Πολεοδομικός σχεδιασμός για Ακάμα – Τι εγκρίνεται και τι όχι

Την αναθεώρηση προνοιών του υπό εξέταση Τοπικού Σχεδίου Ακάμα εισηγείται η Περιβαλλοντική Αρχή προς το Πολεοδομικό Συμβούλιο και το Τμήμα Πολεοδομίας και Οικήσεως. Θέση της Περιβαλλοντικής Αρχής είναι ότι παρόλο που το υπό εξέταση Τοπικό Σχέδιο στοχεύει να βελτιώσει την προβληματική κατάσταση που επικρατεί σε σχέση με την ανάπτυξη εκτός ορίου ανάπτυξης βάσει της ισχύουσας Δήλωσης Πολιτικής, διαφαίνεται ότι χρήζει σημαντικής βελτίωσης.

Η περιοχή του Τοπικού Σχεδίου Ακάμα βρίσκεται στο βορειοδυτικότερο άκρο του νησιού και συμπεριλαμβάνει τα διοικητικά όρια οκτώ κοινοτήτων της Επαρχίας Πάφου: Κάθηκα, Πάνω Αρόδων, Κάτω Αρόδων, Ίνειας, Δρούσειας, Φάσλι, Ανδρολίκου και Νέου Χωριού.

Σε γνωμοδότησή της ημερ. 7/10/2021, η Περιβαλλοντική Αρχή, προτείνει συγκεκριμένους όρους που αποσκοπούν στη διαφύλαξη της φυσικότητας της περιοχής εκτός των ορίων ανάπτυξης των κοινοτήτων του Ακάμα, και ταυτόχρονα στην αειφόρο ανάπτυξη της περιοχής με στόχο τη μακροχρόνια διατήρησή της και ως ένα τουριστικό προϊόν που θα αποτελεί ολόχρονο πόλο έλξης επισκεπτών με βάση τα ιδιαίτερα του φυσικά χαρακτηριστικά.

Σύμφωνα με την Περιβαλλοντική Αρχή, η περιοχή του Τοπικού Σχεδίου Ακάμα πρέπει να τυγχάνει ενός ολοκληρωμένου πολεοδομικού σχεδιασμού με τη ρύθμιση των υφιστάμενων και προτεινόμενων χρήσεων γης και πολεοδομικών ζωνών, ώστε να επιτευχθεί η κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη των κατοίκων της περιοχής, με αειφόρο τρόπο, που μεταξύ άλλων να προάγει τα εξής:

(α) Τη διαφύλαξη των περιοχών προστασίας που εμπίπτουν στο Δίκτυο Natura 2000.

(β) τη διαφύλαξη των χαρακτηριστικών της περιοχής της Χερσονήσου Ακάμα, τόσο του φυσικού όσο και του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος.

(γ) Την προώθηση της συμπαγούς ανάπτυξης των κοινοτήτων, με ένα αποτελεσματικό και καλά ρυθμιζόμενο μωσαϊκό χρήσεων εντός ορίων ανάπτυξης και αποθάρρυνση της διάσπαρτης ανάπτυξης εκτός των υφιστάμενων ορίων ανάπτυξης.

(δ) Την οργάνωση της δραστηριότητας του πρωτογενή τομέα (γεωργία και κτηνοτροφία) και παρεμφερών δραστηριοτήτων (οινοποιία και τυροκομία) με τρόπο ώστε να μπορούν να εξυπηρετούν τις ανάγκες κατανάλωσης τοπικών προϊόντων στις υποδομές φιλοξενίας.

(ε) Τη διαφύλαξη του χαρακτήρα της υπαίθρου, προστατεύοντας φυσικές περιοχές, διατηρώντας και αναδεικνύοντας παραδοσιακές αγροτικές δραστηριότητες και ενθαρρύνοντας περιορισμένες χρήσεις εκτός ορίου ανάπτυξης που να συνάδουν με το εν λόγω μοντέλο/ όραμα ανάπτυξης.

(στ) Την προώθηση οχληρών χρήσεων ή ουσιωδών χρήσεων εύρυθμης λειτουργίας της τοπικής κοινωνίας (αναψυχή, αθλητικές εγκαταστάσεις, αίθουσες δεξιώσεων, εμπόριο, γραφεία, βιομηχανία/ βιοτεχνία, υποδομές, κ.λπ.) σε περιοχές όπου δεν θα επηρεάζουν την ελκυστική φυσιογνωμία της περιοχής.

