Η σημασία των μηχανισμών τριμερούς συνεργασίας

Αναντίλεκτα η γεωγραφία αποτελεί επιστήμη τόσο φυσική όσο και κοινωνική. Καθορίζει τη σχέση του ανθρώπου με τον χώρο και η μελέτη της αποτέλεσε την απαρχή της εξέλιξης των πολιτισμών και της ανακάλυψης του κόσμου. Βοήθησε στη διάχυση γνώσης, στη γνωριμία των λαών και στην ανάπτυξη σχέσεων. Υπήρξε ο ακρογωνιαίος λίθος για την ανάπτυξη της διπλωματίας που βέβαια λόγω γεωγραφίας αυτή ήταν ευκολότερη αρχικά με τα γειτονικά κράτη. Ήταν η φυσική και λογική πράξη για την ανίχνευση των προθέσεων και του προφίλ της γείτονος χώρας. Η γεωγραφία λοιπόν δεν αποτελεί επιλογή και ως εκ τούτου τα γεωγραφικά δεδομένα είναι αμετάβλητα και δεν μπορούν να αλλάξουν. Αυτό που μπορεί να αλλάξει όμως είναι η σημασία τους μέσα από την εξωτερική πολιτική. 

Οι Μηχανισμοί Τριμερών Συνεργασιών οι οποίοι θεσμοθετήθηκαν μεταξύ Κύπρου και Ελλάδας με κράτη της περιοχής έχουν ακριβώς αυτό τον σκοπό: την ανάδειξή της σημασίας των γεωγραφικών δεδομένων προς όφελος όλων των μερών και ευρύτερα της περιοχής της Ανατολική Μεσογείου.

Με βάση την αμοιβαιότητα και τις κοινές προκλήσεις, τα τριμερή αυτά σχήματα εισαγάγουν μια νέα φιλοσοφία εξωτερικής πολιτικής στην περιοχή που προωθεί όχι μόνο την ειρήνη και τη σταθερότητα ως βασικά ζητούμενα, αλλά και την πρόοδο και την ευημερία των λαών μέσα από τη συνομολόγηση συμφωνιών κατανόησης που καθορίζουν τομείς συνεργασίας που αφορούν ένα ευρύ φάσμα θεμάτων. Πέραν λοιπόν του συχνού διαλόγου που δίδει νέα διάσταση στις σχέσεις των χωρών που αποτελούν τις τριμερείς συνεργασίες, αυτό που επιζητείται είναι τα αποτελέσματα των συμφωνιών σε ανώτατο πολιτικό επίπεδο να έχουν αντίκρισμα κυρίως στην κοινωνία των πολιτών και σε επίπεδο μακροοικονομίας και μικροοικονομίας.

Τα σχήματα των τριμερών δεν είναι δηλαδή όπως έχει εκληφθεί από κάποιους συνεργασίες “υψηλής πολιτικής”, αν μπορεί να τεθεί έτσι, σε θέματα γενικότερης στρατηγικής και οι οποίες έχουν ως σκοπό μόνο τον συμβολισμό ή κάποιο τυπικό χαρακτήρα αμοιβαίας υποστήριξης. Οι τριμερείς αυτές συνεργασίες έχουν στόχο απτά αποτελέσματα που σκοπό έχουν ανάμεσα σε άλλα την ευημερία και την πρόοδο τόσο σε κοινωνικό όσο και σε οικονομικό επίπεδο. Αυτό επιτυγχάνεται μόνο μέσα από τη δραστηριότητα και τα αποτελέσματα των δραστηριοτήτων αυτών και όχι μόνο μέσα από τις συμφωνίες. Γι ’αυτό ακριβώς αποφασίστηκε η ίδρυση της Μόνιμης Γραμματείας Τριμερών Μηχανισμών με έδρα τη Λευκωσία. Ως πυρήνας μόνιμης βάσης, ρόλος της είναι ο συντονισμός των ενεργειών μεταξύ των χωρών που αποτελούν τις τριμερείς συνεργασίες με στόχο την υλοποίηση και ολοκλήρωση προτάσεων και έργων.  Τα κράτη μέλη των διαφόρων τριμερών σχημάτων θα έχουν αντιπροσώπους στη Μόνιμη Γραμματεία και ως εκ τούτου θα συμμετέχουν ουσιαστικά.

Δεδομένου πως βρισκόμαστε σε μια εποχή όπου οι προκλήσεις είναι πολυδιάστατες και λόγω γεωγραφικής θέσης κοινές ανάμεσα στις χώρες τις περιοχής, οι τριμερείς αυτές συνεργασίες μπορούν να αποτελέσουν ένα ισχυρό εργαλείο στη λύση αυτών των προβλημάτων. Είναι ακριβώς τα κοινά προβλήματα που έδωσαν το έναυσμα σε αρκετές περιπτώσεις τα τελευταία χρόνια χώρες της ίδιας περιοχής να “ψάξουν” συνεργασίες για επίλυση των προβλημάτων από κοινού. Ισχυρό παράδειγμα αποτελεί η Γραμματεία Τριμερών Συνεργασιών που έχει συσταθεί ανάμεσα σε Κίνα, Ιαπωνία και Ν. Κορέα.  Από το 2011 αποτελεί τον κεντρικό πυρήνα συζήτησης θεμάτων που αφορούν την ειρήνη και την ευημερία στη Βορειο-Ανατολική Ασία. Σήμερα, η Γραμματεία άπτεται 29 θεμάτων συνεργασίας και αποτελεί την ομπρέλα για 70 και πλέον συμβουλευτικούς μηχανισμούς δημιουργώντας παράλληλα συνθήκες θεσμοθέτησης καινούργιων συνεργασιών.

