Νόσος Αλτσχάιμερ: «Είμαι εδώ, δεν έχω χαθεί!»

«Αναγνωρίστε τα άτομα με άνοια, πλησιάστε τα αν τα δείτε χαμένα, για να μη χάνουν τη ζωή τους μόνα και αβοήθητα. Η άνοια μας αφορά όλους. Μπορεί να είναι η γιαγιά, ο παππούς, η μητέρα, ο πατέρας, η αδελφή, ο αδελφός, η σύντροφος, ο σύντροφος. Όλοι είμαστε υποψήφιοι. Η ασθένεια δεν επιλέγει μορφωτικό επίπεδο, οικονομική κατάσταση, ούτε κοινωνική υπόσταση. Όλοι πρέπει να είμαστε δίπλα στους ανθρώπους αυτούς και ιδιαίτερα στους φροντιστές και τις οικογένειές τους οι οποίοι περνούν Γολγοθά όλο το 24ωρο».

Το σημαντικό αυτό μήνυμα στέλνει μέσω του «Φ» η Ιωάννα Κουντούρη, πρόεδρος του Συνδέσμου Στήριξης Ατόμων με Άνοια «Ιθάκη» (Επαρχιακή Επιτροπή Λευκωσίας) που μίλησε στην εφημερίδα μας την περασμένη Τρίτη 21 Σεπτεμβρίου Παγκόσμια Ημέρα της νόσου Αλτσχάιμερ στη διάρκεια εκδήλωσης στη μνήμη όσων απεβίωσαν από τη νόσο Αλτσχάιμερ και για στήριξη όσων βιώνουν την ασθένεια. «Είμαι εδώ, δεν έχω χαθεί. Νιώθω, ακούω, προσπαθώ, μη με ξεχνάς» είναι μερικά από τα συνθήματα της φετινής εκστρατείας ευαισθητοποίησης. Η κυρία Κουντούρη έχασε τον σύζυγο της από την ασθένεια πριν πέντε χρόνια. Σύμφωνα με το αποτέλεσμα δικοινοτικής έρευνας που το Ινστιτούτο Νευρολογίας και Γενετικής έκανε το 2004 με χρηματοδότηση των Ηνωμένων Εθνών, 7 χιλιάδες Ελληνοκύπριοι ασθενείς είχαν τη νόσο εκείνη την περίοδο και 5% από αυτούς εμπίπτουν στην πρώιμη μορφή. Ο αριθμός των ασθενών εκτιμάται ότι σήμερα είναι μεγαλύτερος.

Η εκδήλωση έγινε στην πλατεία Φανερωμένης στην παλιά Λευκωσία υπό την αιγίδα του υπουργού Υγείας στην παρουσία της Φιλαρμονικής Ορχήστρας της Αστυνομίας και σε αυτήν παρέστη η Πρόεδρος της Βουλής Αννίτα Δημητρίου, που σε σύντομη προσφώνησή της εστίασε στο σύνθημα της ημέρας ότι «δεν ξεχνούμε αυτούς που δεν μπορούν να θυμηθούν» και διαβεβαίωσε ότι «η Πολιτεία και το κράτος στηρίζει εθελοντικές προσπάθειες όπως αυτή της «Ιθάκης».

Η κοινωνική πρόνοια 

Παρούσα στην εκδήλωση ήταν και η γενική διευθύντρια του υπουργείου Υγείας Χριστίνα Γιαννάκη που διαβεβαίωσε επίσης ότι το υπουργείο στηρίζει τις δράσεις όλων των εθελοντικών οργανώσεων στον αγώνα κατά της άνοιας. Πρόσθεσε ότι «το  2019 έγινε αναθεώρηση και επικαιροποίηση του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για αντιμετώπιση της άνοιας στην Κύπρο με ορίζοντα το 2020-2025 και σύμφωνα με συστάσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Το Σχέδιο βασίζεται στην πρόληψη, στην έγκαιρη διάγνωση, στη θεραπεία, στην έρευνα και στη στήριξη ασθενών και φροντιστών».