(ζ) Την ομαδοποίηση κοινοτήτων με λιγότερες ανάγκες επαναλαμβανόμενων υποδομών (για επίτευξη οικονομιών κλίμακος), με βάση τη μεταρρύθμιση τοπικής αυτοδιοίκησης.

Οι επιπτώσεις στις περιοχές του Δικτύου Natura 2000 αξιολογήθηκαν η κάθε μια ξεχωριστά αλλά και συσσωρευτικά.

Αγροτική Ζώνη (Γα2) 

Η ζώνη εμπίπτει στις περιοχές του Δικτύου Natura 2000 ή είναι σε άμεση γειτνίαση. Οι χρήσεις οι οποίες προτείνονται όπως περιβαλλοντικά κέντρα ενημέρωσης, οργανωμένοι χώροι στάθμευσης και επισκέψιμα αγροκτήματα αναμένεται να επιφέρουν απώλεια οικοτόπων και όχληση.

Γίνεται ιδιαίτερα αναφορά στο επισκέψιμο αγρόκτημα που όπως προτείνεται, δύναται να περιλαμβάνει υποδομές διαμονής, χώρους λιανικού εμπορίου, εστίασης, αθλητικές εγκαταστάσεις κ.λπ. Οι υποδομές αυτές θα έχουν ως επίπτωση την απώλεια των οικοτόπων και την όχληση των ειδών, όχι μόνο κατά την διάρκεια της ημέρας αλλά και κατά την διάρκεια της νύχτας. Επιπρόσθετα, οποιεσδήποτε εγκαταστάσεις θα χρειάζονται συνοδευτικές υποδομές ύδρευσης, άρδευσης, αποχέτευσης, ηλεκτρισμού κ.λπ. Η ζώνη επιτρέπει επίσης οινοποιεία, τυροκομεία, και συσκευαστήρια φρούτων, που δυνητικά θα προκαλούν όχληση στα είδη καθορισμού της περιοχής, όπως επίσης και αθλητικές εγκαταστάσεις που θα προκαλέσουν απώλεια περιοχών που χρησιμοποιούνται για τροφοληψία από είδη πτηνοπανίδας της παρακείμενης περιοχής του Δικτύου Natura 2000.

Υπάρχει πρόνοια για δυνατότητα διανυκτέρευσης στη ζώνη αυτή η οποία αντίκειται στο διαχειριστικό σχέδιο για Τόπο Κοινοτικής Σημασίας «Χερσόνησος Ακάμα» και στην υπόλοιπη περιοχή προτείνεται να επιτρέπεται διανυκτέρευση σε 2-3 εγκεκριμένους οργανωμένους κατασκηνωτικούς χώρους κατά προτίμηση σε ήδη υποβαθμισμένα σημεία. Επιπρόσθετα, το διαχειριστικό σχέδιο καθορίζει οικολογικά κριτήρια για την χωροθέτηση πράσινων οικοδομών και οικοτουριστικών δραστηριοτήτων όπου:

>> Δεν περιλαμβάνουν ενδιαιτήματα των πλέον αξιόλογων ειδών χλωρίδας και πανίδας.

>> Δεν αποτελούνται από τύπους φυσικών οικοτόπων του παραρτήματος Ι της Οδηγίας.

>> Δεν έχουν άμεση ορατότητα προς τις παραλίες ωοτοκίας των θαλάσσιων χελωνών και την άμεση θαλάσσια περιοχή αυτών των παραλιών.

>> Δεν έχουν άμεση γειτνίαση με τις σημαντικές παραλίες ωοτοκίας των θαλάσσιων χελωνών.

>> Δεν επηρεάζουν τη φυσικότητα, την συνεκτικότητα, την αντιπροσωπευτικότητα και την ακεραιότητα των φυσικών τύπων οικοτόπων της περιοχής Natura 2000, καθώς και την ιδιαίτερη φυσιογνωμία και αισθητική αξία του φυσικού περιβάλλοντος της ευρύτερης περιοχής.

