όφελος των ΗΠΑ.

Μήνυμα προς την Τουρκία θα σταλεί και την επόμενη της συνάντησης Μπάιντεν-Ερντογάν στο πλαίσιο της συνόδου κορυφής ΕΕ-ΗΠΑ. Και ήδη η Τουρκία έχει λάβει μια πρώτη γεύση μέσα από το προσχέδιο της κοινής δήλωσης Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ηνωμένων Πολιτειών. Συγκεκριμένα, στη δήλωση υπάρχει σύντομη αναφορά στην Τουρκία, όπου τα δύο μέρη συμφωνούν να «συνεργαστούν για βιώσιμη αποκλιμάκωση στην Ανατολική Μεσόγειο, όπου οι διαφορές πρέπει να επιλυθούν μέσω διαλόγου καλής πίστης και σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο της θάλασσας». Περαιτέρω ΗΠΑ και ΕΕ αναφέρουν πως στόχος τους είναι μια συνεργασία και αμοιβαία επωφελής σχέση με μια δημοκρατική Τουρκία».

Μια δεύτερη συνάντηση

Αύριο Δευτέρα στις Βρυξέλλες θα πραγματοποιηθεί και μια δεύτερη συνάντηση του Τούρκου Προέδρου η οποία αφορά ιδιαιτέρως την Κύπρο. Πρόκειται για τη συνάντηση του πρωθυπουργού της Ελλάδας, Κυριάκου Μητσοτάκη, με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Εάν οι αμερικανοτουρκικές σχέσεις αποτελούσαν βαρόμετρο για το Κυπριακό, στην περίπτωση Ελλάδας και Τουρκίας το πρόβλημα της Κύπρου επηρέαζε τις σχέσεις των δύο χωρών σε διμερές επίπεδο.

Η συνάντηση Μητσοτάκη-Ερντογάν στοχεύει και σε ομαλοποίηση των σχέσεων ανάμεσα σε Ελλάδα και Τουρκία.  Μια ομαλοποίηση η οποία επηρεάζεται από σωρεία θεμάτων στα οποία περιλαμβάνεται και το Κυπριακό.

Τόσο στην Άγκυρα όσο και στην Αθήνα ακούγονται συχνά αρκετές φωνές που θέλουν το Κυπριακό να μην αποτελεί παράγοντα που να επηρεάζει την ομαλοποίηση των σχέσεων ανάμεσα σε Τουρκία και Ελλάδα. Η τουρκική πλευρά υποστηρίζει, επισήμως, πως το Κυπριακό δεν μπορεί να αποτελεί εμπόδιο στην εξομάλυνση των σχέσεων της τόσο με την Ελλάδα όσο και με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ελληνική πλευρά, επισήμως, υποστηρίζει πως για να υπάρξει πλήρης ομαλοποίηση των σχέσεων με την Τουρκία θα πρέπει να λυθεί το Κυπριακό. Είναι όμως πολύ καλά γνωστό ότι στην Αθήνα και πλησίον της ελληνικής κυβέρνησης υπάρχουν άτομα τα οποία θεωρούν πως εάν το Κυπριακό έμενε εκτός κάδρου τότε οι σχέσεις με την Τουρκία θα ήταν πολύ διαφορετικές.

Η παρούσα κατάσταση πραγμάτων δεν ευνοεί αλλαγή της επίσημης θέσης της Αθήνας, ότι δηλαδή το Κυπριακό είναι παράγοντας που επηρεάζει τις σχέσεις της με την Άγκυρα. Εξάλλου το τελευταίο διάστημα στην ελληνική πλευρά έφτασαν ουκ ολίγα μηνύματα που δείχνουν πως η Άγκυρα ετοιμάζεται για ένα νέο θερμό καλοκαίρι στα ελληνοτουρκικά.

Όπως βεβαίως η Τουρκία ετοιμάζεται και για ένα θερμό καλοκαίρι στην Κύπρο και ευρύτερα την Ανατολική Μεσόγειο. Κινήσεις οι οποίες είναι ήδη γνωστές προς την αμερικανική πλευρά η οποία θα επιχειρήσει και μέσω της συνάντησης Μπάιντεν-Ερντογάν να στείλει συγκεκριμένα μηνύματα με στόχο να αποτρέψει την υλοποίησή τους. Πράγματα ωστόσο δύσκολα από την ώρα που δεν υπάρχει πραγματικό κόστος για τον Ερντογάν.