Χαιρετισμό εκ μέρους του δημάρχου Λευκωσίας Κωνσταντίνου Γιωρκάτζη απηύθυνε η δημοτική σύμβουλος Μπέττυ Κουσουλίδου που εξέφρασε την ελπίδα ότι «η προωθούμενη μεταρρύθμιση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης θα δώσει τη δυνατότητα στις τοπικές Αρχές να χειρίζονται αυτόνομα και αποτελεσματικά και τα θέματα κοινωνικής πολιτικής και πρόνοιας όπως συμβαίνει στις πλείστες χώρες της Ευρώπης». Η κυρία Κουσουλίδου αναφέρθηκε στο Κέντρο Ημέρας για άτομα με άνοια που η «Ιθάκη», η οποία ιδρύθηκε το 2011, λειτουργεί από τον Φεβρουάριο 2020 στην ενορία Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στην Παλουριώτισσα (σε πάροδο της λεωφόρου Καλλιπόλεως) σε χώρο που παραχώρησε ο Δήμος Λευκωσίας. Ανέφερε ότι «η συνεργασία αυτή έχει στόχο να συμπληρώσει τις παρεχόμενες υπηρεσίες ημερήσιας ή και ιδρυματικής φροντίδας που προσφέρονται είτε από το Πολυδύναμο Δημοτικό Κέντρο είτε από άλλες δομές που εδρεύουν στον Δήμο Λευκωσίας και να προσφέρει φυσικά υπηρεσίες που δεν καλύπτονται επαρκώς με την προσφορά εξειδικευμένης στήριξης και φροντίδας σε άτομα με άνοια και στους φροντιστές τους». Σύντομες ομιλίες απηύθυναν επίσης ο αντιπρόεδρος και η γραμματέας της «Ιθάκης» Βασίλης Ιερείδης και Σταυρούλα Τσιάκκα.

Σε νευρολόγο, ψυχίατρο ή γεροντολόγο

«Η έγκαιρη διάγνωση είναι το σημαντικότερο μέρος της διαδικασίας ώστε οι ασθενείς με Αλτσχάιμερ να λάβουν τη φαρμακευτική αγωγή το συντομότερο ώστε να καθυστερήσει την εξέλιξη της νόσου και γι’ αυτό πρέπει να αποταθούν στον προσωπικό τους γιατρό που θα τους παραπέμψει σε νευρολόγο, ψυχίατρο ή γεροντολόγο», μας είπε η Νόνη Διάκου, πρόεδρος του Παγκύπριου Συνδέσμου Αλτσχάιμερ και Συναφών Ανοιών Μη-Με-Λησμόνει, όπως μετονομάστηκε ο Σύνδεσμος Στήριξης Ατόμων με τη Νόσο Αλτσχάϊμερ.

Ο Σύνδεσμος ιδρύθηκε το 1996 με έδρα τη Λάρνακα και με επιτροπές στην ελεύθερη Αμμόχωστο, τη Λεμεσό, την Πάφο και τη Λευκωσία. Είναι μέλος των μεγαλύτερων φορέων παγκοσμίως για θέματα Αλτσχάϊμερ όπως η οργάνωση Alzheimer Europe και ο οργανισμός Alzheimer’s Disease International, μια ομπρέλα με πέραν των 100 συνδέσμων διεθνώς. «Είμαστε ιδιαίτερα περήφανοι ως Σύνδεσμος για τρία επιτεύγματα μας», ανέφερε η κυρία Διάκου. «Πρώτο καταφέραμε μετά από πολλές παρεμβάσεις να παρέχεται από το 2001 δωρεάν ειδική φαρμακευτική αγωγή στους ασθενείς – μια υπηρεσία που τώρα μεταφέρθηκε στο ΓεΣΥ.

Δεύτερο  είναι ότι μετά από πιέσεις του Συνδέσμου, συστάθηκε το 2001 με απόφαση υπουργικού Συμβουλίου Πολυθεματική Επιτροπή για τα θέματα διαφόρων μορφών άνοιας στο υπουργείο Υγείας με πρόεδρο τη διευθύντρια/ντή των Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας, όπου εκπροσωπούνται φορείς τόσο από τον δημόσιο όσο και από τον ιδιωτικό τομέα. Το 2018 το υπουργείο Υγείας λειτούργησε Κλινική Μνήμης στο νέο Κέντρο Υγείας Λατσιών, μια εξω-νοσοκομειακή, τριτοβάθμια δομή των Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας για εξυπηρέτηση ενηλίκων με γνωστική έκπτωση και προβλήματα μνήμης στην επαρχία Λευκωσίας.