Συμπερασματικά οι πρόνοιες της ζώνης δεν συνάδουν με το διαχειριστικό σχέδιο και τους στόχους διατήρησης των περιοχών του Δικτύου Natura 2000 και αναμένεται να έχουν σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στα είδη και τους οικότοπους καθορισμού αφού μια ζώνη έκτασης 1355 εκταρίων (13% της έκτασης της περιοχής ΤΚΣ Natura 2000 «Χερσόνησος Ακάμα») θα αλλοιωθεί λόγω διαμόρφωσης και δημιουργίας υποδομών.

Αγροτική Ζώνη (Γα4)

Μεγάλο μέρος της ζώνης είναι σε άμεση γειτνίαση περιοχών του Δικτύου Natura 2000, με μέρος της ζώνης να εμπίπτει στις περιοχές Κοίλη-Μαυροκόλυμπος (CY400008) και Φαράγγια Αγίας Αικατερίνης- Αγίας Παρασκευής (CY4000016).

Σχετικά με την υπόλοιπη περιοχή αναμένεται ότι οι περιοχές που γειτνιάζουν με περιοχές του Δικτύου Natura 2000 στις οποίες επιτρέπονται υπεραγορές, πολυκαταστήματα, αναψυχή οχληρής μορφής, αίθουσες δεξιώσεων, ιδρύματα δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, πρατήρια πετρελαιοειδών θα έχουν μεγάλη όχληση στα είδη καθορισμού των περιοχών του Δικτύου Natura 2000. Εκτός από όχληση οι εγκαταστάσεις αναμένεται ότι θα αφαιρέσουν περιοχές τροφοληψίας και φωλεοποίησης της παρακείμενης Ζώνης Ειδικής Προστασίας.

Επιπρόσθετα οι αναπτύξεις δύναται να είναι ορατές από την ακτογραμμή επηρεάζοντας την φωλεοποίηση των δύο ειδών χελώνων, οι οποίες ανήκουν στα είδη καθορισμού των περιοχών του Δικτύου Natura 2000. Εντός της Γα4 αλλά εκτός των περιοχών Δικτύου Natura 2000 προτείνεται μέσω του διαχειριστικού σχεδίου περιφερειακή ζώνη ελέγχου, έως 500 μέτρα ανατολικά της Λάρας. Αυτή η περιοχή χρίζει ειδικής διαχείρισης ώστε να διασφαλιστεί ότι τυχόν αναπτύξεις δεν θα επιφέρουν επιπτώσεις στην φωλεοποίηση των χελωνών αφού είναι ορατές από παραλίες ωοτοκίας.

ΖΩΝΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ – ΤΟΠΙΟ ΑΚΑΜΑ (ΔΑ1-ΤΑ)

Στη ζώνη αυτή επιτρέπονται οικοτουριστικές δραστηριότητες χωρίς υποδομές. Εκτός από τη δημιουργία υποδομών και η διαμόρφωση του χώρου ενδέχεται να επιφέρει σημαντικές επιπτώσεις, λόγω απώλειας οικοτόπων περιλαμβανομένων και οικοτόπων προτεραιότητας στις περιοχές του Δικτύου Natura 2000. Σημειώνεται επίσης ότι ειδικότερα για δραστηριότητες οι οποίες θα αφορούν ζώα όπως γαϊδουράκια, δεν θα μπορούν να λειτουργούν χωρίς υποδομές χωρίς να υπάρχει παράβαση άλλων νομοθεσιών που αφορούν την ευημερία των ζώων.

Εξειδικευμένες αναπτύξεις σε τρεις περιοχές

Στη ζώνη αυτή επιτρέπονται εξειδικευμένες αναπτύξεις σε τρεις περιοχές (Δρούσεια και Πάνω Αρόδες – Κάθηκα, Ίνεια) οι οποίες γειτνιάζουν με περιοχές του Δικτύου Natura 2000. Οι εξειδικευμένες αναπτύξεις περιλαμβάνουν εκπαιδευτικά ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, εξειδικευμένα ιατρικά κέντρα, κέντρα πολλαπλού αθλητικού/ ψυχαγωγικού χαρακτήρα, θεματικά πάρκα, κέντρα έρευνας και ανάπτυξης, οι οποίες είναι μεγάλες αναπτύξεις που θα επιφέρουν όχληση στην παρακείμενη περιοχή του Δικτύου Natura 2000, ενώ παράλληλα, θα αποτελούν μεγάλο παράγοντα για συναθροιστικές επιπτώσεις εφόσον δεν δίνονται μέγιστοι αριθμοί των αναπτύξεων. Με την χωροθέτηση ογκωδών αναπτύξεων σε σημεία όπου εφάπτονται ή γειτνιάζουν με περιοχές του Δικτύου Natura 2000 αναμένεται ότι τα είδη καθορισμού της περιοχής θα επηρεαστούν αρνητικά από την εκπομπή θορύβου, την ανθρώπινη παρουσία και από την μείωση περιοχών τροφοληψίας και φωλεοποίησης. Ειδικά για αναπτύξεις όπως κέντρα αθλητικού / ψυχαγωγικού χαρακτήρα και θεματικά πάρκα η όχληση αναμένεται να είναι πιο μεγάλη.