Στις Βρυξέλλες ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν θα ψάξει για μια νέα αρχή στις σχέσεις του με τον Τζο Μπάιντεν. Και είναι η ευκαιρία που έχει ο Τζο Μπάιντεν να τα πει κατάμουτρα στον Ερντογάν «πως μια αυταρχική Τουρκία αποτελεί απειλή όχι μόνο για τις βασικές αμερικανικές αξίες αλλά και για την ασφάλεια των ΗΠΑ», σημειώνει στο σχετικό του κείμενο του Foreign Policy. Όπως θα πρέπει να χρησιμοποιήσει αυτή τη συνάντηση για να υποδείξει στον Ερντογάν τα ελλείμματα δημοκρατίας που υπάρχουν στην Τουρκία. Η αποστολή Μπάιντεν δεν είναι εύκολη, αλλά η ισχύς είναι με το μέρος του και αυτό το γνωρίζει πολύ καλά ο Ερντογάν.

Η δύναμη είναι στην αμερικανική πλευρά

Η συνάντηση Μπάιντεν – Ερντογάν έρχεται σε μια ευαίσθητη στιγμή για τον Τούρκο Πρόεδρο ο οποίος βλέπει τη χώρα του να κινείται στα όρια μιας οικονομικής κρίσης, έστω και εάν δημοσίως δεν πρόκειται να το παραδεχθεί ποτέ. Αυτή η οικονομική κρίση αποδείχθηκε ως ένα ισχυρό ατού για τον Ερντογάν κατά τις έως τώρα συζητήσεις του με Ευρωπαίους αξιωματούχους, τους οποίους φροντίζει σε κάθε περίπτωση να υπενθυμίζει για το ντόμινο επιπτώσεων που θα προκύψουν εάν αφεθεί η Τουρκία να καταρρεύσει οικονομικά. Και αυτές οι απειλές ανοίγουν μια ομπρέλα προστασίας για την Τουρκία από χώρες όπως η Γερμανία, η Ιταλία και η Ισπανία.

Στην περίπτωση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Τζο Μπάιντεν, αυτό δεν μπορεί να ισχύσει. Ο Ερντογάν δεν μπορεί να παίξει τα ίδια χαρτιά και να εκβιάσει όπως πράττει με Μέρκελ. Το τελευταίο διάστημα έχουν γραφτεί και λεχθεί πολλά σε σχέση με τη συνάντηση των Προέδρων ΗΠΑ και Τουρκίας. Προ ημερών σε ανάλυση του αμερικανικού περιοδικού Foreign Policy σημειωνόταν μεταξύ άλλων πως «ο Μπάιντεν πρέπει να χρησιμοποιήσει προς όφελος των Ηνωμένων Πολιτειών» το ότι η τουρκική οικονομία κινείται στα όρια της καταστροφής.

Και η οικονομία είναι ένα χαρτί που ενδεχομένως να χρησιμοποιήσει ο Τζο Μπάιντεν στη συνάντησή του με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν προκειμένου να πιέσει προς την κατεύθυνση των δύο άλλων σημαντικών θεμάτων που βρίσκονται στην ατζέντα των διμερών σχέσεων. Το θέμα του ρωσικού πυραυλικού συστήματος S-400 είναι αυτή στιγμή το σοβαρότερο πρόβλημα στις σχέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και της Τουρκίας και παρά τα όσα διαρρέονται από την τουρκική κυβέρνηση επισήμως δεν φαίνεται να υπάρχει διάθεση προκειμένου να απενεργοποιηθεί το σύστημα και να ικανοποιηθούν μια σειρά από απαιτήσεις που έχει η Ουάσιγκτον. Απαιτήσεις που εάν ικανοποιηθούν ουσιαστικά φέρνει την Τουρκία σε πορεία σύγκρουσης με τη Ρωσία και αλλάζει άρδην τα δεδομένα στις σχέσεις Άγκυρας και Ουάσιγκτον. Φαίνεται πως είναι πολύ δύσκολο έως και αδύνατη η αλλαγή των υφιστάμενων δεδομένων σε σχέση με το ρωσικό πυραυλικό σύστημα.

Ένας από τους βασικούς άξονες της εξωτερικής πολιτικής του Τζο Μπάιντεν είναι η αποκατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Και σ’ αυτό τον τομέα έχει να συζητήσει πολλά με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Με την ατζέντα να περιλαμβάνει και ενέργειες που στρέφονται κατά των ίδιων των Ηνωμένων Πολιτειών αφού στο πλαίσιο των μαζικών διώξεων που ακολούθησαν το πραξικόπημα του 2016 στους συλληφθέντες περιλαμβάνονται και εργαζόμενοι στις διπλωματικές αποστολής των ΗΠΑ σε Άγκυρα και Κωνσταντινούπολη. Είναι για ενέργειες όπως η καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που ο Μπάιντεν αποκάλεσε τον Ερντογάν «αυτοκράτορα» θέλοντας κατ’ αυτό τον τρόπο να δείξει τη δυσαρέσκειά του.

Philenews