Τρίτο επίτευγμα μας είναι η σημαντική συμβολή μας στη δημιουργία του Εθνικού Σχεδίου Δράσης της Κυπριακής Δημοκρατίας για θέματα άνοιας που επιλαμβάνεται η Πολυθεματική Επιτροπή». Πρόσθεσε ότι ο Σύνδεσμος δημιούργησε πριν ένα χρόνο το Κέντρο ημερήσιας φροντίδας στη Λάρνακα που προσφέρει προγράμματα εργοθεραπείας σε ασθενείς και στους συγγενείς τους, όπως και πρόγραμμα ψυχολογικής στήριξης για ασθενείς και φροντιστές τους. Το κέντρο λειτουργεί δωρεάν ανοικτή γραμμή ψυχολογικής στήριξης στον αριθμό 99014100. Ανέφερε επιπρόσθετα ότι ο Σύνδεσμος προσφέρει σε όλες τις  επαρχίες προγράμματα κατ΄ οίκο φροντίδας ασθενών με τις φροντίστριες του. «Δυστυχώς», τόνισε, «η τρομακτική αύξηση των ασθενών στην Κύπρο και η αντιμετώπιση της ασθένειας, δεν είναι στις προτεραιότητες του υπουργείου Υγείας, αφού δεν διαθέτει κονδύλια για το πρόβλημα αυτό, αλλά τα περιμένει όλα από τον εθελοντισμό». Η κ. Διάκου υπενθύμισε στο σημείο αυτό ότι σήμερα Κυριακή 26 Σεπτεμβρίου πραγματοποιείται στην Πάφο εκδήλωση της επαρχιακής επιτροπής Πάφου του Συνδέσμου που περιλαμβάνει πορεία μοτοσυκλετιστών με σύνθημα Ride to remember Cyprus.

«Να ξεπεράσουμε το στίγμα στην Κύπρο»…

Η Νόνη Διάκου που είναι μονογονιός, μητέρα μιας 23χρονης θυγατέρας, έχασε τη μητέρα της Ελένη από Αλτσχάιμερ το 2000. Μας είπε ότι είχε τα πρώτα συμπτώματα της πρώιμης μορφής της νόσου στα 52 της χρόνια, το 1986 και πέθανε δεκατέσσερα χρόνια αργότερα, αφού πέρασε και τα τρία στάδια της ασθένειας.

«Η μητέρα μου είχε έρθει να με δει στο Λονδίνο και μια μέρα χάθηκε πηγαίνοντας στο γειτονικό μπακάλικο, ενώ της το είχα δείξει και ήξερε πού ήταν. Το 1991 που ετοιμαζόμουν να παντρευτώ, παρατήρησα ότι είχε πέσει σε κατάσταση πλήρους απάθειας, ενώ ήταν άνθρωπος ενθουσιώδης και δραστήριος και είχε καλή κοινωνική ζωή. Μπαίναμε στο αυτοκίνητο, καθόταν στο τιμόνι και δεν ήξερε πού να πάει. Ήταν σπουδαία νοικοκυρά και έφτιαχνε ωραία φαγητά και γλυκά – και ξαφνικά, εκεί που ετοιμαζόταν να μαγειρέψει μακαρόνια, γέμιζε την κατσαρόλα με αλάτι! Το μεσημέρι που ο πατέρας μου (μ. Νίκος Διάκος, οδοντογιατρός), πήγαινε για γεύμα στο σπίτι, διαπίστωνε ότι η κατσαρόλα ήταν γεμάτη με αλάτι, αντί για μακαρόνια. Άρχισε να ξεχνά αναμμένη τη φωτιά με την κατσαρόλα πάνω, οπότε ο πατέρας μου αντιλήφθηκε ότι δεν μπορεί να την αφήνει μόνη της στο σπίτι. Έτσι αποφάσισε το 1991 να κλείσει το οδοντιατρείο του για να φροντίζει τη γυναίκα του γιατί εκείνα τα χρόνια δεν υπήρχε θέμα οικιακής βοηθού.

Την ίδια χρονιά την πήρα στον νευρολόγο Σάββα Παπακώστα που διέγνωσε ότι η μητέρα μου έχει Αλτσχάιμερ – και επιπρόσθετα, ο γιατρός μου έδωσε την ιδέα να ιδρύσω τον Σύνδεσμο Στήριξης Ατόμων με τη Νόσο Αλτσχάϊμερ για να γίνει γνωστή η ασθένεια. Η οικογένεια -και κυρίως ο πατέρας μου- δεν ξεγράψαμε τη μητέρα μου, ούτε την εγκαταλείψαμε. Παρόλο που ο ασθενής δεν αναγνωρίζει τους άλλους, παραμένει ο εαυτός του και δεν χάνει την ταυτότητά του. Ακόμα και στο τελικό στάδιο, κάτι καταλαβαίνει.