Κτηνοτροφική Ζώνη (Γγ1) στο Νέο Χωριό

Εμπίπτει μέσα σε περιοχές του Δικτύου Natura 2000 και αναμένεται ότι αν προωθηθεί κτηνοτροφική ανάπτυξη θα υπάρχει απώλεια οικοτόπων όχληση των ειδών της περιοχής, ρύπανση γύρω από τα κτηνοτροφικά υποστατικά και γενικά αρνητικές επιπτώσεις στα είδη και τους οικότοπους καθορισμού της περιοχής.

Οικιστική Ζώνη (Κα10β) στη Δρούσεια και στον Κάθηκα

Επέκταση οικιστικής ζώνης κοντά σε περιοχές του Δικτύου Natura 2000 η οποία δύναται να προκαλέσει όχληση κατά την κατασκευή και λειτουργία στα είδη καθορισμού και να αφαιρέσει περιοχές τροφοληψίας και φωλεοποίησης. Μεγαλύτερο πρόβλημα παρουσιάζεται στην πρόνοια της Μεμονωμένης Κατοικίας 500 μέτρα εκτός ορίου ανάπτυξης η οποία θα επιτρέπει την ανέγερση υποστατικών σε περιοχές που γειτνιάζουν των περιοχών του Δικτύου Natura 2000.

Οικιστική Ζώνη (Κα10γ*) στο Νέο Χωριό

Η ζώνη εφάπτεται της περιοχής του Δικτύου Natura 2000 και της ζώνης Δα1-ΤΑ. Δυνητικά κατασκευαστικές εργασίες θα επιφέρουν όχληση στα είδη καθορισμού της παρακείμενης περιοχής και η μεγάλη παρουσία κόσμου σε άμεση περιοχή δίπλα από περιοχή του Δικτύου Natura 2000 επίσης τα επιφέρει όχληση κατά το στάδιο λειτουργίας.

Λατομική Ζώνη (ΛΖ)

Η λατομική δραστηριότητα είναι μία υψηλής όχλησης δραστηριότητα που χωροθετείται στην κοινότητα Ανδρολύκου και εφάπτεται σε περιοχή του Δικτύου Natura 2000. Κατά την κατασκευή και την λειτουργία της ζώνης αναμένεται εκπομπή θορύβου και σκόνης σε υψηλό βαθμό, απώλεια οικοτόπων που χρησιμοποιούνται για φωλεοποίηση και τροφοληψία, δονήσεις από βαρέα οχήματα, εκρήξεις και λατομικές δραστηριότητες. Αυτές θα έχουν ως επίπτωση την μείωση της δραστηριότητας και της παρουσίας των ειδών χαρακτηρισμού της περιοχής του Δικτύου Natura 2000.

Τουριστική Ζώνη (Τ3α) στο Νέο Χωριό

Υφιστάμενη ζώνη στην οποία θα γίνει αναβάθμιση και εφάπτεται περιοχών του Δικτύου Natura 2000. Αναμένεται δυνητική αύξηση όχλησης σε περιοχές ωοτοκίας χελωνών, αυξάνοντας την ανθρώπινη δραστηριότητα και παρουσία και την φωταγώγηση κατά την διάρκεια της νύχτας, παράγοντες που επηρεάζουν την φωλεοποίηση των χελωνών που αποτελούν είδος καθορισμού για την περιοχή του Δικτύου Natura 2000. Επίσης συνορεύει με θαλάσσια σπήλαια της Monachus monachus που επηρεάζεται από τους ίδιους παράγοντες.