Βέβαια, τα χαρακτηριστικά των τριμερών συνεργασιών στην περίπτωση των χωρών της περιοχής μας είναι διαφορετικά από την περίπτωση που περιέγραψα πιο πάνω, αφού πρόκειται για διαφορετικά μεταξύ τους σχήματα με το κάθε ένα να έχει τα δικά του ιδιαίτερα χαρακτηριστικά αλλά και την ευελιξία να προσαρμόζεται ανάλογα, όπως για παράδειγμα στην περίπτωση τέταρτης χώρας που μπορεί να συμπεριληφθεί για ειδικούς σκοπούς ή έργα. Η αναφορά του Βασιλιά της Ιορδανίας κατά την τελευταία τριμερή στην Αθήνα τόσο στο Ιράκ όσο και στην Αίγυπτο με τις οποίες η Ιορδανία έχει ήδη παρακαθίσει σε τέσσερις κύκλους τριμερών συνομιλιών, επιβεβαιώνει την ευελιξία των εν λόγω σχημάτων. Τούτου λεχθέντος, η ξεκάθαρη θέση πως οι συνεργασίες αυτές δεν έχουν σκοπό να αποκλείσουν κανένα άλλο κράτος στην περιοχή και πως κάθε κράτος είναι ευπρόσδεκτο νοουμένου ότι αυτό σέβεται τις βασικές αρχές των διεθνών σχέσεων και το Διεθνές Δίκαιο, έχει τη δική του εξαιρετική σημασία.

Κάνοντας μια αναδρομή στη σύγχρονη ιστορία κάποιος μπορεί να διαπιστώσει πως οι χώρες της Ανατολικής Μεσογείου και Μέσης Ανατολής αδικήθηκαν από τις προοπτικές που θα μπορούσαν να έχουν για την εξέλιξη τους, κυρίως από εξωγενείς παράγοντες λόγω πολιτικών φιλοσοφιών που σήμερα δεν έχουν βέβαια καμία εφαρμογή αλλά ούτε και λογική. Οι χώρες της περιοχής αξίζουν καλύτερης μοίρας και οι Τριμερείς Συνεργασίες έχουν τη δυνατότητα να προσδώσουν προστιθέμενη αξία στις προοπτικές που διανοίγονται τα επόμενα χρόνια.

Ο ρόλος της Κύπρου

Η Κύπρος ιστορικά είχε ιδιαίτερους δεσμούς με τις χώρες της περιοχής ενώ από το 2003 με τη συμφωνία για οριοθέτηση της Αποκλειστικής Οικονομικής της Ζώνης με την Αίγυπτο, δημιούργησε νέα δεδομένα σε ότι αφορά την εξωτερική της πολιτική. Μετέπειτα με τη συμφωνία με τον Λίβανο το 2007 και το Ισραήλ το 2010 η Κύπρος κατάφερε προοδευτικά να προσδώσει περαιτέρω αξία στην παρουσία της στην περιοχή. Αυτό προς πίστη όλων των Κυβερνήσεων που συμμετείχαν στην προσπάθεια αυτή. Με τις τριμερείς συνεργασίες η Κυπριακή Δημοκρατία αναβαθμίζει ακόμη περαιτέρω το ρόλο της και την αξιοπιστία της σε περιφερειακό αλλά και διεθνές επίπεδο. Ανεξαρτήτως του γεγονότος πως υπό της σημερινής Κυβερνήσεως είναι που η συγκεκριμένη ιδέα των τριμερών συνεργασιών προχώρησε αλλά και υλοποιείται, θα ήταν απογοητευτικό και στρατηγικά λανθασμένο για την Κύπρο μια τέτοια προσπάθεια να μην τύχει είτε στο άμεσο μέλλον είτε αργότερα της στήριξης που χρειάζεται. Επιπλέον, θα ήταν εξίσου απογοητευτικό αν ακολουθηθεί λανθασμένη προσέγγιση σε ότι αφορά τον ρόλο της Κύπρου στους συγκεκριμένους μηχανισμούς. Θα πρέπει να γίνει αντιληπτό πως ο ρόλος αυτός πρέπει να είναι ρόλος “εποικοδομητικής συνεισφοράς”, αν μου επιτρέπεται ο όρος, με πραγματικό ενδιαφέρον για την περιοχή. Παρόλο που τα κράτη μέλη των συνεργασιών έχουν τα δικά τους συμφέροντα να στηρίξουν μέσα από τα εν λόγω τριμερή σχήματα είναι η κοινή προσπάθεια για αξιοποίηση των γεωγραφικών δεδομένων όπως αναφέρθηκα στην αρχή αλλά και των κοινών στόχων που θα οδηγήσει και στην υλοποίηση έργων που θα στηρίξει και τα συμφέροντα του κάθε κράτους ξεχωριστά.

*Ο Σταύρος Αγγελίδης είναι Επιστημονικός Συνεργάτης στη Μόνιμη Γραμματεία Τριμερών Μηχανισμών. Είναι κάτοχος Μάστερ στη Διεθνή Πολιτική και Διπλωματία με εξειδίκευση στην Παγκόσμια Πολιτική Οικονομία.

Philenews