Μερικές στιγμές που η μητέρα μου με έβλεπε κατάματα, ένιωθα ότι επικοινωνούσε, έστω καθηλωμένη για τρία χρόνια στο κρεβάτι. Από τη στιγμή που θα διαγνωστεί η ασθένεια, είναι μια αμετάκλητη πορεία προς το χειρότερο και πρέπει εμείς οι Κύπριοι να συνειδητοποιήσουμε αυτή την αλήθεια και να μάθουμε να την αντιμετωπίζουμε κατάματα –να προετοιμαζόμαστε για το ενδεχόμενο να τη ζήσουμε είτε εμείς οι ίδιοι, ως ασθενείς, είτε κάποιος από τους κοντινούς μας ανθρώπους και τα μέλη της οικογένειάς μας, που θα χρειαστεί τη φροντίδα μας.

Είναι γνωστό σε εμάς, ότι σε κάποιες περιπτώσεις, ακόμα και συγγενικά άτομα κακοποιούν ασθενείς, ενώ σε κάποια γηροκομεία τους έχουν δεμένους σε καρέκλες. Επίσης, οι ασθενείς με Αλτσχάιμερ είναι ευάλωτοι σε κλοπές, σε πλαστογραφίες της υπογραφής τους και σε υφαρπαγή της περιουσίας τους, καθώς η ασθένειά τους πυροδοτεί συχνά διενέξεις σε οικογένειες, με επίκεντρο την περιουσία τους.

Στην Κύπρο πρέπει να ξεπεράσουμε το στίγμα, να πάψουμε να ντρεπόμαστε και αντί να κρύβουμε τους ασθενείς μας, να τους βοηθήσουμε να ζουν με αξιοπρέπεια. Αντί να τους έχουμε καθηλωμένους στο κρεβάτι, ή δεμένους στην καρέκλα, αντί να τους αποκλείουμε και να τους περιθωριοποιούμε, μπορούμε να τους προσφέρουμε μια ποιοτική ζωή, την αίσθηση ότι έχουν την αγάπη μας και την ευκαιρία να συμμετέχουν σε δραστηριότητες που τους κάνουν καλό. Λόγω της τεράστιας αύξησης των ασθενών σε όλο τον κόσμο, προβλέπεται ότι τα συστήματα υγείας δεν θα μπορούν ν’ αντεπεξέλθουν και θα καταρρεύσουν σε λίγα χρόνια – έτσι, το κάθε σπίτι, πρέπει να είναι σε θέση να φροντίζει τον ασθενή του. Να δημιουργήσει συνθήκες στο σπιτικό περιβάλλον, όπου ο ασθενής να διοχετεύει την ενέργειά του με ασφάλεια, μακριά από τον κίνδυνο τραυματισμού του».

Η ασθένεια… των γύρω σου!

Η νόσος Αλτσχάιμερ είναι η πιο συχνή μορφή άνοιας και αποτελεί μείζον ιατρικό, κοινωνικό και οικονομοτεχνικό πρόβλημα για τις ανεπτυγμένες κοινωνίες με μεγάλο προσδόκιμο επιβίωσης. Από τη νόσο προσβάλλονται το 5% των ατόμων άνω των 65 ετών και το 25% άνω των 85. Υπάρχουν επίσης διαφορές μεταξύ των φύλων. Οι γυναίκες έχουν υψηλότερο κίνδυνο για Αλτσχάιμερ, ιδιαίτερα στον πληθυσμό μεγαλύτερο από 85 ετών. Ο όρος «άνοια» αφορά στην έκπτωση των νοητικών λειτουργιών, κατ’ αρχάς της μνήμης και ακολούθως του λόγου, της κρίσης και συνολικά της προσωπικότητας. Όπως ανέφερε η Χριστίνα Γιαννάκη στον χαιρετισμό της, 44 εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο παρουσιάζουν άνοια και το ποσοστό αυτό θα διπλασιαστεί μέχρι το 2030 και θα υπερδιπλασιαστεί μέχρι το 2050.