Τουριστική Ζώνη (Τ3δ2) στην Ίνεια

Δημιουργία Τουριστικής Ζώνης κοντά σε περιοχές του Δικτύου Natura 2000 η οποία δύναται να προκαλέσει όχληση κατά την κατασκευή και λειτουργία στα είδη καθορισμού και να αφαιρέσει περιοχές τροφοληψίας και φωλεοποίησης ειδών πτηνοπανίδας.

Η περιοχή είναι ορατή από τις παραλίες Λάρας και Τοξεύτρας οι οποίες είναι σημαντικές για την ωοτοκία των ειδών χελωνών. Φωταγώγηση ορατή από τις παραλίες αυτές θα έχει δυνητικές αρνητικές επιπτώσεις στα είδη αυτά.

Επίσης, πρόβλημα παρουσιάζεται στην πρόνοια της μεμονωμένης κατοικίας 500 μέτρα εκτός ορίου ανάπτυξης, η οποία μέσω της ζώνης αυτής θα επιτρέπει την ανέγερση υποστατικών σε περιοχές που γειτνιάζουν των περιοχών του Δικτύου Natura 2000 και γενικά ως διάσπαρτες αναπτύξεις στο ύπαιθρο.

 

Περιλαμβάνει τέσσερις περιοχές του Δικτύου Natura 2000

Το προτεινόμενο Τοπικό Σχέδιο εμπίπτει σε τέσσερις περιοχές του Δικτύου Natura 2000 εκ των οποίων οι δυο, βρίσκονται εξ ολοκλήρου εντός της περιοχής του Τοπικού Σχεδίου: Ειδική Ζώνη Διατήρησης Χερσόνησος Ακάμα, Ζώνη Ειδικής Προστασίας Χερσόνησος Ακάμα, Ειδική Ζώνη Διατήρησης Κοίλη-Μαυροκόλυμπος και Ζώνη Ειδικής Προστασίας Φαράγγια Αγίας Αικατερίνης- Αγίας Παρασκευής.

Αρκετές πρόνοιες και ζώνες δυνητικά θα επιφέρουν σημαντική όχληση στα είδη τόσο από την υλοποίηση έργων σε συγκεκριμένες περιοχές, αλλά και από εκπομπή θορύβου και σκόνης κατά την διάρκεια της κατασκευής. Επίσης, θα επιφέρουν απώλεια οικοτόπων και ειδών καθορισμού εντός περιοχής Δικτύου Natura 2000. Οικότοποι οι οποίοι είναι εκτός περιοχών Δικτύου Natura 2000 και θα αφαιρεθούν για αναπτύξεις με βάση των προνοιών της ζώνης, επηρεάζουν τα είδη καθορισμού των περιοχών Δικτύου Natura 2000 αφού χρησιμοποιούνται από την πτηνοπανίδα για περιοχές τροφοληψίας και φωλεοποίησης.

Η ανθρώπινη παρουσία αναμένεται να αυξηθεί τόσο κατά την διάρκεια της ημέρας όσο και κατά την διάρκεια της νύκτας αφού δύναται να επιτρέπεται η διανυκτέρευση ιδιαίτερα εντός αλλά και εκτός των περιοχών του Δικτύου Natura 2000, κάτι το οποίο θα αυξήσει την πίεση στα είδη πανίδας και χλωρίδας της περιοχής. Ειδικότερα είδη τα οποία επηρεάζονται περισσότερο από νυχτερινή παρουσία όπως οι χελώνες κατά την διάρκεια της ωοτοκίας θα έχουν αρνητικές επιπτώσεις.

Η Περιβαλλοντική Αρχή έχει εντοπίσει ότι ο πολεοδομικός σχεδιασμός όπως προτείνεται δύναται να δημιουργήσει αρνητικές επιπτώσεις στις περιοχές του Δικτύου Νatura 2000 και για το λόγο αυτό είναι απαραίτητη η κατάργηση ή αλλαγή των ζωνών ή/και η τροποποίηση των προνοιών τους, έτσι ώστε να διασφαλίζεται ότι δεν θα δημιουργηθούν επιπτώσεις στα είδη και τους οικοτόπους καθορισμού στις περιοχές του Δικτύου Natura 2000.

Philenews