Μας είπε για την ασθένεια ο νευρολόγος ψυχίατρος δρ Κυριάκος Βερεσιές, ένας από τους ιδρυτές του Συνδέσμου Στήριξης Ατόμων με τη Νόσο Αλτσχάιμερ: «Δεκάδες χιλιάδες οικογένειες στην Κύπρο είναι αντιμέτωπες με το πρόβλημα, αν συνυπολογισθούν οι οικογένειες των παιδιών και άλλων στενών συγγενών που συμβιώνουν με τους ασθενείς και έχουν την ευθύνη της φροντίδας τους. Οι φροντιστές των ασθενών αναγκάζονται συχνά να αλλάξουν τον προγραμματισμό της ζωής τους, τα ωράριά τους, ενώ επιβαρύνονται όχι μόνο οικονομικά αλλά και ψυχολογικά και συναισθηματικά.

Στην πραγματικότητα είναι πρόβλημα περισσότερο των συγγενών παρά των ασθενών, οι οποίοι ζουν στον δικό τους κόσμο και δεν συνειδητοποιούν την κατάστασή τους. Αρκετοί ασθενείς εισάγονται σε στέγες ηλικιωμένων, αλλά δεν μπορεί ένας φροντιστής να φροντίζει ταυτόχρονα πολλούς. Ας μην ξεχνούμε ότι τα άτομα αυτά δεν μπορούν να φροντίσουν από μόνα τους την υγιεινή, την ασφάλεια, τη διατροφή ή τη λήψη των φαρμάκων τους. Ο ασθενής με Αλτσχάιμερ είναι άλλος άνθρωπος από αυτόν που γνωρίζαμε. Είναι απροσανατόλιστος σε χώρο, χρόνο και πρόσωπα και συχνά δεν αναγνωρίζει τα πρόσωπα των συγγενών του. Σε μερικές περιπτώσεις κάποιοι ασθενείς παρουσιάζουν επιθετικότητα, γιατί μπορεί να μη βρουν κατανόηση. Πολλοί δεν δέχονται τις φροντίστριές τους ή τα παιδιά τους. Φανταστείτε ένα άτομο να επιμένει ότι πρέπει να πάει στο σπίτι του, ενώ ήδη βρίσκεται στο σπίτι του που δεν το αναγνωρίζει, αφού έχουν σβηστεί όλες οι πληροφορίες που είχε στον εγκέφαλό του προηγουμένως, ότι αυτό είναι το σπίτι του.

Μπορεί π.χ. να νομίζει ότι η κόρη του είναι η μητέρα του… Εδώ χρειάζεται ένα ή και δύο άτομα να φροντίζουν τον ασθενή κάθε λεπτό της μέρας και της νύχτας. Αυτό επιτυγχάνεται με την αυτοθυσία των παιδιών και άλλων συγγενών, αφού η βοήθεια από το κράτος είναι πολύ λίγη. Θέλω να πω και κάτι άλλο. Ένα από τα πιο βασικά θέματα που έβγαλε στην επιφάνεια η πανδημία του κορωνοϊού είναι η προκατάληψη προς την τρίτη ηλικία με την οποία η κοινωνία μας προδιαγράφει την αξία της ζωής των ηλικιωμένων συμπολιτών μας και ειδικά των υπερηλίκων, περιλαμβανομένων αυτών που πάσχουν από γεροντική άνοια, Αλτσχάιμερ.

Σε χώρες της Ευρώπης και της Αμερικής παρατηρήθηκε πως η «ευάλωτη αυτή ηλικιακή ομάδα» δεν έτυχε της δέουσας φροντίδας σε σχέση με άλλες ομάδες του πληθυσμού. Πιθανόν στην αρχή να ήταν και αυτή η αιτία των πιο πολλών θανάτων. Με την πάροδο του χρόνου, με την εμφάνιση του τρίτου και τώρα τέταρτου κύματος και με την αλλαγή των στατιστικών στοιχείων με τη συμπλήρωση κρουσμάτων σε πιο νέες ηλικίες, άρχισε να αλλάζει και η στάση του κράτους και της κοινωνίας και προς τους υπερήλικες. Αυτό όμως που έκανε τα πράγματα διαφορετικά, τουλάχιστον στη δική μας χώρα, είναι η αλληλεγγύη και τα αισθήματα της αγάπης και φροντίδας που οι νεότεροι συγγενείς και φίλοι ηλικιωμένων ατόμων έδειξαν και δείχνουν για να τους φροντίσουν και να τους βοηθήσουν… Αυτή είναι η εκτίμηση που οφείλουμε προς τα άτομα που πρόσφεραν τόσα στην κοινωνία και είναι παράδειγμα που δείχνει πως η αξία της ζωής ενός ατόμου δεν καθορίζεται με τίποτε από την ηλικία του, αλλά ούτε και από τη σωματική ή ψυχική του πάθηση». Σημειώνουμε ότι στο ιατρικό κέντρο Βερεσιέ συνεχίζει τη λειτουργία του το Ιατρείο Μνήμης υπό την καθοδήγηση του ιδρυτή του, νευρολόγου δρος Ιβάν Βερεσιέ που είναι τώρα μέλος του ΓεΣΥ.

«Μια λευκή σελίδα είναι η μνήμη του ασθενούς με Αλτσχάιμερ», μας είπε ο Ιβάν Βερεσιές, «απ’ όπου έχουν σβηστεί όλα όσα συνέβησαν στη ζωή του -οι αναμνήσεις του, τα παιδιά του, οι φίλοι του, η μουσική που του αρέσει… πέφτει στην απάθεια και δεν αντιλαμβάνεται τι γίνεται γύρω του… νιώθει όμως το αίσθημα του φόβου. Υπάρχουν περιπτώσεις ασθενών που ξυπνούν τη νύχτα στο σπίτι τους και νομίζουν ότι το σπίτι δεν είναι δικό τους… δεν ξέρουν πού είναι και πανικοβάλλονται… βγαίνουν έξω να πάνε στο σπίτι τους και περιπλανώνται… και εδώ, πέρα από τη νευρολογία, πρέπει να παρέμβει η ψυχιατρική, για να τους βοηθήσει να ελέγχουν αυτά τα συναισθήματα».

Για ένα υγιές γήρας

«Είναι πολύ σημαντικό με τα πρώτα σημάδια της νόσου τα άτομα να αποταθούν στο γιατρό για εξετάσεις και αν υπάρχει περίπτωση θεραπείας κάποιας μορφής άνοιας, να εντοπισθεί έγκαιρα και να θεραπευτεί», μας είπε παλαιότερα ο δρ Σάββας Παπακώστας, από τα πρώτα και σημαντικότερα στελέχη του Ινστιτούτου Νευρολογίας και Γενετικής Κύπρου που εργάστηκε στη θέση του Ανώτερου Νευρολόγου από το 1994. Διετέλεσε διευθυντής του Τμήματος Νευροβιολογίας και Εργαστηρίου Κλινικής Νευροφυσιολογίας στο Ινστιτούτο Νευρολογίας, αλλά και καθηγητής Νευροεπιστημών της Σχολής Μοριακής Ιατρικής Κύπρου από την ίδρυση της το 2012: «Όμως», συνέχισε, «η νόσος Αλτσχάιμερ δεν θεραπεύεται και δυστυχώς επιδεινώνεται σταδιακά. Υπάρχουν φάρμακα για τη νόσο που δεν την θεραπεύουν, αλλά τη σταθεροποιούν ή τη βελτιώνουν για κάποιο χρονικό διάστημα. Η ΕΕ δίνει μεγάλη σημασία στο υγιές γήρας και ξοδεύει εκατομμύρια ευρώ σε ερευνητικά κονδύλια για έρευνα στην ασθένεια. Μια έρευνα του Ινστιτούτου που διαχρονικά διεξάγεται, αφορά την επιβάρυνση των φροντιστών η οποία είναι σημαντική σε σημείο που μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο την ψυχολογική, αλλά και τη σωματική υγεία των φροντιστών. Μπορεί να προκαλέσει μείζονα κατάθλιψη και αυξημένη τάση για λοιμώξεις, αφού η κακή ψυχική διάθεση επηρεάζει δευτεροπαθώς το ανοσοποιητικό σύστημα που πολεμά τις διάφορες ασθένειες. Οι αρχικοί φροντιστές είναι ο\η σύζυγος ή το παιδί ή ο αδελφός. Συχνά η οικογένεια δεν θέλει να ιδρυματοποιήσει τον ασθενή. Θαυμάζω κι εκτιμώ τις οικογένειες που κρατούν τα άτομα στο σπίτι και με τη βοήθεια κάποιας οικιακής βοηθού ενδεχομένως. Βεβαίως υπάρχουν παιδιά ή σύζυγοι που δεν μπορούν ν’ αντεπεξέλθουν, αφού η επιβάρυνση είναι πολύ μεγάλη και έτσι ιδρυματοποιείται ο ασθενής».

πηγή: Philenews